યસ્ત્વયં માનવો દ્વીપસ્ તિર્યગ્યામઃ પ્રકીર્તિતઃ ય એનં જયતે કૃત્સ્નં સ સમ્રાડિતિ કીર્તિતઃ
આ માનવ દ્વીપ, જેને તિર્યગ્યામ કહે છે, જેને આખો જીતે છે તેને સર્વે રાજાઓમાં મહારાજા કહેવાય છે.
અયં લોકસ્તુ વૈ સમ્રાડ્ અન્તરિક્ષજિતાં સ્મૃતઃ સ્વરાડસૌ સ્મૃતો લોકઃ પુનર્વક્ષ્યામિ વિસ્તરાત્
આ જગતને મહારાજાનો લોક કહે છે; જે અંતરિક્ષને જીતે છે તે અંતરિક્ષવિજય કહેવાય છે; સ્વયં રાજાનો લોક પછી વિગતે કહીશ.
સપ્ત ચાસ્મિન્મહાવર્ષે વિશ્રુતાઃ કુલપર્વતાઃ મહેન્દ્રો મલયઃ સહ્યઃ શુક્તિમાનૃક્ષવાનપિ
આ મહાન ભૂમિમાં સાત પ્રસિદ્ધ કુળપર્વતો છે: મહેન્દ્ર, મલય, સહ્ય, શુક્તિમાન અને ઋક્ષવાન.
વિન્ધ્યશ્ચ પારિયાત્રશ્ચ ઇત્યેતે કુલપર્વતાઃ તેષાં સહસ્રશશ્ચાન્યે પર્વતાસ્તુ સમીપતઃ
વિંધ્ય અને પારિયાત્ર પણ આ કુળપર્વતોમાં આવે છે; તેમના આસપાસ હજારો અન્ય પર્વતો પણ છે.
અભિજ્ઞાતાસ્તતશ્ચાન્યે વિપુલાશ્ચિત્રસાનવઃ અન્યે તેભ્યઃ પરિજ્ઞાતા હ્રસ્વા હ્રસ્વોપજીવિનઃ
આમાંથી કેટલાક પર્વતો જાણીતા છે, કેટલાક વિશાળ અને રંગબેરંગી શિખરોવાળા છે, અને કેટલાક નાના છે, જ્યાં નાના ગામો વસે છે.
તૈર્વિમિશ્રા જાનપદા આર્યા મ્લેચ્છાશ્ચ સર્વતઃ પિબન્તિ બહુલા નદ્યો ગઙ્ગા સિન્ધુઃ સરસ્વતી
આ પર્વતોમાં આર્ય અને વિદેશી લોકો મિશ્રિત રીતે વસે છે; ગંગા, સિંધુ, સરસ્વતી જેવી અનેક નદીઓ અહીં વહે છે.
શતદ્રુશ્ચન્દ્રભાગા ચ યમુના સરયૂસ્તથા ઐરાવતી વિતસ્તા ચ વિશાલા દેવિકા કુહૂઃ
શતદ્રુ, ચંદ્રભાગા, યમુના, સરયૂ, ઐરાવતી, વિતસ્તા, વિશાળા, દેવિકા અને કુહૂ નદીઓ પણ અહીં વહે છે.
ગોમતી ધૌતપાપા ચ બાહુદા ચ દૃષદ્વતી કૌશિકી તુ તૃતીયા ચ નિશ્ચલા ગણ્ડકી તથા
ગોમતી, ધૌતપાપા, બાહુદા, દૃષદ્વતી, ત્રીજી કૌશિકી અને અડગ ગંડકી પણ અહીંની નદીઓ છે.
ઇક્ષુર્લૌહિતમ્ ઇત્યેતા હિમવત્પાર્શ્વનિઃસૃતાઃ વેદસ્મૃતિર્ વેત્રવતી વૃત્રઘ્ની સિન્ધુરેવ ચ પર્ણાશા નર્મદા ચૈવ કાવેરી મહતી તથા
ઇક્ષુર અને લૌહિત પણ હિમાલયની બાજુથી નીકળે છે; વેદસ્મૃતિ, વેત્રવતી, વૃત્રઘ્ની, સિંધુર, પર્ણાશા, નર્મદા અને મહાન કાવેરી પણ અહીં વહે છે.
પારા ચ ધન્વતીરૂપા વિદુષા વેણુમત્યપિ શિપ્રા હ્યવન્તી કુન્તી ચ પારિયાત્રાશ્રિતાઃ સ્મૃતાઃ
પારા, ધન્વતી, વિદુષા, વેણુમતી, શિપ્રા, અવંતી અને કુંતી પણ પારિયાત્ર પર્વત સાથે જોડાયેલી નદીઓ છે.
શોણો મહાનદશ્ચૈવ નન્દના સુકૃશા ક્ષમા મન્દાકિની દશાર્ણા ચ ચિત્રકૂટા તથૈવ ચ તમસા પિપ્પલી શ્યેની તથા ચિત્રોત્પલાપિ ચ
શોણ, મહાનદા, નંદના, સુકૃશા, ક્ષમા, મન્દાકિની, દશારણા, ચિત્રકૂટ, તેમજ તમસા, પિપ્પળી, શ્યેની અને ચિત્રોત્પલા પણ અહીંની નદીઓ છે.
વિમલા ચઞ્ચલા ચૈવ તથા ચ ધૂતવાહિની શુક્તિમન્તી શુની લજ્જા મુકુટા હ્રાદિકાપિ ચ ઋષ્યવન્તપ્રસૂતાસ્ તા નદ્યો ઽમલજલાઃ શુભાઃ
વિમલા, ચંચલા, ધૂતવાહિની, શુક્તિમંતી, શુની, લજ્જા, મુકુટા અને હ્રાદિકા—આ સૌ શુભ અને શુદ્ધ નદીઓ ઋષ્યમુક પર્વત પરથી નીકળે છે.
તાપી પયોષ્ણી નિર્વિન્ધ્યા ક્ષિપ્રા ચ ઋષભા નદી વેણા વૈતરણી ચૈવ વિશ્વમાલા કુમુદ્વતી
તાપી, પયોષણી, નિર્વિંધ્યા, ક્ષિપ્રા, ઋષભા, વેણા, વૈતરણી, વિશ્વમાળા અને કુમુદવતી પણ અહીં વહે છે.
તોયા ચૈવ મહાગૌરી દુર્ગમા તુ શિલા તથા વિન્ધ્યપાદપ્રસૂતાસ્ તાઃ સર્વાઃ શીતજલાઃ શુભાઃ
તોયા, મહાગૌરી, દુર્ગમા અને શિલા—આ બધી નદીઓ વિંધ્ય પર્વતના પાદેથી નીકળે છે; તેમનું પાણી ઠંડુ અને પવિત્ર છે.
ગોદાવરી ભીમરથી કૃષ્ણવેણી ચ વઞ્જુલા તુઙ્ગભદ્રા સુપ્રયોગા વાહ્યા કાવેરી ચૈવ તુ દક્ષિણાપથનદ્યસ્તાઃ સહ્યપાદાદ્વિનિઃસૃતાઃ
ગોદાવરી, ભીમરથી, કૃષ્ણવેણી, વંજુલા, તુંગભદ્રા, સુપ્રયોગા, વાહ્યા અને કાવેરી — આ દક્ષિણના પ્રદેશની નદીઓ સહ્યાદ્રિ પર્વતની ઢોળાવ પરથી ઉદ્ભવેલી છે.
કૃતમાલા તામ્રપર્ણી પુષ્પજા હ્યુત્પલાવતી મલયપ્રસૂતા નદ્યસ્ તાઃ સર્વાઃ શીતજલાઃ શુભાઃ
કૃતમાળા, તામ્રપર્ણી, પુષ્પજા અને ઉત્પલાવતી — આ બધી નદીઓ મલય પર્વતમાંથી જન્મેલી છે, અને એ બધાની પવિત્ર, શુભ અને ઠંડી પાણી છે.
ત્રિભાગા ઋષિકુલ્યા ચ ઇક્ષુદા ત્રિદિવાચલા તામ્રપર્ણી તથા મૂલી શરવા વિમલા તથા મહેન્દ્રતનયાઃ સર્વાઃ પ્રખ્યાતાઃ શુભગામિનીઃ
ત્રિભાગા, ઋષિકુલ્યા, ઇક્ષુદા, ત્રિદિવાચલા, તામ્રપર્ણી, મૂલી, શરવા, વિમલા અને મહેન્દ્ર પર્વતની પુત્રીઓ — આ બધી પ્રસિદ્ધ અને શુભ પ્રવાહવાળી નદીઓ છે.
કાશિકા સુકુમારી ચ મન્દગા મન્દવાહિની કૃપા ચ પાશિની ચૈવ શુક્તિમન્તાત્મજાસ્ તુ તાઃ
કાશિકા, સુકુમારી, મંદગા, મંદવાહિની, કૃપા અને પાશિની — આ બધી શુક્તિમંતની પુત્રીઓ છે.
સર્વાઃ પુણ્યજલાઃ પુણ્યાઃ સર્વગાશ્ચ સમુદ્રગાઃ વિશ્વસ્ય માતરઃ સર્વાઃ સર્વપાપહરાઃ શુભાઃ
આ બધી નદીઓનું પાણી પવિત્ર છે, એ બધી શુભ છે, સર્વત્ર વહે છે અને અંતે દરિયામાં મળે છે; એ બધી જગતની માતાઓ છે, પાપો દૂર કરતી અને શુભ ફળ આપતી છે.
તાસાં નદ્યુપનદ્યશ્ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ તાસ્વિમે કુરુપાઞ્ચાલાઃ શાલ્વાશ્ચૈવ સજાઙ્ગલાઃ
આ નદીઓની સહાયક નદીઓ અને નાળાઓ સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં છે; એમાં કુરુ, પંચાલ, શાલ્વ અને જાંગલ પ્રદેશના લોકો વસે છે.
શૂરસેના ભદ્રકારા બાહ્યાઃ સહપટચ્ચરાઃ મત્સ્યાઃ કિરાતાઃ કુલ્યાશ્ચ કુન્તલાઃ કાશિકોશલાઃ
શૂરસેન, ભદ્રકાર, બાહ્ય, સહપટચ્ચર, મત્સ્ય, કિરાત, કુલ્ય, કુંતલ, કાશી અને કોશલ — આ બધાં લોકો ત્યાં વસે છે.
આવન્તાશ્ચ કલિઙ્ગાશ્ચ મૂકાશ્ચૈવાન્ધકૈઃ સહ મધ્યદેશા જનપદાઃ પ્રાયશઃ પરિકીર્તિતાઃ
આવન્ત, કલિંગ, મૂક અને અંધક લોકો તથા મધ્યદેશના લોકો અહીં ગણવામાં આવે છે.
સહ્યસ્યાનન્તરે ચૈતે તત્ર ગોદાવરી નદી પૃથિવ્યામપિ કૃત્સ્નાયાં સ પ્રદેશો મનોરમઃ
સહ્યાદ્રિના પાર ગોદાવરી નદી વહે છે; આખી ધરતીમાં આ પ્રદેશ મનોહર ગણાય છે.
યત્ર ગોવર્ધનો નામ મન્દરો ગન્ધમાદનઃ રામપ્રિયાર્થં સ્વર્ગીયા વૃક્ષા દિવ્યાસ્તથૌષધીઃ
અહીં ગોવર્ધન, મન્દર, ગંધમાદન પર્વતો છે અને રામને પ્રિય એવા સ્વર્ગીય વૃક્ષો અને દિવ્ય ઔષધિઓ પણ છે.
ભરદ્વાજેન મુનિના પ્રિયાર્થમવતારિતાઃ તતઃ પુષ્પવરો દેશસ્ તેન જજ્ઞે મનોરમઃ
મુનિ ભરદ્વાજે પોતાના પ્રિયજન માટે આ બધું નીચે લાવ્યું; તેથી એ પ્રદેશ સુંદર ફૂલો અને મનોહરતા થી ભરપૂર થયો.
વાહ્લીકા વાટધાનાશ્ચ આભીરાઃ કાલતોયકાઃ પુરંધ્રાશ્ચૈવ શૂદ્રાશ્ચ પલ્લવાશ્ ચાત્તખણ્ડિકાઃ
વાહ્લિક, વાટધાન, આભીર, કાલતોયક, પુરંધ્ર, શૂદ્ર, પલ્લવ અને અત્તખંડિકા — આ બધાં લોકો પણ ત્યાં વસે છે.
ગાન્ધારા યવનાશ્ચૈવ સિન્ધુસૌવીરમદ્રકાઃ શકા દ્રુહ્યાઃ પુલિન્દાશ્ચ પારદાહારમૂર્તિકાઃ
ગાંધાર, યવન, સિંધુ, સૌવીર, મદ્ર, શક, દુહ્ય, પુલિંદ, પારદ અને આરમૂર્તિક — આ બધાં લોકો પણ ત્યાં જોવા મળે છે.
રામઠાઃ કણ્ટકારાશ્ચ કૈકેયા દશનામકાઃ ક્ષત્રિયોપનિવેશ્યાશ્ચ વૈશ્યાઃ શૂદ્રકુલાનિ ચ
રામઠ, કંટકાર, કૈકય, દશનામક, ક્ષત્રિય વસાહતો, વૈશ્ય અને શૂદ્ર કુટુંબો પણ ત્યાં વસે છે.
અત્રયો ઽથ ભરદ્વાજાઃ પ્રસ્થલાઃ સદસેરકાઃ લમ્પકાસ્ તલગાનાશ્ચ સૈનિકાઃ સહ જાઙ્ગલૈઃ એતે દેશા ઉદીચ્યાસ્તુ પ્રાચ્યાન્દેશાન્નિબોધત
અત્રય, ભરદ્વાજ, પ્રસ્થલ, સદસેરક, લંપક, તલગાન અને સૈનિકો તથા જાંગલ લોકો — આ બધા ઉત્તર પ્રદેશના લોકો છે; હવે પૂર્વના પ્રદેશો સાંભળો.
અઙ્ગા વઙ્ગા મદ્ગુરકા અન્તર્ગિરિબહિર્ગિરી તતઃ પ્લવંગમાતંગા યમકા મલ્લવર્ણકાઃ સુહ્મોત્તરાઃ પ્રવિજયા માર્ગવા ગેયમાલવાઃ
અંગ, વંગ, મદ્ગુરક, પર્વતની અંદર અને બહારના લોકો, પલવંગ, માતંગ, યમક, મલ્લવર્ણક, સુહ્મોત્તર, પ્રવિજય, માર્ગવ અને ગેયમાલવ — આ બધાં લોકો ત્યાં વસે છે.