કુત એવ ચ દુર્ભિક્ષં ક્ષમાતેજોયુતેષ્વિહ તત્રાપિ પર્વતાઃ શુભ્રાઃ સપ્તૈવ મણિભૂષિતાઃ
ત્યાં ક્યારેય દુર્ભિક્ષ નથી, કારણ કે જમીન શક્તિથી ભરપૂર છે; ત્યાં પણ સાત તેજસ્વી પર્વતો છે, જે રત્નોથી શોભે છે.
શાકદ્વીપાદિષુ ત્વેષુ સપ્ત સપ્ત નગાસ્ ત્રિષુ ઋજ્વાયતાઃ પ્રતિદિશં નિવિષ્ટા વર્ષપર્વતાઃ
શાકદ્વીપ અને બીજા દ્વીપોમાં દરેકમાં સાત પર્વતો છે; ત્રણ પર્વતો સીધા અને લાંબા છે, દરેક દિશામાં પ્રદેશના પર્વત તરીકે સ્થિત છે.
રત્નાકરાદિનામાનઃ સાનુમન્તો મહાચિતાઃ સમોદિતાઃ પ્રતિદિશં દ્વીપવિસ્તારમાનતઃ
રત્નાકર અને બીજા નામ ધરાવતા મહાન સ્મશાન ભૂમિઓ, ઊંચા પર્વતોની જેમ, દરેક દિશામાં સમગ્ર દ્વીપ પર વિસ્તરેલા છે.
ઉભયત્રાવગાઢૌ ચ લવણક્ષીરસાગરૌ શાકદ્વીપે તુ વક્ષ્યામિ સપ્ત દિવ્યાન્મહાચલાન્
બન્ને બાજુએ લવણ અને દુધના સમુદ્રો ઊંડા છે; હવે હું શાકદ્વીપમાં સાત દિવ્ય મહાપર્વતોનું વર્ણન કરું છું.
દેવર્ષિગન્ધર્વયુતઃ પ્રથમો મેરુરુચ્યતે પ્રાગાયતઃ સ સૌવર્ણ ઉદયો નામ પર્વતઃ
પહેલો પર્વત મેરુ કહેવાય છે, જે દેવો, ઋષિઓ અને ગંધર્વોથી ઘેરાયેલો છે; પૂર્વ તરફ સુવર્ણથી બનેલો ઉદય નામનો પર્વત છે.
તત્ર મેઘાસ્તુ વૃષ્ટ્યર્થં પ્રભવન્ત્યપયાન્તિ ચ તસ્યાપરેણ સુમહાઞ્ જલધારો મહાગિરિઃ
ત્યાં મેઘો વરસાદ માટે ઉદ્ભવે છે અને વિસર્જિત થાય છે; તેના આગળ વિશાળ અને પાણીથી ભરેલો મહાપર્વત ઊભો છે.
સ વૈ ચન્દ્રઃ સમાખ્યાતઃ સર્વૌષધિસમન્વિતઃ તસ્માન્નિત્યમુપાદત્તે વાસવઃ પરમં જલમ્
એ પર્વત ચંદ્ર તરીકે ઓળખાય છે, જેમાં સર્વ પ્રકારની ઔષધિઓ છે; ત્યાંથી ઇન્દ્ર હંમેશા શ્રેષ્ઠ જળ મેળવે છે.
નારદો નામ ચૈવોક્તો દુર્ગશૈલો મહાચિતઃ તત્રાચલૌ સમુત્પન્નૌ પૂર્વં નારદપર્વતૌ
ત્યાં નારદ નામનો દુર્ગમ અને મહાન પર્વત પણ છે; એ પર્વત પર પહેલાં નારદ અને પર્વત નામના પર્વતો ઉત્પન્ન થયા હતા.
તસ્યાપરેણ સુમહાઞ્ શ્યામો નામ મહાગિરિઃ યત્ર શ્યામત્વમાપન્નાઃ પ્રજાઃ પૂર્વમિમાઃ કિલ
તેના આગળ વિશાળ અને શ્યામ રંગનો મહાપર્વત છે, જેને શ્યામ કહે છે; કહેવાય છે કે અહીં પ્રજાઓએ પ્રથમવાર શ્યામવર્ણ મેળવ્યો હતો.
સ એવ દુન્દુભિર્નામ શ્યામપર્વતસંનિભઃ શબ્દમૃત્યુઃ પુરા તસ્મિન્ દુન્દુભિસ્તાડિતઃ સુરૈઃ
એ જ પર્વત દુન્દુભિ તરીકે ઓળખાય છે, જે શ્યામ પર્વત જેવો દેખાય છે; પ્રાચીન સમયમાં દેવોએ ત્યાં અવાજ અને મૃત્યુની દુન્દુભિ વગાડી હતી.
રત્નમાલાન્તરમયઃ શાલ્મલશ્ચાન્તરાલકૃત્ તસ્યાપરેણ રજતો મહાનસ્તો ગિરિઃ સ્મૃતઃ
રત્નમાળાથી બનેલો શાલમલ પર્વત વચ્ચે વિભાજક તરીકે ઊભો છે; તેના આગળ રજતથી બનેલો મહાન અસ્તુ પર્વત છે.
સ વૈ સોમક ઇત્યુક્તો દેવૈર્યત્રામૃતં પુરા સંભૃતં ચ હૃતં ચૈવ માતુરર્થે ગરુત્મતા
એ પર્વત સોમક કહેવાય છે, જ્યાં પ્રાચીન સમયમાં દેવોએ માતાના હિત માટે અમૃત એકત્ર કર્યું અને ગરુડની મદદથી લઈ ગયા.
તસ્યાપરે ચામ્બિકેયઃ સુમનાશ્ચૈવ સ સ્મૃતઃ હિરણ્યાક્ષો વરાહેણ તસ્મિઞ્છૈલે નિષૂદિતઃ
તેના આગળ અંબિકેય નામનો પર્વત છે, જેને સુમના પણ કહે છે; એ પર્વત પર હિરણ્યાક્ષને વરાહ અવતારે સંહાર કર્યો હતો.
આમ્બિકેયાત્પરો રમ્યઃ સર્વૌષધિનિષેવિતઃ વિભ્રાજસ્તુ સમાખ્યાતઃ સ્ફાટિકસ્તુ મહાન્ગિરિઃ
અંબિકેયથી આગળ સુંદર અને સર્વ ઔષધિઓથી ભરેલો વિભ્રાજ નામનો તેજસ્વી અને સ્ફટિકથી બનેલો મહાપર્વત છે.
યસ્માદ્વિભ્રાજતે વહ્નિર્ વિભ્રાજસ્તેન સ સ્મૃતઃ સૈવેહ કેશવેત્યુક્તો યતો વાયુઃ પ્રવાતિ ચ
જ્યાંથી અગ્નિ પ્રકાશે છે, તેથી તેને વિભ્રાજ કહે છે; તેને અહીં કેશવ પણ કહે છે, કારણ કે ત્યાંથી પવન વહે છે.
તેષાં વર્ષાણિ વક્ષ્યામિ પર્વતાનાં દ્વિજોત્તમાઃ શૃણુધ્વં નામતસ્તાનિ યથાવદનુપૂર્વશઃ
હવે હું આ પર્વતોના પ્રદેશોનું વર્ણન કરું છું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, તમે તેમનાં નામો યોગ્ય ક્રમમાં સાંભળો.
દ્વિનામાન્યેવ વર્ષાણિ યથૈવ ગિરયસ્તથા ઉદયસ્યોદયં વર્ષં જલધારેતિ વિશ્રુતમ્
પ્રદેશો પણ પર્વતોના નામ પર જ છે; જેમ ઉદય પર્વત, તેમ ઉદય પ્રદેશ કહેવાય છે અને જલધાર પ્રદેશ પણ એ જ નામે જાણીતો છે.
નામ્ના ગતભયં નામ વર્ષં તત્પ્રથમં સ્મૃતમ્ દ્વિતીયં જલધારસ્ય સુકુમારમિતિ સ્મૃતમ્
પ્રથમ પ્રદેશનું નામ ગતભય છે; બીજું, જલધાર પર્વતનું, સુકુમાર તરીકે ઓળખાય છે.
તદેવ શૈશિરં નામ વર્ષં તત્પરિકીર્તિતમ્ નારદસ્ય ચ કૌમારં તદેવ ચ સુખોદયમ્
પછીનું પ્રદેશ શૈશિર કહેવાય છે; નારદ પર્વતનું પ્રદેશ કૌમાર અને સુખોદય નામે પણ ઓળખાય છે.
શ્યામપર્વતવર્ષં તદ્ અનીચકમ્ ઇતિ સ્મૃતમ્ આનન્દકમિતિ પ્રોક્તં તદેવ મુનિભિઃ શુભમ્
શ્યામ પર્વતનું પ્રદેશ અનિચક કહેવાય છે; ઋષિઓએ તેને શુભ આનંદક નામે પણ વર્ણવ્યું છે.
સોમકસ્ય શુભં વર્ષં વિજ્ઞેયં કુસુમોત્કરમ્ તદેવાસિતમ્ ઇત્યુક્તં વર્ષં સોમકસંજ્ઞિતમ્
સોમક નામનું પવિત્ર પ્રદેશ ફૂલોની સમૃદ્ધિ માટે જાણીતું છે. આ પ્રદેશને આસિત પણ કહેવાય છે અને તેને સોમક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આમ્બિકેયસ્ય મૈનાકં ક્ષેમકં ચૈવ તત્કૃતમ્ કેસરઃ પર્વતસ્યાપિ મહાદ્રુમમિતિ સ્મૃતમ્ તદેવ ધવમિત્યુક્તં વર્ષં વિભ્રાજસંજ્ઞિતમ્
આંબિકા દેવીએ મૈનાક અને ક્ષેમક નામના પ્રદેશો રચ્યા છે. કેસર પર્વતને મહાદ્રુમ કહેવામાં આવે છે, જેને ધવ પણ કહે છે. આ પ્રદેશ વિભ્રાજા તરીકે ઓળખાય છે.
દ્વીપસ્ય પરિણાહં ચ હ્રસ્વદીર્ઘત્વમેવ ચ જમ્બૂદ્વીપેન સંખ્યાતં તસ્ય મધ્યે વનસ્પતિઃ
આ દ્વીપની પરિધિ અને તેની લંબાઈ-ટૂંકાઈ જંબૂદ્વીપ પ્રમાણે ગણાય છે. તેના મધ્યમાં એક વિશાળ વૃક્ષ છે.
શાકો નામ મહાવૃક્ષઃ પ્રજાસ્તસ્ય મહાનુગાઃ એતેષુ દેવગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ સહ ચારણૈઃ
શાક નામનું એક મોટું વૃક્ષ છે અને તેની પ્રજાઓ તેની સાથે ખૂબ જોડાયેલી છે. ત્યાં દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને ચારણો રહે છે.
વિહરન્તિ રમન્તે ચ દૃશ્યમાનાશ્ચ તૈઃ સહ તત્ર પુણ્યા જનપદાશ્ ચાતુર્વર્ણ્યસમન્વિતાઃ
આ બધા સાથે રહીને લોકો આનંદથી વિહાર કરે છે અને આનંદ માણે છે. ત્યાં ચારે વર્ણ ધરાવતી પવિત્ર વસાહતો છે.
તેષુ નદ્યશ્ચ સપ્તૈવ પ્રતિવર્ષં સમુદ્રગાઃ દ્વિનામ્ના ચૈવ તાઃ સર્વા ગઙ્ગાઃ સપ્તવિધાઃ સ્મૃતાઃ
આ પ્રદેશોમાં સાત નદીઓ છે, જે દર વર્ષે સમુદ્રમાં મળે છે. બધી નદીઓના બે નામ છે અને આ સાતે ગંગા તરીકે ઓળખાય છે.
પ્રથમા સુકુમારીતિ ગઙ્ગા શિવજલા શુભા મુનિતપ્તા ચ નામ્નૈષા નદી સમ્પરિકીર્તિતા
પહેલી ગંગાને સુકુમારી કહે છે, જે શુભ અને શિવજળવાળી છે. તેને મુનિતપ્તા પણ કહે છે અને આ નદીનું એ નામ પ્રસિદ્ધ છે.
સુકુમારી તપઃસિદ્ધા દ્વિતીયા નામતઃ સતી નન્દા ચ પાવની ચૈવ તૃતીયા પરિકીર્તિતા
સુકુમારી, જે તપસ્યામાં સિદ્ધ છે, એ બીજી ગંગા છે. ત્રીજી ગંગા નંદા કહેવાય છે, જે પવિત્રતા લાવે છે.
શિબિકા ચ ચતુર્થી સ્યાદ્ દ્વિવિધા ચ પુનઃ સ્મૃતા ઇક્ષુશ્ચ પઞ્ચમી જ્ઞેયા તથૈવ ચ પુનઃ કુહૂઃ
શિબિકા ચોથી ગંગા છે અને તેને બે પ્રકારની પણ કહે છે. પાંચમી ગંગા ઇક્ષુ કહેવાય છે અને કુહૂ પણ છે.
વેણુકા ચામૃતા ચૈવ ષષ્ઠી સમ્પરિકીર્તિતા સુકૃતા ચ ગભસ્તી ચ સપ્તમી પરિકીર્તિતા
છઠ્ઠી ગંગા વેણુકા અને અમૃતા તરીકે જાણીતી છે. સાતમી ગંગા સુકૃત અને ગભસ્તી તરીકે ઓળખાય છે.