અગ્ર્યાં સમુદ્રમહિષીં મહર્ષિગણસેવિતામ્ સર્વલોકસ્ય ચૌત્સુક્યકારિણીં સુમનોહરામ્
એ નદી સર્વોત્તમ, સમુદ્રની રાણી, મહર્ષિઓની સેવા પામતી, સર્વ લોકને આકર્ષતી અને મનોહર હતી.
હિતાં સર્વસ્ય લોકસ્ય નાકમાર્ગપ્રદાયિકામ્ ગોકુલાકુલતીરાન્તાં રમ્યાં શૈવાલવર્જિતામ્
એ નદી સર્વના હિત માટે, સ્વર્ગમાર્ગ આપનારી, ગાયોના ટોળાંથી કિનારાઓ ભરેલી, સુંદર અને શૈવાળ વગરની હતી.
હંસસારસસંઘુષ્ટાં જલજૈરુપશોભિતામ્ આવર્તનાભિગમ્ભીરાં દ્વીપોરુજઘનસ્થલીમ્
હંસ અને સારસના ટોળાંથી ગૂંજતી, જળકમળોથી શોભાયમાન, ઘેરા ઘુમટવાળી અને દ્વીપ જેવી પહોળી કિનારાવાળી હતી.
નીલનીરજનેત્રાભામ્ ઉત્ફુલ્લકમલાનનામ્ હિમાભફેનવસનાં ચક્રવાકાધરાં શુભામ્ બલાકાપઙ્ક્તિદશનાં ચલન્મત્સ્યાવલિભ્રુવમ્
એ નદીના પાણી નીલા નેત્ર જેવા, ખીલેલા કમળ જેવા ચહેરા, હિમફેનના વસ્ત્ર, ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભાયમાન, બગલાની પંક્તિઓથી શણગારેલી અને તરતા માછલીઓથી વાંકડા ભ્રૂવાળી હતી.
સ્વજલોદ્ભૂતમાતંગરમ્યકુમ્ભપયોધરામ્ હંસનૂપુરસંઘુષ્ટાં મૃણાલવલયાવલીમ્
પોતાના જળમાંથી જન્મેલા ગજના કપાલ જેવી ઉન્નત છાતીવાળી, હંસની પાયલના ઘૂંઘાટથી ગૂંજતી, કમળના ડાંગરની વેણીઓથી શોભાયમાન એવી તે નદી હતી.
તસ્યાં રૂપમદોન્મત્તા ગન્ધર્વાનુગતાઃ સદા મધ્યાહ્નસમયે રાજન્ ક્રીડન્ત્યપ્સરસાં ગણાઃ
ત્યાં, રાજા, ગંધર્વો સાથે મળીને, પોતાની સુંદરતામાં મસ્ત અપ્સરાઓના સમૂહો હંમેશા મધ્યાહ્ને રમ્યા કરે છે.
તામ્ અપ્સરોવિનિર્મુક્તં વહન્તીં કુઙ્કુમં શુભમ્ સ્વતીરદ્રુમસમ્ભૂતનાનાવર્ણસુગન્ધિનીમ્
અપ્સરાઓના શરીર પરથી ધોવાઈ ગયેલું શુદ્ધ કુંકુમ લઈને, પોતાના કાંઠે ઉગેલા વિવિધ રંગના સુગંધિત ફૂલોની સુગંધથી ભરપૂર એ નદી વહેતી હતી.
તરંગવ્રાતસંક્રાન્તસૂર્યમણ્ડલદુર્દૃશમ્ સુરેભજનિતાઘાતવિકૂલદ્વયભૂષિતામ્
એ નદીની તરંગો એટલી ઘણી હતી કે, તેના પર સૂર્યમંડળ દેખાતું જ નહોતું, અને દેવતાઓના ઉત્સવના ધ્વનિથી એ શોભાયમાન હતી.
શક્રેભગણ્ડસલિલૈર્ દેવસ્ત્રીકુચચન્દનૈઃ સંયુતં સલિલં તસ્યાઃ ષટ્પદૈર્ ઉપસેવ્યતે
એ નદીનું જળ, દેવસ્ત્રીઓના સ્તન પરથી લાગેલું ચંદન અને ઇન્દ્રના ગાલમાંથી પડેલું જળ ભળી ગયું છે, અને એ પાણી પર મધમાખીઓ મંડરાય છે.
તસ્યાસ્તીરભવા વૃક્ષાઃ સુગન્ધકુસુમાઞ્ચિતાઃ તથાપકૃષ્ટસંભ્રાન્તભ્રમરસ્તનિતાકુલાઃ
એ નદીના કાંઠે સુગંધિત ફૂલોવાળા વૃક્ષો ઉગેલા છે, અને ત્યાં ઉડતી ભમરોની ગુંજ અને ગભરાટથી વાતાવરણ ગૂંજતું રહે છે.
યસ્યાસ્તીરે રતિં યાન્તિ સદા કામવશા મૃગાઃ તપોવનાશ્ચ ઋષયસ્ તથા દેવાઃ સહાપ્સરાઃ
એ નદીના કિનારે, ઈચ્છાની અસરથી, પ્રાણીઓ, તપોવનના ઋષિઓ અને દેવતાઓ અપ્સરાઓ સાથે હંમેશા આનંદ માણે છે.
લભન્તે યત્ર પૂતાઙ્ગા દેવેભ્યઃ પ્રતિમાનિતાઃ સ્ત્રિયશ્ચ નાકબહુલાઃ પદ્મેન્દુપ્રતિમાનનાઃ
ત્યાં, શુદ્ધ શરીરવાળી અને દેવતાઓ પણ જેમને સન્માન આપે એવી સ્ત્રીઓ, તથા કમળ અને ચંદ્ર જેવું મુખવાળી સ્વર્ગની કન્યાઓ બહુ જ જોવા મળે છે.
યા બિભર્તિ સદા તોયં દેવસંઘૈરપીડિતમ્ પુલિન્દૈર્નૃપસંઘૈશ્ચ વ્યાઘ્રવૃન્દૈરપીડિતમ્
એ નદી હંમેશા દેવતાઓના સમૂહો, પુલિંદો, રાજાઓના જૂથો અને વાઘોના ટોળા દ્વારા દબાઈને પણ પોતાનું જળ વહાવે છે.
સતામરસપાનીયાં સતારગગનામલામ્ સ તાં પશ્યન્યયૌ રાજા સતામીપ્સિતકામદામ્
દેવતાઓ માટે પાનયોગ્ય, તારાઓથી ભરેલા આકાશ જેવી શુદ્ધ એ નદી, સજ્જનોની ઈચ્છા પૂર્ણ કરતી, રાજાએ જોઈ.
યસ્યાસ્તીરરુહૈઃ કાશૈઃ પૂર્ણૈશ્ચન્દ્રાંશુસંનિભૈઃ રાજતે વિવિધાકારૈ રમ્યતીરં મહાદ્રુમૈઃ યા સદા વિવિધૈર્વિપ્રૈર્ દેવૈશ્ચાપિ નિષેવ્યતે
એ નદીના કાંઠે ચાંદની જેવી તેજસ્વી, ઊંચા કાશના ઘાસ અને વિવિધ આકારના વિશાળ વૃક્ષો શોભે છે; એ મનોહર કિનારે અનેક ઋષિઓ અને દેવતાઓ હંમેશા આવે છે.
યા ચ સદા સકલૌઘવિનાશં ભક્તજનસ્ય કરોત્યચિરેણ યાનુગતા સરિતાં હિ કદમ્બૈર્ યાનુગતા સતતં હિ મુનીન્દ્રૈઃ
એ નદી પોતાના ભક્તોનું બધું દુઃખ ઝડપથી દૂર કરે છે; તેની સાથે અનેક નદીઓ અને મહાન ઋષિઓ હંમેશા જોડાય છે.
યા હિ સુતાનિવ પાતિ મનુષ્યાન્ યા ચ યુતા સતતં હિમસંઘૈઃ યા ચ યુતા સતતં સુરવૃન્દૈર્ યા ચ જનૈઃ સ્વહિતાય શ્રિતા વૈ
એ નદી મનુષ્યોને પોતાના સંતાન સમાન રક્ષા આપે છે, હંમેશા હિમના સમૂહો અને દેવતાઓના જૂથો સાથે રહે છે, અને લોકો પોતાના કલ્યાણ માટે તેની શરણે આવે છે.
પ્રયુક્તા ચ કેસરિગણૈઃ કરિવૃન્દજુષ્ટા સંતાનયુક્તસલિલાપિ સુવર્ણયુક્તા સૂર્યાંશુતાપપરિવૃદ્ધિવિવૃદ્ધશીતા શીતાંશુતુલ્યયશસા દદૃશે નૃપેણ
સિંહોના ટોળા અને હાથીઓ દ્વારા માણાતી, સંતાનથી ભરપૂર, સોનાથી શોભાયમાન, સૂર્યકિરણોથી ક્યારેક ગરમ અને ક્યારેક ઠંડી, ચંદ્ર જેવી કીર્તિ ધરાવતી એ નદી રાજાએ જોઈ.
આલોકયન્નદીં પુણ્યાં તત્સમીરહૃતશ્રમઃ સ ગચ્છન્નેવ દદૃશે હિમવન્તં મહાગિરિમ્
એ પવિત્ર નદી જોતા, તેની પવનથી થાક દૂર થઈ ગયો અને આગળ જતા રાજાએ મહાન હિમવંત પર્વતને જોયો.
ખમુલ્લિખદ્ભિર્બહુભિર્ વૃતં શૃઙ્ગૈસ્તુ પાણ્ડુરૈઃ પક્ષિણામપિ સંચારૈર્ વિના સિદ્ધગતિં શુભામ્
સફેદ શિખરો જે આકાશને ખંજવે છે, એવા અનેક શિખરોમાં ઢંકાયેલો, જ્યાં પક્ષીઓ પણ સહેલાઈથી ઉડી શકતા નથી, અને સિદ્ધો માટેના શુભ માર્ગો પણ નથી.
નદીપ્રવાહસંજાતમહાશબ્દૈઃ સમન્તતઃ અસંશ્રુતાન્યશબ્દં તં શીતતોયં મનોરમમ્
નદીના પ્રવાહના મહા અવાજથી આખું વાતાવરણ ગૂંજતું હતું, એ ઠંડા અને મનોહર સ્થળે બીજું કોઈ અવાજ સંભળાતું જ નહોતું.
દેવદારુવનૈર્નીલૈઃ કૃતાધોવસનં શુભમ્ મેઘોત્તરીયકં શૈલં દદૃશે સ નરાધિપઃ
ત્યાં રાજાએ એ પર્વત જોયો, જે દેવદારુના ઘણા નિલા જંગલોથી ઢંકાયેલો હતો, મેઘો ઉપરવસ્ત્ર સમાન તેની ઢાળ પર વિહારતા હતા અને એ પર્વત શુદ્ધ અને સુંદર લાગતો હતો.
શ્વેતમેઘકૃતોષ્ણીષં ચન્દ્રાર્કમુકુટં ક્વચિત્ હિમાનુલિપ્તસર્વાઙ્ગં ક્વચિદ્ધાતુવિમિશ્રિતમ્
ક્યારેક એ પર્વતના શિખરે સફેદ વાદળો પાગટા જેવું લાગતું, તો ક્યાંક ચાંદ્ર અને સૂર્યમંડળો મસ્તક પર શોભતા હતા; ક્યારેક આખું શરીર બરફથી લિપ્ત હતું, તો ક્યાંક ખનિજોથી રંગાયેલું હતું.
ચન્દનેનાનુલિપ્તાઙ્ગં દત્તપઞ્ચાઙ્ગુલં યથા શીતપ્રદં નિદાઘે ઽપિ શિલાવિકટસંકટમ્ સાલક્તકૈરપ્સરસાં મુદ્રિતં ચરણૈઃ ક્વચિત્
ક્યાંક તેની સપાટી પર ચંદનથી એવી રીતે લગાડેલું હતું જાણે કોઈએ પાંચ આંગળીથી લગાવ્યું હોય, જે ઉનાળામાં પણ ઠંડક આપતું હતું; અને પથ્થરાળાં, ઊંચા રસ્તાઓ પર ક્યાંક અપ્સરાઓના લાલ રંગેલા પગલાંના નિશાન પડેલા હતા.
ક્વચિત્સંસ્પૃષ્ટસૂર્યાંશું ક્વચિચ્ ચ તમસાવૃતમ્ દરીમુખૈઃ ક્વચિદ્ભીમૈઃ પિબન્તં સલિલં મહત્
ક્યાંક એ પર્વત પર સૂર્યકિરણો પડતાં, તો ક્યાંક ઘોર અંધકાર છવાયેલો હતો; અને ક્યાંક ભયાનક પહાડી નદીઓના મોટાં મોઢાંથી ઘણું પાણી પી જતું જણાતું હતું.
ક્વચિદ્વિદ્યાધરગણૈઃ ક્રીડદ્ભિરુપશોભિતમ્ ઉપગીતં તથા મુખ્યૈઃ કિંનરાણાં ગણૈઃ ક્વચિત્
ક્યાંક વિદ્યા ધરાઓના ટોળાં રમતાં શોભતા હતા, તો ક્યાંક મુખ્ય કિન્નરોએ ગીતો ગાતા એ પર્વતને શોભાવતો હતો.
આપાનભૂમૌ ગલિતૈર્ ગન્ધર્વાપ્સરસાં ક્વચિત્ પુષ્પૈઃ સંતાનકાદીનાં દિવ્યૈસ્તમ્ ઉપશોભિતમ્
ક્યાંક તેની ઢાળ પર ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના સ્વર્ગીય વૃક્ષો જેવા સંતાનકાદિ વૃક્ષોના પડેલા ફૂલો એ પર્વતને સુંદર બનાવતા હતા.
સુપ્તોત્થિતાભિઃ શય્યાભિઃ કુસુમાનાં તથા ક્વચિત્ મૃદિતાભિઃ સમાકીર્ણં ગન્ધર્વાણાં મનોરમમ્
ક્યાંક ગંધર્વોની મનોહર ફૂલોથી બનેલી શૈયાઓ, જ્યાં તેઓ સુઈને જાગ્યા હતા અથવા જ્યાં ફૂલો ચકદમ થઈ ગયા હતા, ત્યાં-ત્યાં વિખેરાઈ ગયેલી જોવા મળતી હતી.
નિરુદ્ધપવનૈર્દેશૈર્ નીલશાદ્વલમણ્ડિતૈઃ ક્વચિચ્ ચ કુસુમૈર્યુક્તમ્ અત્યન્તરુચિરં શુભમ્
ક્યાંક જ્યાં પવન અટકી ગયો હોય એવા પ્રદેશોમાં ઘાટો લીલો ઘાસ પથરાયેલો હતો, તો ક્યાંક ફૂલો છવાયેલા હોવાથી એ જગ્યા અતિ સુંદર અને પવિત્ર લાગતી હતી.
તપસ્વિશરણં શૈલં કામિનામતિદુર્લભમ્ મૃગૈર્યથાનુચરિતં દન્તિભિન્નમહાદ્રુમમ્
એ પર્વત તપસ્વીઓ માટે આશ્રયસ્થાન હતું, પ્રેમીઓ માટે અત્યંત દુર્લભ, જંગલના પ્રાણીઓ ત્યાં ફરતા અને હાથીઓએ મોટાં વૃક્ષો તોડી નાખ્યાં હતાં.