મઞ્જુલીતકદાત્યૂહાન્ ભારદ્વાજાંસ્તથા ચષાન્ એતાંશ્ચાન્યાંશ્ચ સુબહૂન્ પક્ષિસંઘાન્મનોહરાન્
મંજુલીતક, દાત્યુહ, ભારદ્વાજ, ચષ અને ઘણા અન્ય મનોહર પક્ષીઓના ટોળા પણ તેમણે જોયા.
શ્વાપદાન્વિવિધાકારાન્ મૃગાંશ્ચૈવ મહામૃગાન્ વ્યાઘ્રાન્કેસરિણઃ સિંહાન્ દ્વીપિનઃ શરભાન્વૃકાન્
તેમણે અનેક પ્રકારના માંસાહારી પ્રાણીઓ, હરણ અને મોટા હરણ, વાઘ, જટાવાળા સિંહ, સિંહ, દીપડા, શરભ અને વરુ પણ જોયા.
ઋક્ષાંસ્તરક્ષૂંશ્ચ બહૂન્ ગોલાઙ્ગૂલાન્ સવાનરાન્ શશલોમાન્ સકાદમ્બાન્ માર્જારાન્ વાયુવેગિનઃ
તેમણે ઘણા રીંછ, તરક્ષુ, લાંબી પૂંછવાળા વાનર, વાનર, સસલા, કાદંબ, બિલાડી અને પવન જેવી ઝડપવાળા પ્રાણી પણ જોયા.
મૂષકાન્નકુલાન્ કાવાન્ સિંહાન્ દ્રુમમનોહરાન્ તથા મત્તાંશ્ચ માતંગાન્ મહિષાન્ ગવયાન્ વૃષાન્ ચમરાન્ સૃમરાંશ્ચૈવ તથા ગૌરખરાનપિ
તેમણે ઉંદર, નકુલ, શિયાળ, વૃક્ષોમાં રમતા સિંહ, ઉન્મત્ત હાથી, મહિષ, જંગલી ગાય, વાછરડા, ઊંટ, હરણ અને ગૌર તથા ખચરાં પણ જોયા.
ઉરભ્રાંશ્ચ તથા મેષાન્ સારઙ્ગાનથ કૂકુરાન્ નીલાંશ્ચૈવ મહાનાલાન્ કરાલાન્મૃગમાતૃકાન્
ત્યાં દૂધિયા વાંછરાં, ભેંસો, હરણો, કૂતરા, વાદળી રંગના પ્રાણીઓ, મોટા સાપો અને ભયાનક પ્રાણીઓની માતાઓ પણ હતી.
સદંષ્ટ્રારામસરભાન્ ક્રૌઞ્ચાકારકશમ્બરાન્ કરાલાન્કૃતમાલાંશ્ચ કાલપુચ્છાંશ્ચ તોરણાન્
ત્યાં દાંતવાળા જંગલી શૂકર, સરભા, ક્રૌંચ અને કશમ્બર જેવા પક્ષીઓ, ભયાનક અને કાળી પૂંછવાળા તથા ફૂલમાળાવાળા પ્રાણીઓ પણ હતા.
દંષ્ટ્રાન્ખડ્ગાન્વરાહાંશ્ચ તુરંગાન્ખરગર્દભાન્ એતાન્ અદ્વિષ્ટાન્મદ્રેશો વિરુદ્ધાંશ્ચ પરસ્પરમ્
ત્યાં દાંતવાળા પ્રાણી, ગેંડા, જંગલી શૂકર, ઘોડા, ખચ્ચર અને ગધેડા—all એ બધા, હે મદ્રરાજ, સામાન્ય રીતે એકબીજાના દુશ્મન હોવા છતાં, ત્યાં પરસ્પર શાંતિથી રહેતા હતા.
અવિરુદ્ધાન્વને દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પરમં યયૌ તચ્ચાશ્રમપદં પુણ્યં બભૂવાત્રેઃ પુરા નૃપમ્
આ રીતે સામાન્ય રીતે એકબીજાથી વિરુદ્ધ રહેતા પ્રાણીઓએ જંગલમાં શાંતિથી રહેતા જોઈને રાજાને ખૂબ જ આશ્ચર્ય થયું; એ પવિત્ર આશ્રમકુટિર પહેલાં અત્રિ મુનિનું નિવાસસ્થાન હતું.
તત્પ્રસાદાત્પ્રભાયુક્તં સ્થાવરૈર્જઙ્ગમૈસ્તથા હિંસન્તિ હિ ન ચાન્યોન્યં હિંસકાસ્તુ પરસ્પરમ્
મહાન અત્રિ મુનિના આશીર્વાદથી એ સ્થાન તેજસ્વી અને સ્થાવર-જંગમ પ્રાણીઓથી ભરેલું હતું; સ્વભાવથી એકબીજાને નુકસાન કરનારા પ્રાણીઓ પણ ત્યાં કોઈને દુઃખ આપતા નહોતા.
ક્રવ્યાદાઃ પ્રાણિનસ્તત્ર સર્વે ક્ષીરફલાશનાઃ નિર્મિતાસ્તત્ર ચાત્યર્થમ્ અત્રિણા સુમહાત્મના
ત્યાં બધા માંસાહારી પ્રાણીઓ દૂધ અને ફળો પર જ જીવતા હતા; એમ મહાન આત્માવાળા અત્રિ મુનિએ એમને એ રીતે રચ્યા હતા.
શૈલાનિતમ્બદેશેષુ ન્યવસચ્ચ સ્વયં નૃપઃ પયઃ ક્ષરન્તિ તે દિવ્યમ્ અમૃતસ્વાદુકણ્ટકમ્
પર્વતની ઢાળ અને ખીણોમાં રાજા પોતે રહેતો હતો; એ પથ્થરોમાંથી અમૃત જેવું મીઠું અને કાંટાવિહિન દૂધ વહેતું હતું.
ક્વચિદ્રાજન્મહિષ્યશ્ચ ક્વચિદાજાશ્ચ સર્વશઃ શિલાઃ ક્ષીરેણ સમ્પૂર્ણા દધ્ના ચાન્યત્ર વા બહિઃ
ક્યારેક, હે રાજા, ત્યાં મહિષો અને ક્યારેક બકરીઓ સર્વત્ર જોવા મળતી; પથ્થરો દૂધથી ભરેલા હતા, ક્યાંક દહીંથી, તો ક્યાંક બહાર પણ.
સંપશ્યન્પરમાં પ્રીતિમ્ અવાપ વસુધાધિપઃ સરાંસિ તત્ર દિવ્યાનિ નદ્યશ્ચ વિમલોદકાઃ
આ બધું જોઈને ધરતીના રાજાને પરમ આનંદ મળ્યો; ત્યાં દિવ્ય સરોવર અને શુદ્ધ પાણીવાળી નદીઓ હતી.
પ્રણાલિકાનિ ચોષ્ણાનિ શીતલાનિ ચ ભાગશઃ કન્દરાણિ ચ શૈલસ્ય સુસેવ્યાનિ પદે પદે
ત્યાં ગરમ અને ઠંડા પાણીની નાળીઓ વિવિધ જગ્યાએ હતી; પર્વતની ગુફાઓ દરેક પગલીએ આનંદદાયક હતી.
હિમપાતો ન તત્રાસ્તિ સમન્તાત્પઞ્ચયોજનમ્ ઉપત્યકા સુશૈલસ્ય શિખરસ્ય ન વિદ્યતે
પાંચ યોજન સુધી આસપાસ ક્યાંય હિમવર્ષા નહોતી; એ સુંદર પર્વતશિખરની ઢાળ પર બરફ નહોતું.
તત્રાસ્તિ રાજઞ્છિખરં પર્વતેન્દ્રસ્ય પાણ્ડુરમ્ હિમપાતં ઘના યત્ર કુર્વન્તિ સહિતાઃ સદા
ત્યાં, હે રાજા, પર્વતરાજનું એક સફેદ શિખર છે, જ્યાં વાદળો હંમેશા સાથે મળીને હિમવર્ષા કરે છે.
તત્રાસ્તિ ચાપરં શૃઙ્ગં યત્ર તોયઘના ઘનાઃ નિત્યમેવાભિવર્ષન્તિ શિલાભિઃ શિખરં વરમ્
ત્યાં બીજું પણ એક શિખર છે, જ્યાં મેઘો હંમેશા વરસાદ વરસાવે છે અને પથ્થરો વડે એ ઉત્તમ શિખરને ભીંજવે છે.
તદાશ્રમં મનોહારિ યત્ર કામધરા ધરા સુરમુખ્યોપયોગિત્વાચ્ છાખિનાં સફલાઃ ફલાઃ
એ આશ્રમકુટિર મનમોહક હતી, જ્યાં ઈચ્છા પૂર્ણ કરતી નદીઓ વહેતી અને વૃક્ષોના ફળો હંમેશા દેવતાઓના ઉપયોગ માટે તૈયાર રહેતા.
સદોપગીતભ્રમરસુરસ્ત્રીસેવિતં પરમ્ સર્વપાપક્ષયકરં શૈલસ્યેવ પ્રહારકમ્
એ સ્થાન હંમેશા ભમરા, દેવસ્ત્રીઓ અને ગીતોથી ગુંજતું રહેતું; એ સર્વ પાપનો નાશ કરતું અને પર્વતની જેમ પ્રભાવી હતું.
વાનરૈઃ ક્રીડમાનૈશ્ચ દેશાદ્દેશાન્નરાધિપ હિમપુઞ્જાઃ કૃતાસ્તત્ર ચન્દ્રબિમ્બસમપ્રભાઃ
ત્યાં વાનરો જગ્યા જગ્યા પર રમતા; અને ચાંદની જેવો તેજ ધરાવતા હિમના ઢગલા બનાવાતા.
તદાશ્રમં સમન્તાચ્ચ હિમસંરુદ્ધકન્દરૈઃ શૈલવાટૈઃ પરિવૃતમ્ અગમ્યં મનુજૈઃ સદા
એ આશ્રમકુટિર ચારેય બાજુ હિમથી ભરેલી ગુફાઓ અને પર્વતની વાડીઓથી ઘેરાયેલ હતી, જે માનવો માટે હંમેશા અપ્રાપ્ય હતી.
પૂર્વારાધિતભાવો ઽસૌ મહારાજઃ પુરૂરવાઃ તદાશ્રમપદં પ્રાપ્તો દેવદેવપ્રસાદતઃ
એ મહારાજા પુરુરવા, જેમણે પહેલેથી જ ભક્તિથી આરાધના કરી હતી, દેવોના દેવના કૃપાથી એ આશ્રમકુટિરે પહોંચ્યા.
તદાશ્રમં શ્રમશમનં મનોહરં મનોહરૈઃ કુસુમશતૈરલંકૃતમ્ કૃતં સ્વયં રુચિરમથાત્રિણા શુભં શુભાવહં ચ હિ દદૃશે સ મદ્રરાટ્
ત્યારે, થાક દૂર કરતું અને મનને ભાવે એવું આશ્રમ, અત્રિએ પોતાના હાથથી સુંદર રીતે શોભાવેલું, અનેક મનમોહક ફૂલો વડે સજાવેલું, શુભ અને શુભ ફળ આપનારું, મદ્રદેશના રાજાને દેખાયું.
તત્ર યૌ તૌ મહાશૃઙ્ગૌ મહાવર્ણૌ મહાહિમૌ તૃતીયં તુ તયોર્મધ્યે શૃઙ્ગમત્યન્તમુચ્છ્રિતમ્
ત્યાં બે વિશાળ શિખરો, વિશાળ રંગવાળા અને ભારે હિમથી ઢંકાયેલા, અને એમની વચ્ચે ત્રીજું શિખર ખૂબ ઊંચાઈએ ઊભેલું હતું.
નિત્યાતપ્તશિલાજાતં સદાભ્રપરિવર્જિતમ્ તસ્યાધસ્તાદ્વૃક્ષગણે દિશાં ભાગે ચ પશ્ચિમે
એ શિખર સદા ગરમ પથ્થરથી બનેલું, ક્યારેય વાદળોથી ઢંકાતું નથી, અને એના નીચે, પશ્ચિમ દિશામાં વૃક્ષોની વચ્ચે હતું.
જાતીલતાપરિક્ષિપ્તં વિવરં ચારુદર્શનમ્ દૃષ્ટ્વૈવ કૌતુકાવિષ્ટસ્ તં વિવેશ મહીપતિઃ
જાસુદની વેલીઓથી ઘેરાયેલું, સુંદર દેખાતું એક ગુફા હતી; રાજાને એ જોઈને જ નવાઈ લાગી અને તે ગુફામાં પ્રવેશ્યો.
તમસા ચાતિનિબિડં નલ્વમાત્રં સુસંકટમ્ નલ્વમાત્રમતિક્રમ્ય સ્વપ્રભાભરણોજ્જ્વલમ્
એ ગુફા ઘન અંધકારથી ભરેલી, નલવા જેટલી સાંકડી હતી; એટલી જ લંબાઈ પાર કર્યા પછી, પોતાની જ કાંતિથી ઝગમગતી હતી.
તમ્ ઉચ્છ્રિતમ્ અથાત્યન્તં ગમ્ભીરં પરિવર્તુલમ્ ન તત્ર સૂર્યસ્તપતિ ન વિરાજતિ ચન્દ્રમાઃ
એ સ્થાન ખૂબ ઊંચું, ઊંડું અને વળાંકવાળું હતું, જ્યાં ન તો સૂર્યની કિરણો પહોંચે, ન ચાંદની ઝલકે.
તથાપિ દિવસાકારં પ્રકાશં તદહર્નિશમ્ ક્રોશાધિકપરીમાણં સરસા ચ વિરાજિતમ્
છતાંય, એ હંમેશા દિવસ જેવું પ્રકાશમય લાગતું, દિવસ-રાત બંને સમયે તેજસ્વી, એક ક્રોશથી પણ વિશાળ અને સરોવરથી શોભાયમાન હતું.
સમન્તાત્સરસસ્તસ્ય શૈલલગ્ના તુ વેદિકા સૌવર્ણૈ રાજતૈર્વૃક્ષૈર્ વિદ્રુમૈરુપશોભિતમ્
એ સરોવર આસપાસ, પર્વત સાથે જોડાયેલી વેદિકાઓ હતી, જે સુવર્ણ, ચાંદી અને મોતીના વૃક્ષોથી શોભિત હતી.