અનેન તોષિતશ્ચાહં નદ્યર્થે પૂર્વમેવ તુ બુદ્ધ્વાઽસ્ય વરદાનં તુ તતઃ કોપં ન્યયચ્છત
શિવજી વિચારે છે: 'આ રાજાએ અગાઉ નદી માટે મને સંતોષ્યો છે, એ જાણીને મેં ગુસ્સો રોકી લીધો અને તેને વરદાન આપ્યું.'
બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા યદુક્તં ધારયન્નદીમ્ તતો વિસર્જયામાસ સંરુદ્ધાં સ્વેન તેજસા
બ્રહ્માજી એ જે કહેલું એ યાદ કરીને, શિવજી એ પોતાની શક્તિથી રોકેલી નદીને છોડીને વહવા દીધી.
નદીં ભગીરથસ્યાર્થે તપસોગ્રેણ તોષિતઃ તતો વિસર્જયામાસ સપ્ત સ્રોતાંસિ ગઙ્ગયા
ભગીરથના હિત માટે, તેની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈ, શિવજી એ ગંગાને સાત ધારામાં વહવા દીધી.
ત્રીણિ પ્રાચીમભિમુખં પ્રતીચીં ત્રીણ્યથૈવ તુ સ્રોતાંસિ ત્રિપથાયાસ્તુ પ્રત્યપદ્યન્ત સપ્તધા
એમાં ત્રણ ધારા પૂર્વ તરફ અને ત્રણ પશ્ચિમ તરફ વહી, આમ ત્રિપથાની નદી સાત ભાગમાં વહેંચાઈ.
નલિની હ્લાદિની ચૈવ પાવની ચૈવ પ્રાચ્યગા સીતા ચક્ષુશ્ચ સિન્ધુશ્ચ તિસ્રસ્તા વૈ પ્રતીચ્યગાઃ
નળીની, હ્લાદિની અને પાવની પૂર્વ તરફ વહી; સીતાં, ચક્ષુ અને સિંધુ—આ ત્રણ પશ્ચિમ તરફ વહી.
સપ્તમી ત્વનુગા તાસાં દક્ષિણેન ભગીરથમ્ તસ્માદ્ભાગીરથી સા વૈ પ્રવિષ્ટા દક્ષિણોદધિમ્
સાતમી અનુગા નામે ધારા ભગીરથને દક્ષિણ તરફ અનુસરે છે, તેથી ભગીરથી દક્ષિણ સમુદ્રમાં પ્રવેશી.
સપ્ત ચૈતાઃ પ્લાવયન્તિ વર્ષં તુ હિમસાહ્વયમ્ પ્રસૂતાઃ સપ્ત નદ્યસ્તુ શુભા બિન્દુસરોદ્ભવાઃ
આ સાત નદીઓ હિમાહ્વય નામના પ્રદેશને પલાળી નાખે છે; બિંદુસરસ તળાવમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી આ સાત શુભ નદીઓ ત્યાં વહે છે.
તાન્દેશાન્પ્લાવયન્તિ સ્મ મ્લેચ્છપ્રાયાંશ્ચ સર્વશઃ સશૈલાન્કુકુરાન્રૌધ્રાન્ બર્બરાન્યવનાન્ખસાન્
આ નદીઓ એ પ્રદેશોને અને ત્યાંના પહાડો સહિત, મુખ્યત્વે મ્લેચ્છો વસે છે એવા કુકુર, રૌધ્ર, બર્બર, યવન અને ખસ જાતિઓને પલાળી નાખે છે.
પુલિકાંશ્ચ કુલત્થાંશ્ચ અઙ્ગલોક્યાન્વરાંશ્ચ યાન્ કૃત્વા દ્વિધા હિમવન્તં પ્રવિષ્ટા દક્ષિણોદધિમ્
પુલિકા, કુલઠ, અંગલોક્ય અને બીજા અનેક લોકો પણ; એ નદીએ બે ભાગે વહેંચાઈને હિમાલયમાંથી પસાર થઈ દક્ષિણ સમુદ્રમાં પ્રવેશી.
અથ વીરમરૂંશ્ચૈવ કાલિકાંશ્ચૈવ શૂલિકાન્ તુકરાન્બર્બરાકારાન્ પહ્લવાન્પારદાઞ્છકાન્
પછી વીરમરુ, કાલિકા, શૂલિક, તુકર, બર્બર, પહ્લવ, પારદ અને શક જાતિઓ પણ.
એતાઞ્જનપદાંશ્ચક્ષુઃ પ્લાવયિત્વોદધિં ગતા દરદોર્જગુડાંશ્ચૈવ ગાન્ધારાનૌરસાન્કુહૂન્
આ બધા લોકો અને ચક્ષુ નદી, તેમને પલાળી દઈને સમુદ્રમાં પહોંચી; તેમજ દરદ, ઉર્જગુ, ગાંધાર, ઔરસ અને કુહુ જાતિઓ પણ.
શિવપૌરાનિન્દ્રમરૂન્ વસતીન્સમતેજસમ્ સૈન્ધવાનુર્વસાન્બર્બાન્ કુપથાન્ભીમરોમકાન્
શિવપૌર, ઇન્દ્રમરુ, સમાન તેજવાળા વસતી, સૈંધવ, ઉર્વસ, બરબા, કુપથ, ભીમ અને રોમક જાતિઓ પણ.
શુનામુખાંશ્ચોર્દમરૂન્ સિન્ધુરેતાન્નિષેવતે ગન્ધર્વાન્કિન્નરાન્યક્ષાન્ રક્ષોવિદ્યાધરોરગાન્
શુનામુખ, ઊર્ધ્વમરુ અને જેમને સિંધુ પોષે છે એવા લોકો; તેમજ ગંધર્વ, કિન્નર, યક્ષ, રાક્ષસ, વિદ્યાાધર અને નાગ પણ.
કલાપગ્રામકાંશ્ચૈવ તથા કિમ્પુરુષાન્નરાન્ કિરાતાંશ્ચ પુલિન્દાંશ્ચ કુરૂન્વૈ ભારતાનપિ
કલાપગ્રામક, કિમ્પુરુષ, મનુષ્ય, કિરાત, પુલિંદ, કુરુ અને ભારત જાતિઓ પણ.
પાઞ્ચાલાન્કૌશિકાન્મત્સ્યાન્ માગધાઙ્ગાંસ્તથૈવ ચ બ્રહ્મોત્તરાંશ્ચ વઙ્ગાંશ્ચ તામ્રલિપ્તાંસ્તથૈવ ચ
પાંચાલ, કૌશિક, મત્સ્ય, માગધ, અંગ, બ્રહ્મોત્તર, વંગ અને તામ્રલિપ્ત જાતિઓ પણ.
એતાઞ્જનપદાનાર્યાન્ ગઙ્ગા ભાવયતે શુભા તતઃ પ્રતિહતા વિન્ધ્યે પ્રવિષ્ટા દક્ષિણોદધિમ્
આ બધા આર્ય લોકો પવિત્ર ગંગાથી પોષાય છે; પછી વિંધ્ય પર્વતથી અટકાઈ, ગંગા દક્ષિણ સમુદ્રમાં પ્રવેશી.
તતસ્તુ હ્લાદિની પુણ્યા પ્રાચીનાભિમુખી યયૌ પ્લાવયન્ત્યુપકાંશ્ચૈવ નિષાદાનપિ સર્વશઃ
પછી એ પવિત્ર અને આનંદદાયિ નદી પૂર્વ તરફ વહેવા લાગી, આસપાસના પ્રદેશોને અને બધા નિષાદોને પણ પાણીમાં ગરકાવ કરી દીધા.
ધીવરાનૃષિકાંશ્ચૈવ તથા નલિમુખાનપિ કેકરાનેકકર્ણાંશ્ચ કિરાતાનપિ ચૈવ હિ
એ જ રીતે એ નદી માછીમારો, ઋષિકા, નલિમુખ, કેકર, એકકર્ણ અને કિરાતોને પણ પાણીમાં ગરકાવ કરી દીધા.
કાલઞ્જરાન્વિકર્ણાંશ્ચ કુશિકાન્સ્વર્ગભૌમકાન્ સા મણ્ડલે સમુદ્રસ્ય તીરે ભૂત્વા તુ સર્વશઃ
એ નદી કાલંજર, વિકર્ણ, કુશિક અને સ્વર્ગ તથા પૃથ્વી પર રહેતા લોકોને પણ પાણીમાં ગરકાવ કરી, દરિયાની આજુબાજુ ફરતી તમામ કિનારાઓ સુધી પહોંચી.
તતસ્તુ નલિની ચાપિ પ્રાચીમેવ દિશં યયૌ કુપથાન્પ્લાવયન્તી સા ઇન્દ્રદ્યુમ્નસરાંસ્યપિ
પછી નલિની નદી પણ પૂર્વ દિશામાં વહેવા લાગી, કઠિન રસ્તાઓ અને ઇન્દ્રદ્યુમ્નના સરોવરોને પણ પાણીમાં ગરકાવ કરી દીધા.
તથા ખરપથાન્દેશાન્ વેત્રશઙ્કુપથાનપિ મધ્યેનોજ્જાનકમરૂન્ કુથપ્રાવરણાન્યયૌ
એ જ રીતે એ નદી ખડકાળ પ્રદેશો, વેતર અને શંકુના રસ્તાઓને પાણીમાં ગરકાવ કરી, પછી ઉજ્જાન અને કમરુ પ્રદેશમાંથી પસાર થઈ, કુઠા ઘાસથી ઢંકાયેલા પ્રદેશોમાં પહોંચી.
ઇન્દ્રદ્વીપસમીપે તુ પ્રવિષ્ટા લવણોદધિમ્ તતસ્તુ પાવની પ્રાયાત્ પ્રાચીમાશાં જવેન તુ
ઇન્દ્રદ્વીપની નજીક એ નદી ખારાં દરિયામાં પ્રવેશી ગઈ; પછી પાવન નદી ઝડપથી પૂર્વ દિશામાં આગળ વધી.
તોમરાન્પ્લાવયતી ચ હંસમાર્ગાન્સમૂહકાન્ પૂર્વાન્દેશાંશ્ચ સેવન્તી ભિત્ત્વા સા બહુધા ગિરિમ્ કર્ણપ્રાવરણાન્પ્રાપ્ય ગતા સાશ્વમુખાનપિ
એ ટોમર અને હંસોના માર્ગોને પાણીમાં ગરકાવ કરી, પૂર્વના પ્રદેશોમાં ફરતી, પર્વતને અનેક જગ્યાએ તોડી, કર્ણપ્રાવરણ અને અશ્વમુખ પ્રદેશોમાં પણ પહોંચી.
સિક્ત્વા પર્વતમેરું સા ગત્વા વિદ્યાધરાનપિ શૈમિમણ્ડલકોષ્ઠં તુ સા પ્રવિષ્ટા મહત્સરઃ
એ નદી મેરુ પર્વતને પલાળી, વિદ્યા ધરાવનાર લોકો સુધી પહોંચી અને પછી શૈમિ પ્રદેશના વિશાળ સરોવરમાં પ્રવેશી.
તાસાં નદ્યુપનદ્યો ઽન્યાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ઉપગચ્છન્તિ તા નદ્યો યતો વર્ષતિ વાસવઃ
આ નદીઓમાં અન્ય અનેક નદીઓ અને નાળાઓ, સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં જોડાય છે, જ્યાંથી ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવે છે.
તીરે વંશૌકસારાયાઃ સુરભિર્નામ તદ્વનમ્ હિરણ્યશૃઙ્ગો વસતિ વિદ્વાન્કૌબેરકો વશી
વંશૌકસા નદીના કિનારે સુગંધિત નામનું વન છે, જ્યાં કુબેરના વિદ્વાન અને સંયમી પુત્ર હિરણ્યશૃંગ રહે છે.
યજ્ઞાદપેતઃ સુમહાન્ અમિતૌજાઃ સુવિક્રમઃ તત્રાગસ્ત્યૈઃ પરિવૃતા વિદ્વભિર્દ્બ્રહ્મરાક્ષસૈઃ
એ મહાન અને પરાક્રમી, યજ્ઞનો ત્યાગ કરનાર, ત્યાં અગસ્ત્ય અને અન્ય વિદ્વાન બ્રહ્મરાક્ષસો સાથે રહે છે.
કુબેરાનુચરા હ્યેતે ચત્વારસ્તત્સમાશ્રિતાઃ એવમેવ તુ વિજ્ઞેયા સિદ્ધિઃ પર્વતવાસિનામ્
આ ચારેય કુબેરના સહાયક છે, અને એ બધા ત્યાં રહે છે; પર્વત પર વસતા લોકોની સિદ્ધિ પણ આવી જ સમજવી.
પરસ્પરેણ દ્વિગુણા ધર્મતઃ કામતો ઽર્થતઃ હેમકૂટસ્ય પૃષ્ઠે તુ સર્પાણાં તત્સરઃ સ્મૃતમ્
તેમની વચ્ચે ધર્મ, કામ અને અર્થ પરસ્પર સંબંધથી બે ગણા થાય છે; હેમકૂટ પર્વતની ચોટી પર એ સરોવર સાપોનું નિવાસસ્થાન કહેવાય છે.
સરસ્વતી પ્રભવતિ તસ્માજ્જ્યોતિષ્મતી તુ યા અવગાઢે હ્યુભયતઃ સમુદ્રૌ પૂર્વપશ્ચિમૌ
ત્યાંથી જ્યોતિષ્મતી નામે સરસ્વતી નદી વહે છે, જે પૂર્વ અને પશ્ચિમ દરિયાઓ વચ્ચે વહે છે.