યમુના તપતી ચૈવ પુનર્નદ્યૌ બભૂવતુઃ વિષ્ટિર્ઘોરાત્મિકા તદ્વત્ કાલત્વેન વ્યવસ્થિતા
યમુના અને તપતી ફરીથી નદીઓ બની ગઈ; ભયાનક સ્વભાવવાળી વિષ્ટિ પણ સમયરૂપે જ સ્થિર રહી.
મનોર્ વૈવસ્વતસ્યાસન્ દશ પુત્રા મહાબલાઃ ઇલસ્ તુ પ્રથમસ્તેષાં પુત્રેષ્ટ્યાં સમજાયત
વૈવસ્વત મનુને દસ પરાક્રમી પુત્રો હતા; તેમા સૌથી પહેલા ઇલા પુત્રકામના યજ્ઞથી જન્મ્યો.
ઇક્ષ્વાકુઃ કુશનાભશ્ચ અરિષ્ટો ધૃષ્ટ એવ ચ નરિષ્યન્તઃ કરૂષશ્ચ શર્યાતિશ્ચ મહાબલાઃ પૃષધ્રશ્ચાથ નાભાગઃ સર્વે તે દિવ્યમાનુષાઃ
ઇક્ષ્વાકુ, કુશનાભ, અરીષ્ટ, ધૃષ્ટ, નરિષ્યંત, કરૂષ, શર્યાતિ, પૃષધ્ર અને નાભાગ — એ બધા મહાબળવાન અને દિવ્ય-માનવ પુત્રો હતા.
અભિષિચ્ય મનુઃ પુત્રમ્ ઇલં જ્યેષ્ઠં સ ધાર્મિકઃ જગામ તપસે ભૂયઃ સ મહેન્દ્રવનાલયમ્
મનુએ પોતાના જ્યેષ્ઠ પુત્ર ઇલાને રાજગાદી પર બેસાડ્યો અને પછી મહેન્દ્રવનમાં ફરી તપ કરવા ગયા.
અથ દિગ્જયસિદ્ધ્યર્થમ્ ઇલઃ પ્રાયાન્મહીમ્ ઇમામ્ ભ્રમન્દ્વીપાનિ સર્વાણિ ક્ષ્માભૃતઃ સમ્પ્રધર્ષયન્
પછી દિશાજય માટે ઇલાએ સમગ્ર પૃથ્વી પર વિજયયાત્રા શરૂ કરી, બધા દ્વીપોમાં ફર્યા અને રાજાઓને જીત્યા.
જગામોપવનં શમ્ભોર્ અશ્વાકૃષ્ટઃ પ્રતાપવાન્ કલ્પદ્રુમલતાકીર્ણં નામ્ના શરવણં મહત્
પછી એ ઘોડાઓથી ખેંચાતા રથમાં, તેજસ્વી બની, કલ્પવૃક્ષ અને લતાથી ભરેલા, વિશાળ અને પવિત્ર શરવણ નામના શિવના ઉપવનમાં ગયા.
રમતે યત્ર દેવેશઃ શમ્ભુઃ સોમાર્ધશેખરઃ ઉમયા સમયસ્તત્ર પુરા શરવણે કૃતઃ
જ્યાં દેવોના દેવ શંભુ, શશિધર, રમે છે; ત્યાં શરવણમાં, પૂર્વે ઉમા સાથે સંમતિ થયેલી હતી.
પુંનામ સત્ત્વં યત્કિંચિદ્ આગમિષ્યતિ તે વને સ્ત્રીત્વમેષ્યતિ તત્સર્વં દશયોજનમણ્ડલે
એ વનમાં જે કોઈ પુરુષ પ્રવેશ કરશે, તે આખા દસ યોજન વિસ્તારમાં સ્ત્રી બની જશે.
અજ્ઞાતસમયો રાજા ઇલઃ શરવણે પુરા સ્ત્રીત્વમાપ વિશન્ન્ એવ વડબાત્વં હયસ્તદા
આ સંમતિ જાણ્યા વિના રાજા ઇલા શરવણમાં ગયા અને અંદર જતા જ તરત સ્ત્રી બની ગયા, પુરુષત્વ ગુમાવી દીધું.
પુરુષત્વં હૃતં સર્વં સ્ત્રીરૂપે વિસ્મિતો નૃપઃ ઇલેતિ સાભવન્નારી પીનોન્નતઘનસ્તની
તેમનું બધું પુરુષત્વ હરી લેવાયું; રાજા આશ્ચર્યચકિત થઈ સ્ત્રી રૂપ ધારણ કરી, અને એ રીતે પીન, ઉંચા, ગોળ સ્તનોવાળી સ્ત્રી બની ગયા.
ઉન્નતશ્રોણિજઘના પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણા પૂર્ણેન્દુવદના તન્વી વિલાસોલ્લાસિતેક્ષણા
ઉંચા નિતંબ અને જાંઘવાળી, કમળના પાંદડા જેવી લંબાયેલી આંખો, પૂર્ણ ચંદ્ર જેવું મુખ અને પાતળી કાયાવાળી સ્ત્રી, જેના નજરમાં રમૂજી તેજ છે.
મૂલોન્નતાયતભુજા નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજા તનુલોમા સુદશના મૃદુગમ્ભીરભાષિણી
કાંધથી લાંબા હાથવાળી, ઘાટા વાળ વાળી, શરીરે નરમ વાળ અને સુંદર દાંતવાળી, મીઠી અને ઊંડી વાણી ધરાવનારી.
શ્યામગૌરેણ વર્ણેન હંસવારણગામિની કાર્મુકભ્રૂયુગોપેતા તનુતામ્રનખાઙ્કુરા
શ્યામ અને ગૌર રંગની મિશ્ર છબીવાળી, હંસ કે હાથી જેવી ગતિવાળી, ધનુષ્ય જેવી વાંકી ભ્રૂવાળી અને પાતળી, તાંબાના રંગના નખવાળી.
ભ્રમન્તી ચ વને તસ્મિંશ્ ચિન્તયામાસ ભામિની કો મે પિતાથવા ભ્રાતા કા મે માતા ભવેદિહ
તે સુંદર સ્ત્રી જંગલમાં ફરતી હતી અને વિચારી રહી હતી: "મારો પિતા કે ભાઈ કોણ છે? અહીં મારી માતા કોણ છે?"
કસ્ય ભર્તુરહં દત્તા કિયદ્વત્સ્યામિ ભૂતલે ચિન્તયન્તીતિ દદૃશે સોમપુત્રેણ સાઙ્ગના
હું કોના પતિને અપાઈ છું? પૃથ્વી પર કેટલો સમય રહીશ? આવી ચિંતામાં પડી ત્યારે સોમપુત્રએ તેને સાથીદીઓ સાથે જોયી.
ઇલા રૂપસમાક્ષિપ્તમનસા વરવર્ણિની બુધસ્તદાપ્તયે યત્નમ્ અકરોત્કામપીડિતઃ
ઇલા, રૂપે મોહિત મનવાળી અને તેજસ્વી, બુધના મનમાં ઇચ્છા જગાવી, તેથી તેણે તેને મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
વિશિષ્ટાકારવાન્દણ્ડી સકમણ્ડલુપુસ્તકઃ વેણુદણ્ડકૃતાનેકપવિત્રકગણત્રિકઃ
વિશિષ્ટ દેખાવવાળો, દંડ ધારણ કરનાર, કમંડળ અને પુસ્તક સાથે, વાંસના દંડથી બનેલા અનેક પવિત્ર જ્ઞાનસૂત્રો પહેરનાર.
દ્વિજરૂપઃ શિખી બ્રહ્મા નિગદન્કર્ણકુણ્ડલઃ બટુભિશ્ચાન્વિતો યુક્તૈઃ સમિત્પુષ્પકુશોદકૈઃ
દ્વિજ સ્વરૂપવાળો, શિખાધારી, બ્રહ્મા જેવો, કાનમાં કુંડળવાળો, યોગ્ય શિષ્યો સાથે, જે સમિદ્ધ, ફૂલ, કુશ અને પાણી લઈને ચાલતા હતા.
કિલાન્વિષન્ વને તસ્મિન્ નાજુહાવ સ તામિલામ્ બહિર્ વનસ્યાન્તરિતઃ કિલ પાદપમણ્ડલે
તે જંગલમાં શોધતો રહ્યો, પણ ઇલાને બોલાવ્યો નહીં; વૃક્ષોની વચ્ચે છુપાઈ, વનના બહાર જ રહ્યો.
સસંભ્રમમકસ્માત્તાં સોપાલમ્ભમિવાવદત્ ત્યક્ત્વાગ્નિહોત્રશુશ્રૂષાં ક્વ ગતા મન્દિરાન્મમ
અચાનક ઘબડાઈને, જાણે ઠપકો આપતો હોય એમ કહ્યું: "તમે અગ્નિહોત્રની સેવા છોડી, મારા ઘરેથી ક્યાં ગયા છો?"
ઇયં વિહારવેલા તે હ્ય્ અતિક્રામતિ સામ્પ્રતમ્ એહ્યેહિ પૃથુસુશ્રોણિ સંભ્રાન્તા કેન હેતુના
આ તારો વિહારનો સમય હવે પસાર થઈ રહ્યો છે; આવો, આવો, પહોળા નિતંબવાળી, કેમ ઘબડાઈ ગઈ છો, શેના કારણે?
ઇયં સાયન્તની વેલા વિહારસ્યેહ વર્તતે કૃત્વોપલેપનં પુષ્પૈર્ અલંકુરુ ગૃહં મમ
આ સાંજનો વિહારનો સમય છે; ઉલ્લેખ લગાવીને, ફૂલો વડે મારું ઘર શોભાવો.
સા ત્વ્ અબ્રવીદ્ વિરમૃતાહં સર્વમેતત્તપોધન આત્માનં ત્વાં ચ ભર્તારં કુલં ચ વદ મે ઽનઘ
તે બોલી: 'હું આ બધું જાણતી નથી, હે તપસ્વી. મને મારા વિશે, તમને પતિ તરીકે અને મારા કુળ વિશે કહો, હે નિર્દોષ.'
બુધઃ પ્રોવાચ તાં તન્વીમ્ ઇલા ત્વં વરવર્ણિની અહં ચ કામુકો નામ બહુવિદ્યો બુધઃ સ્મૃતઃ
બુધએ તે પાતળી સ્ત્રીને કહ્યું: 'ઇલા, તું રૂપવતી છે; હું કામુક નામે ઓળખાતો, અનેક વિદ્યા જાણનાર બુધ છું.'
તેજસ્વિનઃ કુલે જાતઃ પિતા મે બ્રાહ્મણાધિપઃ ઇતિ સા તસ્ય વચનાત્ પ્રવિષ્ટા બુધમન્દિરમ્
'હું તેજસ્વી કુળમાં જન્મેલો છું, મારા પિતા બ્રાહ્મણોમાં મુખ્ય છે.' એમ તેણે કહ્યું, તો એ બુધના ઘરમાં પ્રવેશી.
રત્નસ્તમ્ભસમાયુક્તં દિવ્યમાયાવિનિર્મિતમ્ ઇલા કૃતાર્થમાત્માનં મેને તદ્ભવનસ્થિતા
મોતીના સ્તંભોથી શોભાયમાન, દિવ્ય માયાથી બનેલ એ મહેલમાં ઇલાએ પોતે ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કર્યું એવું માન્યું અને ત્યાં રહી.
અહો વૃત્તમહો રૂપમ્ અહો ધનમહો કુલમ્ મમ ચાસ્ય ચ મે ભર્તુર્ અહો લાવણ્યમ્ ઉત્તમમ્
અરે, શું આચરણ છે, શું રૂપ છે, શું ધન છે, શું કુળ છે—મારું અને મારા પતિનું! અરે, શું અદ્વિતીય સૌંદર્ય છે!
રેમે ચ સા તેન સમમ્ અતિકાલમિલા તતઃ સર્વભોગમયે ગેહે યથેન્દ્રભવને તથા
ઇલાએ તેના સાથે લાંબા સમય સુધી આનંદ માણ્યો, સર્વ સુખોથી ભરેલા ઘરમાં, જેમ ઇન્દ્રના મહેલમાં હોય તેમ.
અથાન્વિષન્તો રાજાનં ભ્રાતરસ્ તસ્ય માનવાઃ ઇક્ષ્વાકુપ્રમુખા જગ્મુસ્ તદા શરવણાન્તિકમ્
પછી, રાજાને શોધવા માટે, મનુના વંશજ ભાઈઓ, જેમાં ઇક્ષ્વાકુ મુખ્ય હતા, શરવણ નામના સ્થળે ગયા.
તતસ્તે દદૃશુઃ સર્વે વડબામ્ અગ્રતઃ સ્થિતામ્ રત્નપર્યાણકિરણદીપ્તકાયામ્ અનુત્તમામ્
ત્યાં બધાએ એક અદભૂત ઘોડીને આગળ ઊભેલી જોઈ, જેના શરીર પરથી રત્નોથી ઝગમગતા કિરણો ફૂટતા હતા અને જે સૌંદર્યમાં અનન્ય હતી.