સર્વધાતુમયસ્તત્ર સુમહાન્વૈદ્યુતો ગિરિઃ તસ્ય પાદે મહદ્દિવ્યં માનસં સિદ્ધસેવિતમ્
ત્યાં સર્વ તત્ત્વોથી બનેલો, વીજળી જેવો તેજસ્વી એક મહાન પર્વત છે. એના પાયે વિશાળ અને દિવ્ય માનસ સરોવર છે, જ્યાં સિદ્ધો નિવાસ કરે છે.
તસ્માત્પ્રભવતે પુણ્યા સરયૂર્લોકપાવની યસ્યાસ્તીરે વનં દિવ્યં વૈભ્રાજં નામ વિશ્રુતમ્
ત્યાંથી પવિત્ર અને જગતને શુદ્ધ કરનાર સરયૂ નદી ઉત્પન્ન થાય છે. એના કાંઠે વૈભ્રાજ નામનું પ્રસિદ્ધ અને દિવ્ય વન છે.
કુબેરાનુચરસ્તસ્મિન્ પ્રહેતિતનયો વશી બ્રહ્મધાતા નિવસતિ રાક્ષસો ઽનન્તવિક્રમઃ
ત્યાં કુબેરના અનુચર, પ્રહેતિતના પુત્ર અને અપરિમિત શક્તિ ધરાવનારા, બ્રહ્મધાતા નામના એક વિક્રમશાળી રાક્ષસ વસે છે.
કૈલાસાત્પશ્ચિમામાશાં દિવ્યઃ સર્વૌષધિગિરિઃ વરુણઃ પર્વતશ્રેષ્ઠો રુક્મધાતુવિભૂષિતઃ
કૈલાસથી પશ્ચિમે સર્વ ઔષધિઓથી ભરેલો દિવ્ય પર્વત વરુણ છે, જે પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ અને સુવર્ણ ધાતુથી શોભાયમાન છે.
ભવસ્ય દયિતઃ શ્રીમાન્ પર્વતો હૈમસંનિભઃ શાતકૌમ્ભમયૈર્દિવ્યૈઃ શિલાજાલૈઃ સમાચિતઃ
ભવને પ્રિય અને તેજસ્વી એવો એ પર્વત સોનાની જેમ ઝળહળે છે, શુદ્ધ સોનાની દિવ્ય શિલાઓથી ઢંકાયેલો છે.
શતસઙ્ખ્યૈસ્ તાપનીયૈઃ શૃઙ્ગૈર્દિવમિવોલ્લિખન્ શૃઙ્ગવાન્સુમહાદિવ્યો દુર્ગઃ શૈલો મહાચિતઃ
સેંકડો તેજસ્વી સોનાના શિખરો ધરાવતો, આકાશને ભેદતો, શ્રૃંગવાન નામનો મહાન અને દિવ્ય પર્વત ઊભો છે, જે અતિ દુર્ગમ અને ઊંચો છે.
તસ્મિન્ગિરૌ નિવસતિ ગિરિશો ધૂમ્રલોહિતઃ તસ્ય પાદાત્પ્રભવતિ શૈલોદં નામ તત્સરઃ
આ પર્વત પર ધૂમ્રલોહિત નામે ગિરિશ્વર વસે છે. એના પાયેથી શૈલોદ નામનું સરોવર ઉત્પન્ન થાય છે.
તસ્માત્પ્રભવતે પુણ્યા નદી શૈલોદકા શુભા સા ચક્ષુસી તયોર્મધ્યે પ્રવિષ્ટા પશ્ચિમોદધિમ્
એ સરોવરથી પવિત્ર અને શુભ શૈલોદકા નદી વહે છે; એ બંને વચ્ચે પ્રવેશી, ચક્ષુષી નદી પશ્ચિમ સમુદ્રમાં જાય છે.
અસ્ત્યુત્તરેણ કૈલાસાચ્ છિવઃ સર્વૌષધો ગિરિઃ ગૌરં તુ પર્વતશ્રેષ્ઠં હરિતાલમયં પ્રતિ
કૈલાસના ઉત્તર તરફ સર્વ ઔષધિ પર્વત છે, અને એના સામે સફેદ તથા હરિતાળથી બનેલો શ્રેષ્ઠ પર્વત છે.
હિરણ્યશૃઙ્ગઃ સુમહાદિવ્યૌષધિમયો ગિરિઃ તસ્ય પાદે મહદ્દિવ્યં સરઃ કાઞ્ચનવાલુકમ્
હિરણ્યશૃંગ નામનો મહાન અને દિવ્ય ઔષધિઓથી ભરેલો પર્વત છે; એના પાયે વિશાળ અને દિવ્ય, સુવર્ણ રેતીવાળું સરોવર છે.
રમ્યં બિન્દુસરો નામ યત્ર રાજા ભગીરથઃ ગઙ્ગાર્થે સ તુ રાજર્ષિર્ ઉવાસ બહુલાઃ સમાઃ
ત્યાં બિંદુસર નામનું મનોહર સરોવર છે, જ્યાં રાજા ભગીરથએ ગંગા માટે ઘણા વર્ષો સુધી તપ કર્યું હતું.
દિવં યાસ્યન્તુ મે પૂર્વે ગઙ્ગાતોયાપ્લુતાસ્થિકાઃ તત્ર ત્રિપથગા દેવી પ્રથમં તુ પ્રતિષ્ઠિતા
મારા પૂર્વજોના અસ્થિઓ ગંગાજળથી ધોઈને સ્વર્ગે ગયા; ત્યાં જ ત્રિપથગા દેવી પ્રથમવાર અવતરેલી.
સોમપાદાત્પ્રસૂતા સા સપ્તધા પ્રવિભજ્યતે યૂપા મણિમયાસ્તત્ર વિમાનાશ્ચ હિરણ્મયાઃ
સોમના પાયેથી એ જન્મી અને સાત ધારાઓમાં વહે છે; ત્યાં મણિથી બનેલા યૂપ અને સુવર્ણ વિમાનો છે.
તત્રેષ્ટ્વા ક્રતુભિઃ સિદ્ધઃ શક્રઃ સુરગણૈઃ સહ દિવ્યશ્છાયાપથસ્ તત્ર નક્ષત્રાણાં તુ મણ્ડલમ્
ત્યાં ઇન્દ્રે દેવતાઓ સાથે યજ્ઞો કરીને સિદ્ધિ મેળવી; ત્યાં દિવ્ય છાયા માર્ગ અને નક્ષત્રોનું મંડળ પણ છે.
દૃશ્યતે ભાસુરા રાત્રૌ દેવી ત્રિપથગા તુ સા અન્તરિક્ષં દિવં ચૈવ ભાવયિત્વા ભુવં ગતા
રાત્રે ત્યાં તેજસ્વી ત્રિપથગા દેવી દેખાય છે; એ આકાશ અને સ્વર્ગમાં વિહાર કરી પછી પૃથ્વી પર આવી.
ભવોત્તમાઙ્ગે પતિતા સંરુદ્ધા યોગમાયયા તસ્યા યે બિન્દવઃ કેચિત્ ક્રુદ્ધાયાઃ પતિતા ભુવિ
ભવનાં શિખરે પડતાં એ યોગમાયાથી રોકાઈ ગઈ; એના કેટલાક બિંદુઓ ક્રોધે પૃથ્વી પર પડ્યા.
કૃતં તુ તૈર્બહુસરસ્ તતો બિન્દુસરઃ સ્મૃતમ્ તતસ્તસ્યા નિરુદ્ધાયા ભવેન સહસા રુષા
એ બિંદુઓથી અનેક સરોવરો સર્જાયા, તેથી તેને બિંદુસર કહે છે; પછી ભવનાં અચાનક ક્રોધથી એ રોકાઈ ગઈ.
જ્ઞાત્વા તસ્યા હ્યભિપ્રાયં ક્રૂરં દેવ્યાશ્ચિકીર્ષિતમ્ ભિત્ત્વા વિશામિ પાતાલં સ્રોતસા ગૃહ્ય શંકરમ્
દેવીનો કઠોર ઇરાદો જાણીને, હું પ્રવાહ સાથે શંકરને લઈને પાતાળમાં પ્રવેશી ગયો.
અથાવલેપં તં જ્ઞાત્વા તસ્યાઃ ક્રુદ્ધસ્તુ શંકરઃ તિરોભાવયિતું બુદ્ધિર્ આસીદઙ્ગેષુ તાં નદીમ્
પછી, જ્યારે શિવજી એ નદીની અહંકારભરી વૃત્તિ જોઈ, ત્યારે તેઓ ગુસ્સે થયા અને પોતાના અંગોમાંથી એ નદીને અદૃશ્ય કરી દેવાનો વિચાર કર્યો.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ દૃષ્ટ્વા રાજાનમગ્રતઃ ધમનીસંતતં ક્ષીણં ક્ષુધાવ્યાકુલિતેન્દ્રિયમ્
એ જ સમયે, શિવજી એ રાજાને સામે જોયો, જેને ભૂખથી શરીર સુકાઈ ગયું હતું અને રક્તનાળીઓ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી, ઇન્દ્રિયો પણ દુઃખી હતી.
અનેન તોષિતશ્ચાહં નદ્યર્થે પૂર્વમેવ તુ બુદ્ધ્વાઽસ્ય વરદાનં તુ તતઃ કોપં ન્યયચ્છત
શિવજી વિચારે છે: 'આ રાજાએ અગાઉ નદી માટે મને સંતોષ્યો છે, એ જાણીને મેં ગુસ્સો રોકી લીધો અને તેને વરદાન આપ્યું.'
બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા યદુક્તં ધારયન્નદીમ્ તતો વિસર્જયામાસ સંરુદ્ધાં સ્વેન તેજસા
બ્રહ્માજી એ જે કહેલું એ યાદ કરીને, શિવજી એ પોતાની શક્તિથી રોકેલી નદીને છોડીને વહવા દીધી.
નદીં ભગીરથસ્યાર્થે તપસોગ્રેણ તોષિતઃ તતો વિસર્જયામાસ સપ્ત સ્રોતાંસિ ગઙ્ગયા
ભગીરથના હિત માટે, તેની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈ, શિવજી એ ગંગાને સાત ધારામાં વહવા દીધી.
ત્રીણિ પ્રાચીમભિમુખં પ્રતીચીં ત્રીણ્યથૈવ તુ સ્રોતાંસિ ત્રિપથાયાસ્તુ પ્રત્યપદ્યન્ત સપ્તધા
એમાં ત્રણ ધારા પૂર્વ તરફ અને ત્રણ પશ્ચિમ તરફ વહી, આમ ત્રિપથાની નદી સાત ભાગમાં વહેંચાઈ.
નલિની હ્લાદિની ચૈવ પાવની ચૈવ પ્રાચ્યગા સીતા ચક્ષુશ્ચ સિન્ધુશ્ચ તિસ્રસ્તા વૈ પ્રતીચ્યગાઃ
નળીની, હ્લાદિની અને પાવની પૂર્વ તરફ વહી; સીતાં, ચક્ષુ અને સિંધુ—આ ત્રણ પશ્ચિમ તરફ વહી.
સપ્તમી ત્વનુગા તાસાં દક્ષિણેન ભગીરથમ્ તસ્માદ્ભાગીરથી સા વૈ પ્રવિષ્ટા દક્ષિણોદધિમ્
સાતમી અનુગા નામે ધારા ભગીરથને દક્ષિણ તરફ અનુસરે છે, તેથી ભગીરથી દક્ષિણ સમુદ્રમાં પ્રવેશી.
સપ્ત ચૈતાઃ પ્લાવયન્તિ વર્ષં તુ હિમસાહ્વયમ્ પ્રસૂતાઃ સપ્ત નદ્યસ્તુ શુભા બિન્દુસરોદ્ભવાઃ
આ સાત નદીઓ હિમાહ્વય નામના પ્રદેશને પલાળી નાખે છે; બિંદુસરસ તળાવમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી આ સાત શુભ નદીઓ ત્યાં વહે છે.
તાન્દેશાન્પ્લાવયન્તિ સ્મ મ્લેચ્છપ્રાયાંશ્ચ સર્વશઃ સશૈલાન્કુકુરાન્રૌધ્રાન્ બર્બરાન્યવનાન્ખસાન્
આ નદીઓ એ પ્રદેશોને અને ત્યાંના પહાડો સહિત, મુખ્યત્વે મ્લેચ્છો વસે છે એવા કુકુર, રૌધ્ર, બર્બર, યવન અને ખસ જાતિઓને પલાળી નાખે છે.
પુલિકાંશ્ચ કુલત્થાંશ્ચ અઙ્ગલોક્યાન્વરાંશ્ચ યાન્ કૃત્વા દ્વિધા હિમવન્તં પ્રવિષ્ટા દક્ષિણોદધિમ્
પુલિકા, કુલઠ, અંગલોક્ય અને બીજા અનેક લોકો પણ; એ નદીએ બે ભાગે વહેંચાઈને હિમાલયમાંથી પસાર થઈ દક્ષિણ સમુદ્રમાં પ્રવેશી.
અથ વીરમરૂંશ્ચૈવ કાલિકાંશ્ચૈવ શૂલિકાન્ તુકરાન્બર્બરાકારાન્ પહ્લવાન્પારદાઞ્છકાન્
પછી વીરમરુ, કાલિકા, શૂલિક, તુકર, બર્બર, પહ્લવ, પારદ અને શક જાતિઓ પણ.