ઇયં વિહારવેલા તે હ્ય્ અતિક્રામતિ સામ્પ્રતમ્ એહ્યેહિ પૃથુસુશ્રોણિ સંભ્રાન્તા કેન હેતુના
આ તારો વિહારનો સમય હવે પસાર થઈ રહ્યો છે; આવો, આવો, પહોળા નિતંબવાળી, કેમ ઘબડાઈ ગઈ છો, શેના કારણે?
ઇયં સાયન્તની વેલા વિહારસ્યેહ વર્તતે કૃત્વોપલેપનં પુષ્પૈર્ અલંકુરુ ગૃહં મમ
આ સાંજનો વિહારનો સમય છે; ઉલ્લેખ લગાવીને, ફૂલો વડે મારું ઘર શોભાવો.
સા ત્વ્ અબ્રવીદ્ વિરમૃતાહં સર્વમેતત્તપોધન આત્માનં ત્વાં ચ ભર્તારં કુલં ચ વદ મે ઽનઘ
તે બોલી: 'હું આ બધું જાણતી નથી, હે તપસ્વી. મને મારા વિશે, તમને પતિ તરીકે અને મારા કુળ વિશે કહો, હે નિર્દોષ.'
બુધઃ પ્રોવાચ તાં તન્વીમ્ ઇલા ત્વં વરવર્ણિની અહં ચ કામુકો નામ બહુવિદ્યો બુધઃ સ્મૃતઃ
બુધએ તે પાતળી સ્ત્રીને કહ્યું: 'ઇલા, તું રૂપવતી છે; હું કામુક નામે ઓળખાતો, અનેક વિદ્યા જાણનાર બુધ છું.'
તેજસ્વિનઃ કુલે જાતઃ પિતા મે બ્રાહ્મણાધિપઃ ઇતિ સા તસ્ય વચનાત્ પ્રવિષ્ટા બુધમન્દિરમ્
'હું તેજસ્વી કુળમાં જન્મેલો છું, મારા પિતા બ્રાહ્મણોમાં મુખ્ય છે.' એમ તેણે કહ્યું, તો એ બુધના ઘરમાં પ્રવેશી.
રત્નસ્તમ્ભસમાયુક્તં દિવ્યમાયાવિનિર્મિતમ્ ઇલા કૃતાર્થમાત્માનં મેને તદ્ભવનસ્થિતા
મોતીના સ્તંભોથી શોભાયમાન, દિવ્ય માયાથી બનેલ એ મહેલમાં ઇલાએ પોતે ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કર્યું એવું માન્યું અને ત્યાં રહી.
અહો વૃત્તમહો રૂપમ્ અહો ધનમહો કુલમ્ મમ ચાસ્ય ચ મે ભર્તુર્ અહો લાવણ્યમ્ ઉત્તમમ્
અરે, શું આચરણ છે, શું રૂપ છે, શું ધન છે, શું કુળ છે—મારું અને મારા પતિનું! અરે, શું અદ્વિતીય સૌંદર્ય છે!
રેમે ચ સા તેન સમમ્ અતિકાલમિલા તતઃ સર્વભોગમયે ગેહે યથેન્દ્રભવને તથા
ઇલાએ તેના સાથે લાંબા સમય સુધી આનંદ માણ્યો, સર્વ સુખોથી ભરેલા ઘરમાં, જેમ ઇન્દ્રના મહેલમાં હોય તેમ.
અથાન્વિષન્તો રાજાનં ભ્રાતરસ્ તસ્ય માનવાઃ ઇક્ષ્વાકુપ્રમુખા જગ્મુસ્ તદા શરવણાન્તિકમ્
પછી, રાજાને શોધવા માટે, મનુના વંશજ ભાઈઓ, જેમાં ઇક્ષ્વાકુ મુખ્ય હતા, શરવણ નામના સ્થળે ગયા.
તતસ્તે દદૃશુઃ સર્વે વડબામ્ અગ્રતઃ સ્થિતામ્ રત્નપર્યાણકિરણદીપ્તકાયામ્ અનુત્તમામ્
ત્યાં બધાએ એક અદભૂત ઘોડીને આગળ ઊભેલી જોઈ, જેના શરીર પરથી રત્નોથી ઝગમગતા કિરણો ફૂટતા હતા અને જે સૌંદર્યમાં અનન્ય હતી.
પર્યાણપ્રત્યભિજ્ઞાનાત્ સર્વે વિસ્મયમ્ આગતાઃ અયં ચન્દ્રપ્રભો નામ વાજી તસ્ય મહાત્મનઃ
ઘોડાની ઓળખ થતાં, બધા આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા: 'આ તો ચંદ્રપ્રભ નામનો ઘોડો છે, જે તે મહાન આત્માનો છે.'
અગમદ્ વડબારૂપમ્ ઉત્તમં કેન હેતુના તતસ્ તુ મૈત્રાવરુણિં પપ્રચ્છુસ્તે પુરોધસમ્
આ ઉત્તમ ઘોડો ઘોડણી રૂપે કેમ અને કયા કારણથી આવ્યો? એ જાણવા માટે તેમણે મૈત્રાવરુણી પુરોહિતને પૂછ્યું.
કિમિત્યેતદભૂચ્ચિત્રં વદ યોગવિદાં વર વસિષ્ઠશ્ચાબ્રવીત્ સર્વં દૃષ્ટ્વા તદ્ધ્યાનચક્ષુષા
'આ અજીબ ઘટના શું છે? અમને કહો, યોગવિદ્યોમાં શ્રેષ્ઠ.' વશિષ્ઠે, ધ્યાનની દૃષ્ટિથી બધું જોઈને, બધું સમજાવ્યું.
સમયઃ શમ્ભુદયિતાકૃતઃ શરવણે પુરા યઃ પુમાન્પ્રવિશેદ્ અત્ર સ નારીત્વમવાપ્સ્યતિ
શરવણમાં, શિવજીની પ્રિયાએ એક વખત પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે, અહીં જે કોઈ પુરુષ પ્રવેશે, તે સ્ત્રી બની જશે.
અયમશ્વો ઽપિ નારીત્વમ્ અગાદ્રાજ્ઞા સહૈવ તુ પુનઃ પુરુષતામેતિ યથાસૌ ધનદોપમઃ
આ ઘોડો પણ રાજા સાથે સ્ત્રી બની ગયો હતો, પણ પછી ફરીથી પુરુષત્વ પામશે, જેમ કે તે ધનની દેવતા સમાન છે.
તથૈવ યત્નઃ કર્તવ્યશ્ ચારાધ્યૈવ પિનાકિનમ્ તતસ્તે માનવા જગ્મુર્ યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ
એ જ રીતે, પિનાકધારી શિવજીની પૂજા કરીને પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. પછી મનુના પુત્રો ત્યાં ગયા, જ્યાં મહાદેવ રહે છે.
તુષ્ટુવુર્ વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ પાર્વતીપરમેશ્વરૌ તાવ્ ઊચતુર્ અલઙ્ઘ્યો ઽયં સમયઃ કિંતુ સામ્પ્રતમ્
તેમણે પાર્વતી અને મહાદેવની વિવિધ સ્તુતિઓથી પ્રશંસા કરી. બંનેએ કહ્યું, 'આ પ્રતિજ્ઞા તોડી શકાતી નથી, પણ હવે—'
ઇક્ષ્વાકોરશ્વમેધેન યત્ફલં સ્યાત્તદાવયોઃ દત્ત્વા કિમ્પુરુષો વીરઃ સ ભવિષ્યત્યસંશયમ્
'ઇક્ષ્વાકુના અશ્વમેધથી જે ફળ મળે, તે બંનેને મળશે. પછી તે પરાક્રમી કિમ્પુરુષ નિશ્ચિતપણે પુરૂષ બની જશે.'
તથેત્યુક્તાસ્તતસ્તે તુ જગ્મુર્ વૈવસ્વતાત્મજાઃ ઇક્ષ્વાકોશ્ચાશ્વમેધેન ચેલઃ કિમ્પુરુષો ઽભવત્
'હું માની લીધું' એમ કહી, વૈવસ્વતના પુત્રો ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. ઇક્ષ્વાકુના અશ્વમેધથી, કિમ્પુરુષ ચેલા બની ગયો.
માસમેકં પુમાન્વીરઃ સ્ત્રી ચ માસમભૂત્પુનઃ બુધસ્ય ભવને તિષ્ઠન્ નિલો ગર્ભધરો ઽભવત્
એક મહિનો તે વીર પુરુષ રહ્યો અને બીજો મહિનો સ્ત્રી. બુધના ઘરે રહેતાં, નીલાએ ગર્ભ ધારણ કર્યો.
અજીજનત્પુત્રમેકમ્ અનેકગુણસંયુતમ્ બુધશ્ચોત્પાદ્ય તં પુત્રં સ્વર્લોકમ્ અગમત્તતઃ
તેને અનેક ગુણો ધરાવતો એક પુત્ર થયો. બુધે એ પુત્રને જન્મ આપ્યા પછી સ્વર્ગલોકમાં ગયો.
ઇલસ્ય નામ્ના તદ્વર્ષમ્ ઇલાવૃતમ્ અભૂત્તદા સોમાર્કવંશયોર્ આદાવ્ ઇલો ઽભૂન્મનુનન્દનઃ
એ પછી એ પ્રદેશનું નામ ઇલા પરથી ઇલાવૃત પડ્યું. ચંદ્રવંશ અને સૂર્યવંશની શરૂઆતમાં, મનુનંદન ઇલા જન્મ્યો.
એવં પુરૂરવાઃ પુંસોર્ અભવદ્ વંશવર્ધનઃ ઇક્ષ્વાકુર્ અર્કવંશસ્ય તથૈવોક્તસ્તપોધનાઃ
આ રીતે, પુરુરવા પુરુષોમાં વંશવૃદ્ધિ કરનાર થયો. તપસ્વીઓમાં સૂર્યવંશના ઇક્ષ્વાકુ પણ પ્રસિદ્ધ છે.
ઇલઃ કિમ્પુરુષત્વે ચ સુદ્યુમ્ન ઇતિ ચોચ્યતે પુનઃ પુત્રત્રયમભૂત્ સુદ્યુમ્નસ્યાપરાજિતમ્
જ્યારે ઇલા કિમ્પુરુષ હતો, ત્યારે તેને સુદ્યુમ્ન પણ કહેવામાં આવ્યો. પછી સુદ્યુમ્નને ત્રણ અજેય પુત્રો થયા.
ઉત્કલો વૈ ગહસ્ તદ્વદ્ ધરિતાશ્વશ્ ચ વીર્યવાન્ ઉત્કલસ્યોત્કલા નામ ગયસ્ય તુ ગયા મતા
ઉત્કલ, ગય અને પરાક્રમી હરિતાશ્વ. ઉત્કલના વંશજ ઉત્કલ કહેવાય છે; ગયના વંશજ ગયા કહેવાય છે.
હરિતાશ્વસ્ય દિક્પૂર્વા વિશ્રુતા કુરુભિઃ સહ પ્રતિષ્ઠાને ઽભિષિચ્યાથ સ પુરૂરવસં સુતમ્
હરિતાશ્વનું પૂર્વ દિશાનું પ્રદેશ કુરુઓ સાથે પ્રસિદ્ધ થયું. પછી પ્રતિષ્ઠાનમાં, તેણે પુરુરવાસના પુત્રને રાજા બનાવ્યો.
જગામેલાવૃતં ભોક્તું વર્ષં દિવ્યફલાશનમ્ ઇક્ષ્વાકુર્જ્યેષ્ઠદાયાદો મધ્યદેશમવાપ્તવાન્
ઇક્ષ્વાકુ, જે જ્યેષ્ઠ દાયક હતો, તેણે મધ્યદેશ પ્રાપ્ત કર્યો, જ્યાં જગતની સભા વ્યાપેલી હતી અને ત્યાં તેણે દિવ્ય ફળોથી ભરપૂર ભોજનનો આનંદ માણ્યો.
નરિષ્યન્તસ્ય પુત્રો ઽભૂચ્ છુચો નામ મહાબલઃ નાભાગસ્યામ્બરીષસ્તુ ધૃષ્ટસ્ય ચ સુતત્રયમ્
નરિષ્યંતનો પુત્ર શુચિ નામે મહાબળવાન થયો; નાભાગનો પુત્ર અંબરીષ હતો અને ધૃષ્ટના ત્રણ પુત્રો થયા.
ધૃતકેતુશ્ચિત્રનાથો રણધૃષ્ટશ્ચ વીર્યવાન્ આનર્તો નામ શર્યાતેઃ સુકન્યા ચૈવ દારિકા
ધૃતકેતુ, ચિત્રનાથ અને વીર્યવાન રણધૃષ્ટ એ ધૃષ્ટના પુત્રો હતા; શર્યાતિનો પુત્ર આનંદ અને પુત્રી સુકન્યા હતી.
આનર્તસ્યાભવત્પુત્રો રોચમાનઃ પ્રતાપવાન્ આનર્તો નાભ દેશો ઽભૂન્ નગરી ચ કુશસ્થલી
આનંદનો પુત્ર પ્રતાપી રોચમાન થયો; એ પ્રદેશને આનંદ અને શહેરને કુશસ્થળી કહેવામાં આવતું.