પ્રાગ્જ્યોતિષાશ્ચ પુણ્ડ્રાશ્ચ વિદેહાસ્તામ્રલિપ્તકાઃ શાલ્વમાગધગોનર્દાઃ પ્રાચ્યા જનપદાઃ સ્મૃતાઃ
પ્રાગ્જ્યોતિષ, પુંડ્ર, વિદેહ, તામ્રલિપ્તક, શાલ્વ, માગધ અને ગોનર્દ — આ બધાં પૂર્વ પ્રદેશના લોકો ગણાય છે.
તેષાં પરે જનપદા દક્ષિણાપથવાસિનઃ પાણ્ડ્યાશ્ચ કેરલાશ્ચૈવ ચોલાઃ કુલ્યાસ્તથૈવ ચ
આ લોકોની પાર દક્ષિણ પ્રદેશમાં વસતા પાંડ્ય, કેરળ, ચોળ અને કુલ્ય લોકો છે.
સેતુકાઃ સૂતિકાશ્ચૈવ કુપથાં વાજિવાસિકાઃ નવરાષ્ટ્રા માહિષિકાઃ કલિઙ્ગાશ્ચૈવ સર્વશઃ
સેતુકા, સૂતિકા, કુપથ, વાજિવાસિકા, નવરાષ્ટ્ર, માહિષિકા અને બધા કળિંગ લોકો.
કારૂષાશ્ચ સહૈષીકા આટવ્યાઃ શબરાસ્તથા પુલિન્દા વિન્ધ્યપુષિકા વૈદર્ભા દણ્ડકૈઃ સહ
કારૂષ અને એ સાથે ઐષિકા, આટવ્યા, શબરા, પુલિંદ, વિંધ્યપુષિકા, વૈદર્ભ અને દંડક લોકો.
કુલીયાશ્ચ સિરાલાશ્ચ રૂપસાસ્ તાપસૈઃ સહ તથા તૈત્તિરિકાશ્ચૈવ સર્વે કારસ્કરાસ્તથા
કુલિયા અને સિરાળા, રૂપસા અને તાપસો સાથે, અને એ જ રીતે બધા તૈત્તિરિકા અને કારસ્કર લોકો.
વાસિક્યાશ્ચૈવ યે ચાન્યે યે ચૈવાન્તરનર્મદાઃ ભારુકચ્છાઃ સમાહેયાઃ સહ સારસ્વતૈસ્તથા
વાસિક્યા અને બીજા, અને જે નર્મદા વચ્ચે વસે છે, ભરૂકચ્છ, સમાહેયા અને સારસ્વત લોકો સાથે.
કાચ્છીકાશ્ચૈવ સૌરાષ્ટ્રા આનર્તા અર્બુદૈઃ સહ ઇત્યેતે અપરાન્તાસ્તુ શૃણુ યે વિન્ધ્યવાસિનઃ
કચ્છિકા, સૌરાષ્ટ્ર, અનર્ત અને અર્બુદો સાથે—આ બધા પશ્ચિમના લોકો છે; હવે વિંધ્યમાં રહેતા લોકો સાંભળો.
માલવાશ્ચ કરૂષાશ્ચ મેકલાશ્ચોત્કલૈઃ સહ ઔણ્ડ્રા માષા દશાર્ણાશ્ચ ભોજાઃ કિષ્કિન્ધકૈઃ સહ
માલવ, કારૂષ, મેકલ અને ઉત્કલ સાથે, ઔંડ્ર, માષ, દશાર્ણ, ભોજ અને કિષ્કિંધક લોકો.
સ્તોશલાઃ કોસલાશ્ચૈવ ત્રૈપુરા વૈદિશાસ્તથા તુમુરાસ્ તુમ્બરાશ્ચૈવ પદ્ગમા નૈષધૈઃ સહ
સ્તોશલ, કોશલ, ત્રિપુર, વૈદિશ, તુમુર, તુમ્બર, પદગમ અને નૈષધ લોકો.
અરૂપાઃ શૌણ્ડિકેરાશ્ચ વીતિહોત્રા અવન્તયઃ એતે જનપદાઃ ખ્યાતા વિન્ધ્યપૃષ્ઠનિવાસિનઃ
અરૂપ, શૌંડિકેર, વીતિહોત્ર અને અવંતિ—આ બધા વિંધ્ય પર્વતની ઢાળ પર વસતા પ્રસિદ્ધ લોકો છે.
અતો દેશાન્પ્રવક્ષ્યામિ પર્વતાશ્રયિણશ્ચ યે નિરાહારાઃ સર્વગાશ્ચ કુપથા અપથાસ્તથા
હવે હું એ પ્રદેશોનું વર્ણન કરું છું, જ્યાં પર્વતોમાં રહેતા, અનાજ વગર જીવતા, સર્વત્ર ફરતા અને મુશ્કેલ રસ્તા પર ચાલતા લોકો વસે છે.
કુથપ્રાવરણાશ્ચૈવ ઊર્ણાદવાઃ સમુદ્ગકાઃ ત્રિગર્તા મણ્ડલાશ્ચૈવ કિરાતાશ્ચામરૈઃ સહ
કઠણ કપડાં પહેરનારા, ઊનના વસ્ત્રો ધરાવનારા, સમુદગ, ત્રિગર્ત, મંડલ અને કિરાતો અમર લોકો સાથે.
ચત્વારિ ભારતે વર્ષે યુગાનિ મુનયો ઽબ્રુવન્ કૃતં ત્રેતા દ્વાપરં ચ કલિશ્ચેતિ ચતુર્યુગમ્ તેષાં નિસર્ગં વક્ષ્યામિ ઉપરિષ્ટાચ્ચ કૃત્સ્નશઃ
મુનિઓએ ભારતભૂમિમાં ચાર યુગ કહે્યા છે: કૃત, ત્રેત, દ્વાપર અને કલી—આ ચાર યુગ. હવે હું એનું સ્વરૂપ અને સંપૂર્ણ વર્ણન કહું છું.
એતચ્છ્રુત્વા તુ ઋષય ઉત્તરં પુનરેવ તે શુશ્રૂષવસ્તમૂચુસ્તે પ્રકામં લૌમહર્ષણિમ્
આ સાંભળ્યા પછી ઋષિઓએ ફરી ઉત્સાહપૂર્વક લૌમહર્ષણને વધુ સાંભળવા માંગીને પૂછ્યું.
યચ્ચ કિમ્પુરુષં વર્ષં હરિવર્ષં તથૈવ ચ આચક્ષ્વ નો યથાતત્ત્વં કીર્તિતં ભારતં ત્વયા
જેમ તમે ભારત વર્ણવ્યું, એમ જ કિમ્પુરુષ અને હરિવર્ષ વિષે પણ સાચું વર્ણન કરો.
જમ્બૂખણ્ડસ્ય વિસ્તારં તથાન્યેષાં વિદાંવર દ્વીપાનાં વાસિનાં તેષાં વૃક્ષાણાં પ્રબ્રવીહિ નઃ
હે વિદ્વાન, અમને જાંબુદ્વીપ અને બીજા દ્વીપો, તેમનાં રહેવાસીઓ અને વૃક્ષો વિશે કહો.
પૃષ્ટસ્ત્વેવં તદા વિપ્રૈર્ યથાપ્રશ્નં વિશેષતઃ ઉવાચ ઋષિભિર્દૃષ્ટં પુરાણાભિમતં તથા
ઋષિઓએ પૂછ્યા પ્રમાણે, તેણે ઋષિઓએ જોયેલું અને પુરાણોમાં માન્ય એવું વિગતે કહ્યું.
શુશ્રૂષવસ્તુ યદ્વિપ્રાઃ શુશ્રૂષધ્વમતન્દ્રિતાઃ જમ્બૂવર્ષઃ કિમ્પુરુષઃ સુમહાનન્દનોપમઃ
હે શ્રવણ ઇચ્છુક બ્રાહ્મણો, ધ્યાનથી સાંભળો: જાંબુદ્વીપ અને કિમ્પુરુષ પ્રદેશ બહુ આનંદદાયક છે.
દશ વર્ષસહસ્રાણિ સ્થિતિઃ કિમ્પુરુષે સ્મૃતા જાયન્તે માનવાસ્તત્ર સુતપ્તકનકપ્રભાઃ
કિમ્પુરુષ દેશમાં દસ હજાર વર્ષનું આયુષ્ય કહેવાય છે; ત્યાં મનુષ્યો સુવર્ણ જેવો તેજ ધરાવે છે.
વર્ષે કિમ્પુરુષે પુણ્યે પ્લક્ષો મધુવહઃ સ્મૃતઃ તસ્ય કિમ્પુરુષાઃ સર્વે પિબન્તો રસમુત્તમમ્
પવિત્ર કિમ્પુરુષ દેશમાં પ્લક્ષ વૃક્ષ મધ માટે પ્રસિદ્ધ છે; ત્યાંના બધા લોકો એ વૃક્ષનો શ્રેષ્ઠ રસ પીવે છે.
અનામયા હ્યશોકાશ્ચ નિત્યં મુદિતમાનસાઃ સુવર્ણવર્ણાશ્ચ નરાઃ સ્ત્રિયશ્ચાપ્સરસઃ સ્મૃતાઃ
ત્યાંના પુરુષો અને સ્ત્રીઓ ક્યારેય બીમાર પડતાં નથી કે દુઃખી થતાં નથી, હંમેશા આનંદિત મનથી રહે છે, તેમનું શરીર સોનાની જેમ ચમકે છે અને ત્યાંની સ્ત્રીઓ અપ્સરાઓ તરીકે ઓળખાય છે.
તતઃ પરં કિમ્પુરુષાદ્ ધરિવર્ષં પ્રચક્ષતે મહારજતસંકાશા જાયન્તે યત્ર માનવાઃ
તે પછી કિમ્પુરુષ દેશની બહાર હરિવર્ષ કહેવાય છે, જ્યાં લોકો મહાન ચાંદી જેવી કાંતિ ધરાવે છે.
દેવલોકચ્યુતાઃ સર્વે બહુરૂપાશ્ચ સર્વશઃ હરિવર્ષે નરાઃ સર્વે પિબન્તીક્ષુરસં શુભમ્
હરિવર્ષમાં બધા લોકો દેવલોકમાંથી પડેલા છે, તેઓ અનેક રૂપ ધરાવે છે અને બધા શુદ્ધ ઈખરસ પીવે છે.
ન જરા બાધતે તત્ર તેન જીવન્તિ તે ચિરમ્ એકાદશ સહસ્રાણિ તેષામાયુઃ પ્રકીર્તિતમ્
ત્યાં વૃદ્ધાવસ્થા ક્યારેય આવતી નથી, તેથી તેઓ લાંબું જીવન જીવે છે; તેમનું આયુષ્ય અગિયાર હજાર વર્ષ કહેવાયું છે.
મધ્યમં તન્મયા પ્રોક્તં નામ્ના વર્ષમિલાવૃતમ્ ન તત્ર સૂર્યસ્તપતિ ન ચ જાનન્તિ માનવાઃ
મધ્યમાં આવેલું પ્રદેશ, જેને ઇલાવૃત કહે છે, તેનું વર્ણન મેં કર્યું છે; ત્યાં neither સૂર્ય પ્રકાશે છે, nor લોકો તેને જાણે છે.
ચન્દ્રસૂર્યૌ સનક્ષત્રાવ્ અપ્રકાશાવિલાવૃતે પદ્મપ્રભાઃ પદ્મવર્ણાઃ પદ્મપત્ત્રનિભેક્ષણાઃ
ઇલાવૃતમાં ચાંદ્ર, સૂર્ય અને તારાઓ પ્રકાશ આપતા નથી; ત્યાંના લોકો કમળ જેવી કાંતિ ધરાવે છે, તેમનું રંગ કમળ જેવું છે અને તેમની આંખો કમળની પાંખડી જેવી છે.
પદ્મગન્ધાશ્ચ જાયન્તે તત્ર સર્વે ચ માનવાઃ જમ્બૂફલરસાહારા અનિષ્પન્દાઃ સુગન્ધિનઃ
ત્યાંના બધા લોકો કમળની સુગંધ ધરાવે છે, તેઓ જાંબુ ફળનો રસ પીવે છે, સ્થિર રહે છે અને સુગંધિત છે.
દેવલોકચ્યુતાઃ સર્વે મહારજતવાસસઃ ત્રયોદશ સહસ્રાણિ વર્ષાણાં તે નરોત્તમાઃ
બધા લોકો દેવલોકમાંથી પડેલા છે, તેઓ મહાન ચાંદીના વસ્ત્રો પહેરે છે અને તે ઉત્તમ પુરુષો ત્રેર હજાર વર્ષ જીવે છે.
આયુષ્પ્રમાણં જીવન્તિ યે તુ વર્ષ ઇલાવૃતે મેરોસ્તુ દક્ષિણે પાર્શ્વે નિષધસ્યોત્તરેણ વા
જેઓ ઇલાવૃત પ્રદેશમાં, મેરુના દક્ષિણ ભાગે કે નિષધના ઉત્તર ભાગે વસે છે, તેમનું આયુષ્ય પણ એટલું જ છે.
સુદર્શનો નામ મહાઞ્ જમ્બૂવૃક્ષઃ સનાતનઃ નિત્યપુષ્પફલોપેતઃ સિદ્ધચારણસેવિતઃ
ત્યાં સુદર્શન નામનું મહાન અને શાશ્વત જાંબુ વૃક્ષ છે, જે હંમેશા ફૂલો અને ફળોથી ભરેલું રહે છે અને સિદ્ધો તથા ચારણો તેની સેવા કરે છે.