નદીપ્રવાહસંજાતમહાશબ્દૈઃ સમન્તતઃ અસંશ્રુતાન્યશબ્દં તં શીતતોયં મનોરમમ્
નદીના પ્રવાહના મહા અવાજથી આખું વાતાવરણ ગૂંજતું હતું, એ ઠંડા અને મનોહર સ્થળે બીજું કોઈ અવાજ સંભળાતું જ નહોતું.
દેવદારુવનૈર્નીલૈઃ કૃતાધોવસનં શુભમ્ મેઘોત્તરીયકં શૈલં દદૃશે સ નરાધિપઃ
ત્યાં રાજાએ એ પર્વત જોયો, જે દેવદારુના ઘણા નિલા જંગલોથી ઢંકાયેલો હતો, મેઘો ઉપરવસ્ત્ર સમાન તેની ઢાળ પર વિહારતા હતા અને એ પર્વત શુદ્ધ અને સુંદર લાગતો હતો.
શ્વેતમેઘકૃતોષ્ણીષં ચન્દ્રાર્કમુકુટં ક્વચિત્ હિમાનુલિપ્તસર્વાઙ્ગં ક્વચિદ્ધાતુવિમિશ્રિતમ્
ક્યારેક એ પર્વતના શિખરે સફેદ વાદળો પાગટા જેવું લાગતું, તો ક્યાંક ચાંદ્ર અને સૂર્યમંડળો મસ્તક પર શોભતા હતા; ક્યારેક આખું શરીર બરફથી લિપ્ત હતું, તો ક્યાંક ખનિજોથી રંગાયેલું હતું.
ચન્દનેનાનુલિપ્તાઙ્ગં દત્તપઞ્ચાઙ્ગુલં યથા શીતપ્રદં નિદાઘે ઽપિ શિલાવિકટસંકટમ્ સાલક્તકૈરપ્સરસાં મુદ્રિતં ચરણૈઃ ક્વચિત્
ક્યાંક તેની સપાટી પર ચંદનથી એવી રીતે લગાડેલું હતું જાણે કોઈએ પાંચ આંગળીથી લગાવ્યું હોય, જે ઉનાળામાં પણ ઠંડક આપતું હતું; અને પથ્થરાળાં, ઊંચા રસ્તાઓ પર ક્યાંક અપ્સરાઓના લાલ રંગેલા પગલાંના નિશાન પડેલા હતા.
ક્વચિત્સંસ્પૃષ્ટસૂર્યાંશું ક્વચિચ્ ચ તમસાવૃતમ્ દરીમુખૈઃ ક્વચિદ્ભીમૈઃ પિબન્તં સલિલં મહત્
ક્યાંક એ પર્વત પર સૂર્યકિરણો પડતાં, તો ક્યાંક ઘોર અંધકાર છવાયેલો હતો; અને ક્યાંક ભયાનક પહાડી નદીઓના મોટાં મોઢાંથી ઘણું પાણી પી જતું જણાતું હતું.
ક્વચિદ્વિદ્યાધરગણૈઃ ક્રીડદ્ભિરુપશોભિતમ્ ઉપગીતં તથા મુખ્યૈઃ કિંનરાણાં ગણૈઃ ક્વચિત્
ક્યાંક વિદ્યા ધરાઓના ટોળાં રમતાં શોભતા હતા, તો ક્યાંક મુખ્ય કિન્નરોએ ગીતો ગાતા એ પર્વતને શોભાવતો હતો.
આપાનભૂમૌ ગલિતૈર્ ગન્ધર્વાપ્સરસાં ક્વચિત્ પુષ્પૈઃ સંતાનકાદીનાં દિવ્યૈસ્તમ્ ઉપશોભિતમ્
ક્યાંક તેની ઢાળ પર ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના સ્વર્ગીય વૃક્ષો જેવા સંતાનકાદિ વૃક્ષોના પડેલા ફૂલો એ પર્વતને સુંદર બનાવતા હતા.
સુપ્તોત્થિતાભિઃ શય્યાભિઃ કુસુમાનાં તથા ક્વચિત્ મૃદિતાભિઃ સમાકીર્ણં ગન્ધર્વાણાં મનોરમમ્
ક્યાંક ગંધર્વોની મનોહર ફૂલોથી બનેલી શૈયાઓ, જ્યાં તેઓ સુઈને જાગ્યા હતા અથવા જ્યાં ફૂલો ચકદમ થઈ ગયા હતા, ત્યાં-ત્યાં વિખેરાઈ ગયેલી જોવા મળતી હતી.
નિરુદ્ધપવનૈર્દેશૈર્ નીલશાદ્વલમણ્ડિતૈઃ ક્વચિચ્ ચ કુસુમૈર્યુક્તમ્ અત્યન્તરુચિરં શુભમ્
ક્યાંક જ્યાં પવન અટકી ગયો હોય એવા પ્રદેશોમાં ઘાટો લીલો ઘાસ પથરાયેલો હતો, તો ક્યાંક ફૂલો છવાયેલા હોવાથી એ જગ્યા અતિ સુંદર અને પવિત્ર લાગતી હતી.
તપસ્વિશરણં શૈલં કામિનામતિદુર્લભમ્ મૃગૈર્યથાનુચરિતં દન્તિભિન્નમહાદ્રુમમ્
એ પર્વત તપસ્વીઓ માટે આશ્રયસ્થાન હતું, પ્રેમીઓ માટે અત્યંત દુર્લભ, જંગલના પ્રાણીઓ ત્યાં ફરતા અને હાથીઓએ મોટાં વૃક્ષો તોડી નાખ્યાં હતાં.
યત્ર સિંહનિનાદેન ત્રસ્તાનાં ભૈરવં રવમ્ દૃશ્યતે ન ચ સંશ્રાન્તં ગજાનામાકુલં કુલમ્
ત્યાં સિંહના ગર્જનાથી બીકમાં આવેલા પ્રાણીઓનો ભયાનક અવાજ સંભળાતો અને હાથીઓના ટોળાં, કદી ન થાકતા પણ હંમેશાં ચંચળ, જોવા મળતાં.
તટાશ્ચ તાપસૈર્યત્ર કુઞ્જદેશૈરલંકૃતાઃ રત્નૈર્યસ્ય સમુત્પન્નૈસ્ ત્રૈલોક્યં સમલંકૃતમ્
એ પર્વતની ઢાળો તપસ્વીઓ અને હાથીઓના ટોળાંથી શોભાયેલી હતી; અને ત્યાંથી ઉદ્ભવેલા રત્નોથી ત્રણેય લોક શોભાયમાન થયા હતા.
અહીનશરણં નિત્યમ્ અહીનજનસેવિતમ્ અહીનઃ પશ્યતિ ગિરિમ્ અહીનં રત્નસમ્પદા
એ પર્વત હંમેશાં નાગો માટે આશ્રયસ્થાન હતો, નાગજનો સતત ત્યાં વસતા; નાગ પોતે એ રત્નોથી ભરપૂર પર્વતને પોતાનાં જેવું જ માને છે.
અલ્પેન તપસા યત્ર સિદ્ધિં પ્રાપ્સ્યન્તિ તાપસાઃ યસ્ય દર્શનમાત્રેણ સર્વકલ્મષનાશનમ્
ત્યાં તપસ્વીઓ થોડું તપ કરીને પણ સિદ્ધિ પામે છે અને માત્ર એ પર્વતના દર્શનથી જ સર્વ પાપો નાશ પામે છે.
મહાપ્રપાતસમ્પાતપ્રપાતાદિગતામ્બુભિઃ વાયુનીતૈઃ સદા તૃપ્તિકૃતદેશં ક્વચિત્ક્વચિત્
ક્યાંક એ પ્રદેશમાં મહાન ધોધો અને ઝરણાંમાંથી પવન દ્વારા લાવેલું પાણી હંમેશાં ધરતીને તૃપ્ત રાખતું હતું.
સમાલબ્ધજલૈઃ શૃઙ્ગૈઃ ક્વચિચ્ ચાપિ સમુચ્છ્રિતૈઃ નિત્યાર્કતાપવિષમૈર્ અગમ્યૈર્મનસા યુતમ્
ક્યાંક એ પર્વતની શિખરો પાણી ભેગું કરીને ઊંચી ઊભી હતી અને સતત સૂર્યની તાપથી એવાં કઠિન હતાં કે મનથી કલ્પી પણ ન શકાય.
દેવદારુમહાવૃક્ષવ્રજશાખાનિરન્તરૈઃ વંશસ્તમ્બવનાકારૈઃ પ્રદેશૈરુપશોભિતમ્
એ પર્વત એવા પ્રદેશોથી શોભાયમાન હતો જ્યાં દેવદારુ અને અન્ય વિશાળ વૃક્ષોની ડાળીઓ સતત એકબીજાને સ્પર્શતી, અને બાંસના જંગલો સ્તંભ સમાન ઊભેલા હતાં.
હિમછત્ત્રમહાશૃઙ્ગં પ્રપાતશતનિર્ઝરમ્ શબ્દલભ્યામ્બુવિષમં હિમસંરુદ્ધકન્દરમ્
એ પર્વતના મહાન શિખરો હિમથી છત્ર જેવાં લાગતાં, શતાધિક ધોધો અને ઝરણાં વહેતાં, જ્યાં પાણી માત્ર અવાજથી જ શોધી શકાય અને બરફથી ગુફાઓ બંધ થઈ ગયેલી હતી.
દૃષ્ટ્વૈવ તં ચારુનિતમ્બભૂમિં મહાનુભાવઃ સ તુ મદ્રનાથઃ બભ્રામ તત્રૈવ મુદા સમેતઃ સ્થાનં તદા કિંચિદથાસસાદ
જ્યારે એ મહાનુભાવ મદ્રના રાજાએ એ લાલચટ્ટાણવાળી ભૂમિને જોયી, ત્યારે આનંદપૂર્વક ત્યાં ફરતો રહ્યો અને થોડા સમય પછી એક વિશિષ્ટ સ્થાન શોધી કાઢ્યું.
તસ્યૈવ પર્વતેન્દ્રસ્ય પ્રદેશં સુમનોરમમ્ અગમ્યં માનુષૈર્ અન્યૈર્ દૈવયોગાદ્ ઉપાગતઃ
એ પર્વતરાજના એ અતિ મોહક પ્રદેશમાં, જે અન્ય મનુષ્યો માટે અપ્રાપ્ય હતો, દેવkrupાથી એ પહોંચી ગયો.
ઐરાવતી સરિચ્છ્રેષ્ઠા યસ્માદ્દેશાદ્વિનિર્ગતા મેઘશ્યામં ચ તં દેશં દ્રુમખણ્ડૈરનેકશઃ
તે પ્રદેશમાંથી શ્રેષ્ઠ નદી ઐરાવતી વહે છે, અને એ પ્રદેશ મેઘ જેવી શ્યામ છે, અનેક પ્રકારના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલ છે.
શાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ કર્ણિકારૈઃ સશામલૈઃ ન્યગ્રોધૈશ્ચ તથાશ્વત્થૈઃ શિરીષૈઃ શિંશપદ્રુમૈઃ
શાલ, તાળ, તમાલ અને કર્ણિકારના વૃક્ષો, તેમજ છાંયાળાં ન્યગ્રોધ, અશ્વત્થ, શિરીષ અને શિંશપાના વૃક્ષો ત્યાં છે.
શ્લેષ્માતકૈર્ આમલકૈર્ હરીતકવિભીતકૈઃ ભૂર્જૈઃ સમુઞ્જકૈર્ બાણૈર્ વૃક્ષૈઃ સપ્તચ્છદદ્રુમૈઃ
શ્લેષ્માતક, આમળા, હરડે, ભિંડો, ભૂર્જ, સમુંજક, બાણ અને સપ્તછદના વૃક્ષો પણ ત્યાં છે.
મહાનિમ્બૈસ્તથા નિમ્બૈર્ નિર્ગુણ્ડીભિર્હરિદ્રુમૈઃ દેવદારુમહાવૃક્ષૈસ્ તથા કાલેયકદ્રુમૈઃ
મહાન નીમ, નીમ, નિર્ગુંડી, હરિદ્રુ, દેવદારુ જેવા વિશાળ વૃક્ષો અને કાલેયકના વૃક્ષો પણ છે.
પદ્મકૈશ્ચન્દનૈર્બિલ્વૈઃ કપિત્થૈ રક્તચન્દનૈઃ માતામ્રરિષ્ટકાક્ષોટૈર્ અબ્દકૈશ્ચ તથાર્જુનૈઃ
પદમ, ચંદન, બિલ્વ, કપિઠ, લાલ ચંદન, માતામ્ર, ઋષ્ટક, અક્ષોટ, અબ્દક અને અર્જુનના વૃક્ષો પણ છે.
હસ્તિકર્ણૈઃ સુમનસૈઃ કોવિદારૈઃ સુપુષ્પિતૈઃ પ્રાચીનામલકૈશ્ચાપિ ધનકૈઃ સમરાટકૈઃ
હસ્તકર્ણ, સુમનસ, સુખી પુષ્પોથી ભરેલા કોવિદાર, પ્રાચીન આમળા, ધનક અને સમરાટકના વૃક્ષો પણ છે.
ખર્જૂરૈર્નારિકેલૈશ્ચ પ્રિયાલામ્રાતકેઙ્ગુદૈઃ તન્તુમાલૈર્ ધવૈર્ભવ્યૈઃ કાશ્મીરીપર્ણિભિસ્તથા
ખજુર, નાળિયેર, પ્રિયાળ, આમ્રાટક, ઇંગુદ, તંતુમાલા, ધવ, ભવ્ય અને કાશ્મીરી પર્ણવાળા વૃક્ષો પણ છે.
જાતીફલૈઃ પૂગફલૈઃ કટ્ફલૈલાવલીફલૈઃ મન્દારૈઃ કોવિદારૈશ્ચ કિંશુકૈઃ કુસુમાંશુકૈઃ
જાતીફળ, પૂગફળ, કટફળ, આવળીફળ, મંદાર, કોવિદાર, કિંચુક અને કુમુદાંશુકના વૃક્ષો પણ છે.
યવાસૈઃ શમિપર્ણાસૈર્ વેતસૈર્ અમ્બુવેતસૈઃ રક્તાતિરઙ્ગનારઙ્ગૈર્ હિઙ્ગુભિઃ સપ્રિયઙ્ગુભિઃ
યવાસ, શમિપર્ણ, વેતસ, અંબુવેતસ, લાલ અતિરંગ, નારંગ, હિંગ અને પ્રિયંગુના વૃક્ષો પણ છે.
રક્તાશોકૈસ્ તથાશોકૈર્ આકલ્લૈર્ અવિચારકૈઃ મુચુકુન્દૈસ્તથા કુન્દૈર્ આટરૂષપરૂષકૈઃ
લાલ અશોક, અશોક, અકલ્લ, અવિચારક, મુચુકુંદ, કુંદ અને અટરૂષ-પરુષકના વૃક્ષો પણ છે.