ઐરાવતીતિ વિખ્યાતાં દદર્શાતિમનોરમામ્
એ રાજાએ 'એરાવતી' નામની અત્યંત મોહક નદી જોઈ.
તુહિનગિરિભવાં મહૌઘવેગાં તુહિનગભસ્તિસમાનશીતલોદામ્
હિમાલયમાંથી નીકળેલી, જોરદાર પ્રવાહવાળી, અને હિમશિખર જેવી ઠંડી અને શીતળ પાણી ધરાવતી એ નદી હતી.
તુહિનસદૃશહૈમવર્ણપુઞ્જાં તુહિનયશાઃ સરિતં દદર્શ રાજા
એ રાજાએ એ નદી જોઈ, જે સ્નો જેવી ચમકતી અને સોનાની ઝાંખી રંગે ઝગમગતી હતી.
સ દદર્શ નદીં પુણ્યાં દિવ્યાં હૈમવતીં શુભામ્ ગન્ધર્વૈશ્ચ સમાકીર્ણાં નિત્યં શક્રેણ સેવિતામ્
એણે પવિત્ર, દિવ્ય અને શુભ હેમવતી નદી જોઈ, જ્યાં ગંધર્વો હંમેશા ભેગા થતા અને ઇન્દ્ર પણ ત્યાં સેવા કરવા આવતો.
સુરેભમદસંસિક્તાં સમન્તાત્તુ વિરાજિતામ્ મધ્યેન શક્રચાપાભાં તસ્મિન્નહનિ સર્વદા
એ નદી સર્વત્ર તેજસ્વી હતી, દેવદંતના મદથી છાંટાયેલી અને વચ્ચે હંમેશા ઇન્દ્રધનુષ્ય જેવી રંગતથી ઝગમગતી.
તપસ્વિશરણોપેતાં મહાબ્રાહ્મણસેવિતામ્ દદર્શ તપનીયાભાં મહારાજઃ પુરૂરવાઃ
મહાન રાજા પુરૂરવા એ નદી જોઈ, જ્યાં તપસ્વીઓ આશરો લેતા, મહાન બ્રાહ્મણો સેવા કરતા અને જે સોનાની જેમ તેજવાળી હતી.
સિતહંસાવલિચ્છન્નાં કાશચામરરાજિતામ્ સાભિષિક્તામિવ સતાં પશ્યન્પ્રીતિં પરાં યયૌ
એ નદી સફેદ હંસોની પંક્તિઓથી ઢંકાયેલી, કાશ્મીરી ચામરાથી શોભાયમાન અને સત્પુરુષોએ અભિષેક કરેલી હોય એવી લાગતી; એ જોઈને રાજાને અતિ આનંદ થયો.
પુણ્યાં સુશીતલાં હૃદ્યાં મનસઃ પ્રીતિવર્ધિનીમ્ ક્ષયવૃદ્ધિયુતાં રમ્યાં સોમમૂર્તિમિવાપરામ્
એ નદી પવિત્ર, ઠંડી, હૃદયને ભાવી, મનને આનંદ આપનારી, ક્યારેક વધતી-ઘટતી સુંદરતા ધરાવતી અને ચંદ્રમાની જેમ રમણીય હતી.
સુશીતશીઘ્રપાનીયાં દ્વિજસંઘનિષેવિતામ્ સુતાં હિમવતઃ શ્રેષ્ઠાં ચઞ્ચદ્વીચિવિરાજિતામ્
એ નદીનું પાણી ઠંડુ અને વહેતું, જ્યાં બ્રાહ્મણો સમૂહે સેવા કરતા, હિમવંતની શ્રેષ્ઠ પુત્રી અને તરંગોથી ઝગમગતી હતી.
અમૃતસ્વાદુસલિલાં તાપસૈરુપશોભિતામ્ સ્વર્ગારોહણનિઃશ્રેણીં સર્વકલ્મષનાશિનીમ્
એ નદીનું પાણી અમૃત જેવું મીઠું, તપસ્વીઓથી શોભાયમાન, સ્વર્ગે ચઢવાની પાંખડી જેવી અને સર્વ પાપો નાશ કરતી હતી.
અગ્ર્યાં સમુદ્રમહિષીં મહર્ષિગણસેવિતામ્ સર્વલોકસ્ય ચૌત્સુક્યકારિણીં સુમનોહરામ્
એ નદી સર્વોત્તમ, સમુદ્રની રાણી, મહર્ષિઓની સેવા પામતી, સર્વ લોકને આકર્ષતી અને મનોહર હતી.
હિતાં સર્વસ્ય લોકસ્ય નાકમાર્ગપ્રદાયિકામ્ ગોકુલાકુલતીરાન્તાં રમ્યાં શૈવાલવર્જિતામ્
એ નદી સર્વના હિત માટે, સ્વર્ગમાર્ગ આપનારી, ગાયોના ટોળાંથી કિનારાઓ ભરેલી, સુંદર અને શૈવાળ વગરની હતી.
હંસસારસસંઘુષ્ટાં જલજૈરુપશોભિતામ્ આવર્તનાભિગમ્ભીરાં દ્વીપોરુજઘનસ્થલીમ્
હંસ અને સારસના ટોળાંથી ગૂંજતી, જળકમળોથી શોભાયમાન, ઘેરા ઘુમટવાળી અને દ્વીપ જેવી પહોળી કિનારાવાળી હતી.
નીલનીરજનેત્રાભામ્ ઉત્ફુલ્લકમલાનનામ્ હિમાભફેનવસનાં ચક્રવાકાધરાં શુભામ્ બલાકાપઙ્ક્તિદશનાં ચલન્મત્સ્યાવલિભ્રુવમ્
એ નદીના પાણી નીલા નેત્ર જેવા, ખીલેલા કમળ જેવા ચહેરા, હિમફેનના વસ્ત્ર, ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભાયમાન, બગલાની પંક્તિઓથી શણગારેલી અને તરતા માછલીઓથી વાંકડા ભ્રૂવાળી હતી.
સ્વજલોદ્ભૂતમાતંગરમ્યકુમ્ભપયોધરામ્ હંસનૂપુરસંઘુષ્ટાં મૃણાલવલયાવલીમ્
પોતાના જળમાંથી જન્મેલા ગજના કપાલ જેવી ઉન્નત છાતીવાળી, હંસની પાયલના ઘૂંઘાટથી ગૂંજતી, કમળના ડાંગરની વેણીઓથી શોભાયમાન એવી તે નદી હતી.
તસ્યાં રૂપમદોન્મત્તા ગન્ધર્વાનુગતાઃ સદા મધ્યાહ્નસમયે રાજન્ ક્રીડન્ત્યપ્સરસાં ગણાઃ
ત્યાં, રાજા, ગંધર્વો સાથે મળીને, પોતાની સુંદરતામાં મસ્ત અપ્સરાઓના સમૂહો હંમેશા મધ્યાહ્ને રમ્યા કરે છે.
તામ્ અપ્સરોવિનિર્મુક્તં વહન્તીં કુઙ્કુમં શુભમ્ સ્વતીરદ્રુમસમ્ભૂતનાનાવર્ણસુગન્ધિનીમ્
અપ્સરાઓના શરીર પરથી ધોવાઈ ગયેલું શુદ્ધ કુંકુમ લઈને, પોતાના કાંઠે ઉગેલા વિવિધ રંગના સુગંધિત ફૂલોની સુગંધથી ભરપૂર એ નદી વહેતી હતી.
તરંગવ્રાતસંક્રાન્તસૂર્યમણ્ડલદુર્દૃશમ્ સુરેભજનિતાઘાતવિકૂલદ્વયભૂષિતામ્
એ નદીની તરંગો એટલી ઘણી હતી કે, તેના પર સૂર્યમંડળ દેખાતું જ નહોતું, અને દેવતાઓના ઉત્સવના ધ્વનિથી એ શોભાયમાન હતી.
શક્રેભગણ્ડસલિલૈર્ દેવસ્ત્રીકુચચન્દનૈઃ સંયુતં સલિલં તસ્યાઃ ષટ્પદૈર્ ઉપસેવ્યતે
એ નદીનું જળ, દેવસ્ત્રીઓના સ્તન પરથી લાગેલું ચંદન અને ઇન્દ્રના ગાલમાંથી પડેલું જળ ભળી ગયું છે, અને એ પાણી પર મધમાખીઓ મંડરાય છે.
તસ્યાસ્તીરભવા વૃક્ષાઃ સુગન્ધકુસુમાઞ્ચિતાઃ તથાપકૃષ્ટસંભ્રાન્તભ્રમરસ્તનિતાકુલાઃ
એ નદીના કાંઠે સુગંધિત ફૂલોવાળા વૃક્ષો ઉગેલા છે, અને ત્યાં ઉડતી ભમરોની ગુંજ અને ગભરાટથી વાતાવરણ ગૂંજતું રહે છે.
યસ્યાસ્તીરે રતિં યાન્તિ સદા કામવશા મૃગાઃ તપોવનાશ્ચ ઋષયસ્ તથા દેવાઃ સહાપ્સરાઃ
એ નદીના કિનારે, ઈચ્છાની અસરથી, પ્રાણીઓ, તપોવનના ઋષિઓ અને દેવતાઓ અપ્સરાઓ સાથે હંમેશા આનંદ માણે છે.
લભન્તે યત્ર પૂતાઙ્ગા દેવેભ્યઃ પ્રતિમાનિતાઃ સ્ત્રિયશ્ચ નાકબહુલાઃ પદ્મેન્દુપ્રતિમાનનાઃ
ત્યાં, શુદ્ધ શરીરવાળી અને દેવતાઓ પણ જેમને સન્માન આપે એવી સ્ત્રીઓ, તથા કમળ અને ચંદ્ર જેવું મુખવાળી સ્વર્ગની કન્યાઓ બહુ જ જોવા મળે છે.
યા બિભર્તિ સદા તોયં દેવસંઘૈરપીડિતમ્ પુલિન્દૈર્નૃપસંઘૈશ્ચ વ્યાઘ્રવૃન્દૈરપીડિતમ્
એ નદી હંમેશા દેવતાઓના સમૂહો, પુલિંદો, રાજાઓના જૂથો અને વાઘોના ટોળા દ્વારા દબાઈને પણ પોતાનું જળ વહાવે છે.
સતામરસપાનીયાં સતારગગનામલામ્ સ તાં પશ્યન્યયૌ રાજા સતામીપ્સિતકામદામ્
દેવતાઓ માટે પાનયોગ્ય, તારાઓથી ભરેલા આકાશ જેવી શુદ્ધ એ નદી, સજ્જનોની ઈચ્છા પૂર્ણ કરતી, રાજાએ જોઈ.
યસ્યાસ્તીરરુહૈઃ કાશૈઃ પૂર્ણૈશ્ચન્દ્રાંશુસંનિભૈઃ રાજતે વિવિધાકારૈ રમ્યતીરં મહાદ્રુમૈઃ યા સદા વિવિધૈર્વિપ્રૈર્ દેવૈશ્ચાપિ નિષેવ્યતે
એ નદીના કાંઠે ચાંદની જેવી તેજસ્વી, ઊંચા કાશના ઘાસ અને વિવિધ આકારના વિશાળ વૃક્ષો શોભે છે; એ મનોહર કિનારે અનેક ઋષિઓ અને દેવતાઓ હંમેશા આવે છે.
યા ચ સદા સકલૌઘવિનાશં ભક્તજનસ્ય કરોત્યચિરેણ યાનુગતા સરિતાં હિ કદમ્બૈર્ યાનુગતા સતતં હિ મુનીન્દ્રૈઃ
એ નદી પોતાના ભક્તોનું બધું દુઃખ ઝડપથી દૂર કરે છે; તેની સાથે અનેક નદીઓ અને મહાન ઋષિઓ હંમેશા જોડાય છે.
યા હિ સુતાનિવ પાતિ મનુષ્યાન્ યા ચ યુતા સતતં હિમસંઘૈઃ યા ચ યુતા સતતં સુરવૃન્દૈર્ યા ચ જનૈઃ સ્વહિતાય શ્રિતા વૈ
એ નદી મનુષ્યોને પોતાના સંતાન સમાન રક્ષા આપે છે, હંમેશા હિમના સમૂહો અને દેવતાઓના જૂથો સાથે રહે છે, અને લોકો પોતાના કલ્યાણ માટે તેની શરણે આવે છે.
પ્રયુક્તા ચ કેસરિગણૈઃ કરિવૃન્દજુષ્ટા સંતાનયુક્તસલિલાપિ સુવર્ણયુક્તા સૂર્યાંશુતાપપરિવૃદ્ધિવિવૃદ્ધશીતા શીતાંશુતુલ્યયશસા દદૃશે નૃપેણ
સિંહોના ટોળા અને હાથીઓ દ્વારા માણાતી, સંતાનથી ભરપૂર, સોનાથી શોભાયમાન, સૂર્યકિરણોથી ક્યારેક ગરમ અને ક્યારેક ઠંડી, ચંદ્ર જેવી કીર્તિ ધરાવતી એ નદી રાજાએ જોઈ.
આલોકયન્નદીં પુણ્યાં તત્સમીરહૃતશ્રમઃ સ ગચ્છન્નેવ દદૃશે હિમવન્તં મહાગિરિમ્
એ પવિત્ર નદી જોતા, તેની પવનથી થાક દૂર થઈ ગયો અને આગળ જતા રાજાએ મહાન હિમવંત પર્વતને જોયો.
ખમુલ્લિખદ્ભિર્બહુભિર્ વૃતં શૃઙ્ગૈસ્તુ પાણ્ડુરૈઃ પક્ષિણામપિ સંચારૈર્ વિના સિદ્ધગતિં શુભામ્
સફેદ શિખરો જે આકાશને ખંજવે છે, એવા અનેક શિખરોમાં ઢંકાયેલો, જ્યાં પક્ષીઓ પણ સહેલાઈથી ઉડી શકતા નથી, અને સિદ્ધો માટેના શુભ માર્ગો પણ નથી.