તયોર્મધ્યે તુ વિજ્ઞેયો મેરુર્યત્ર ત્વિલાવૃતમ્ દક્ષિણેન તુ નીલસ્ય નિષધસ્યોત્તરેણ તુ
આ બંને વચ્ચે, જ્યાં ઇલાવૃત છે, ત્યાં મેરુ પર્વત છે. એ નીલના દક્ષિણમાં અને નિષધના ઉત્તર તરફ છે.
ઉદગાયતો મહાશૈલો માલ્યવાન્નામ પર્વતઃ દ્વાત્રિંશતા સહસ્રેણ પ્રતીચ્યાં સાગરાનુગઃ
ઉત્તર તરફ માલ્યવાન નામનો મહાપર્વત ઊભો છે. એ પશ્ચિમ તરફ બત્રીસ હજાર સુધી ફેલાયો છે અને સમુદ્રની દિશામાં જાય છે.
માલ્યવાન્વૈ સહસ્રૈક આ નીલનિષધાયતઃ દ્વાત્રિંશત્ત્વેવમપ્યુક્તઃ પર્વતો ગન્ધમાદનઃ
માલ્યવાન પર્વત નીલ અને નિષધ પર્વતો વચ્ચે હજાર યોજન સુધી ફેલાયેલો છે. એ જ રીતે, ગંધમાદન પર્વત બત્રીસ યોજન પહોળો કહેવાય છે.
પરિમણ્ડલયોર્મધ્યે મેરુઃ કનકપર્વતઃ ચાતુર્વર્ણ્યસમો વર્ણૈશ્ ચતુરસ્રઃ સમુચ્છ્રિતઃ
આ બંને ગોળ પર્વતોના મધ્યમાં મેરુ નામનો સુવર્ણ પર્વત ઊભો છે. એ ચાર રંગો જેવો ચમકે છે અને ચાર બાજુથી ઊંચો છે.
નાનાવર્ણઃ સ પાર્શ્વેષુ પૂર્વાન્તે શ્વેત ઉચ્યતે પીતં તુ દક્ષિણં તસ્ય ભૃઙ્ગિપત્ત્રનિભં પરમ્ ઉત્તરં તસ્ય રક્તં વૈ ઇતિ વર્ણસમન્વિતઃ
મેરુ પર્વતના ચારે બાજુ જુદા-જુદા રંગો છે. પૂર્વ બાજુએ એ સફેદ છે, દક્ષિણ બાજુએ પીળો છે, ઉત્તર બાજુએ મધમાખીના પાંખ જેવો કાળો છે અને પશ્ચિમ બાજુએ લાલ છે. એ રીતે એ રંગોથી શોભે છે.
મેરુસ્તુ શુશુભે દિવ્યો રાજવત્સ તુ વેષ્ટિતઃ આદિત્યતરુણાભાસો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ
મેરુ પર્વત દિવ્ય તેજથી ઝગમગતો હતો, રાજધ્વજોથી ઘેરાયેલો હતો, ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતો અને ધૂમરહિત અગ્નિ જેવો ચમકતો હતો.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ ચતુરાશીતિસૂચ્છ્રિતઃ પ્રવિષ્ટઃ ષોડશાધસ્તાદ્ અષ્ટાવિંશતિવિસ્તૃતઃ
મેરુ પર્વત ચોર્યાસી હજાર યોજન ઊંચો છે, તેના મૂળ ભાગમાં શોળ હજાર યોજન નીચે જાય છે અને એ અઠ્ઠાવીસ હજાર યોજન પહોળો છે.
વિસ્તરાદ્દ્વિગુણશ્ચાસ્ય પરીણાહઃ સમન્તતઃ સ પર્વતો મહાદિવ્યો દિવ્યૌષધિસમન્વિતઃ
એ પર્વતની પરિધિ એની પહોળાઈની બમણી છે. એ મહાન દિવ્ય પર્વત સર્વ દિવ્ય ઔષધિઓથી ભરેલો છે.
ભુવનૈરાવૃતઃ સર્વૈર્ જાતરૂપપરિષ્કૃતૈઃ તત્ર દેવગણાશ્ચૈવ ગન્ધર્વાસુરરાક્ષસાઃ શૈલરાજે પ્રમોદન્તે સર્વતો ઽપ્સરસાં ગણૈઃ
એ પર્વત ચારે બાજુ સોનાથી શોભતા લોકોથી ઘેરાયેલો છે. ત્યાં દેવો, ગંધર્વો, અસુરો અને રાક્ષસો અપ્સરાઓના સમૂહ સાથે આનંદ કરે છે.
સ તુ મેરુઃ પરિવૃતો ભુવનૈર્ભૂતભાવનૈઃ યસ્યેમે ચતુરો દેશા નાનાપાર્શ્વેષુ સંસ્થિતાઃ
એ મેરુ પર્વત અનેક લોકોથી ઘેરાયેલો છે, જે જીવાત્માઓના નિવાસસ્થાન છે. એની ચારે બાજુ આ ચાર પ્રદેશો વસેલા છે.
ભદ્રાશ્વં ભારતં ચૈવ કેતુમાલં ચ પશ્ચિમે ઉત્તરાશ્ચૈવ કુરવઃ કૃતપુણ્યપ્રતિશ્રયાઃ
પૂર્વ બાજુએ ભદ્રાશ્વ અને ભારત, પશ્ચિમ બાજુએ કેતુમાલ અને ઉત્તર બાજુએ કુરૂ દેશ છે, જે પુણ્યવાન લોકોના આશ્રયસ્થાન છે.
વિષ્કમ્ભપર્વતાસ્તદ્વન્ મન્દરો ગન્ધમાદનઃ વિપુલશ્ચ સુપાર્શ્વશ્ચ સર્વરત્નવિભૂષિતાઃ
ત્યાં આધારરૂપ પર્વતોમાં મંદર, ગંધમાદન, વિપુલ અને સુપાર્શ્વ છે, જે સર્વ પ્રકારના રત્નોથી શોભાયમાન છે.
અરુણોદં માનસં ચ સિતોદં ભદ્રસંજ્ઞિતમ્ તેષામુપરિ ચત્વારિ સરાંસિ ચ વનાનિ ચ
એ પર્વતોની ઉપર અરુણોદ, માનસ, સિતોદ અને ભદ્ર નામના ચાર સરોવર છે અને સાથે જ વનરાજીઓ છે.
તથા ભદ્રકદમ્બસ્તુ પર્વતે ગન્ધમાદને જમ્બૂવૃક્ષસ્તથાશ્વત્થો વિપુલે ઽથ વટઃ પરમ્
એ જ રીતે, ગંધમાદન પર્વત પર ભદ્ર કદંબ વૃક્ષ, વિપુલ પર્વત પર જાંબુ અને પિપળ અને મહાન વટવૃક્ષ ઉગે છે.
ગન્ધમાદનપાર્શ્વે તુ પશ્ચિમે ઽમરગણ્ડિકઃ દ્વાત્રિંશચ્ચ સહસ્રાણિ યોજનૈઃ સર્વતઃ સમઃ
ગંધમાદન પર્વતની પશ્ચિમ બાજુએ અમરગંધિકા નામનું સ્થાન છે, જે બત્રીસ હજાર યોજન જેટલું બધે ફેલાયેલું છે.
તત્ર તે શુભકર્માણઃ કેતુમાલાઃ પરિશ્રુતાઃ તત્ર કાલાનલાઃ સર્વે મહાસત્ત્વા મહાબલાઃ
ત્યાં કેતુમાલ લોકો સારા કર્મો માટે પ્રસિદ્ધ છે. ત્યાં બધા જ કાલાનલ, મહાન શક્તિ અને બળ ધરાવતા જીવ વસે છે.
સ્ત્રિયશ્ ચોત્પલવર્ણાભાઃ સુન્દર્યઃ પ્રિયદર્શનાઃ તત્ર દિવ્યો મહાવૃક્ષઃ પનસઃ પત્ત્રભાસુરઃ
ત્યાંની સ્ત્રીઓ નીલકમળ જેવો રંગ ધરાવતી, સુંદર અને મોહક છે. ત્યાં દિવ્ય અને મહાન પનસનું વૃક્ષ છે, જેની પાંદડીઓ ચમકતી છે.
તસ્ય પીત્વા ફલરસં સંજીવન્તિ સમાયુતમ્ તસ્ય માલ્યવતઃ પાર્શ્વે પૂર્વે પૂર્વા તુ ગણ્ડિકા દ્વાત્રિંશચ્ચ સહસ્રાણિ તત્રાપિ શતમુચ્યતે
એ વૃક્ષના ફળનો રસ પીવાથી તેઓ લાંબું આયુષ્ય પામે છે. માલ્યવાન પર્વતની પૂર્વ બાજુએ પૂર્વ ગંધિકા છે, જે પણ બત્રીસ હજાર યોજન જેટલી છે અને એવી જ જગ્યાઓ ત્યાં સો છે.
ભદ્રાશ્વસ્તત્ર વિજ્ઞેયો નિત્યં મુદિતમાનસઃ ભદ્રમાલવનં તત્ર કાલામ્રશ્ચ મહાદ્રુમઃ
ત્યાં ભદ્રાશ્વ નામનો દેશ છે, જે હંમેશા આનંદિત મનવાળો છે. ત્યાં ભદ્રમાલા નામનું વન અને કાળઆંબો નામનું મહાન વૃક્ષ છે.
તત્ર તે પુરુષાઃ શ્વેતા મહાસત્ત્વા મહાબલાઃ સ્ત્રિયઃ કુમુદવર્ણાભાઃ સુન્દર્યઃ પ્રિયદર્શનાઃ
ત્યાંના પુરુષો સફેદ રંગના, મહાન શક્તિ અને બળ ધરાવતા છે. સ્ત્રીઓ કુમુદ ફૂલ જેવો રંગ ધરાવતી, સુંદર અને મોહક છે.
ચન્દ્રપ્રભાશ્ ચન્દ્રવર્ણાઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનાઃ ચન્દ્રશીતલગાત્રાશ્ચ સ્ત્રિયો હ્યુત્પલગન્ધિકાઃ
ત્યાંની સ્ત્રીઓ ચાંદની જેવી તેજસ્વી, ચાંદ્રમાની જેમ કાંતિમય, પૂર્ણિમાના ચાંદ્રમાની જેમ સુંદર ચહેરાવાળી અને ચાંદ્રપ્રકાશ જેવી શીતળ દેહવાળી હોય છે. તેમનાં શરીરમાંથી નીલકમળની સુગંધ ફેલાય છે.
દશવર્ષસહસ્રાણિ આયુસ્તેષામનામયમ્ કાલામ્રસ્ય રસં પીત્વા તે સર્વે સ્થિરયૌવનાઃ
તેમને દસ હજાર વર્ષ સુધી રોગરહિત આયુષ્ય મળે છે. અમૃતફળનો રસ પીધા પછી તેઓ હંમેશા યુવાન રહે છે.
ઇત્યુક્તવાનૃષીન્બ્રહ્મા વર્ષાણિ ચ નિસર્ગતઃ પૂર્વં મમાનુગ્રહકૃદ્ ભૂયઃ કિં વર્ણયામિ વઃ
આ રીતે બ્રહ્માજીએ ઋષિઓને કુદરતી રીતે વર્ષોની વાત કહી. 'હું પહેલાં તમને કૃપા આપી ચૂકી છું, હવે વધુ શું કહું?' એમ તેમણે પૂછ્યું.
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તે તુ ઋષયઃ સંશિતવ્રતાઃ જાતકૌતૂહલાઃ સર્વે પ્રત્યૂચુસ્તે મુદાન્વિતાઃ
આ શબ્દો સાંભળીને દૃઢ વ્રતવાળા બધા ઋષિઓમાં ઉત્સુકતા જાગી અને તેઓ આનંદપૂર્વક જવાબ આપ્યો.
પૂર્વાપરૌ સમાખ્યાતૌ યૌ દેશૌ તૌ ત્વયા મુને ઉત્તરાણાં ચ વર્ષાણાં પર્વતાનાં ચ સર્વશઃ
'મુનિ, તમે પૂર્વ અને પશ્ચિમના દેશો તથા ઉત્તર તરફના બધા પ્રદેશો અને પર્વતોની વિગત આપી છે.'
આખ્યાહિ નો યથાતથ્યં યે ચ પર્વતવાસિનઃ એવમુક્તસ્તુ ઋષિભિસ્ તેભ્યસ્ત્વાખ્યાતવાન્પુનઃ
'પર્વતોમાં રહેતા લોકો વિશે પણ સાચી રીતે અમને કહો.' ઋષિઓએ એમ કહ્યું ત્યારે તેમણે ફરીથી તેમને સમજાવ્યું.
શૃણુધ્વં યાનિ વર્ષાણિ પૂર્વોક્તાનિ ચ વૈ મયા દક્ષિણેન તુ નીલસ્ય નિષધસ્યોત્તરેણ તુ
'હવે તમે સાંભળો, જે પ્રદેશોની મેં પહેલાં વાત કરી હતી, તે નીલ પર્વતના દક્ષિણ અને નિષધ પર્વતના ઉત્તર તરફ આવેલા છે.'
વર્ષં રમણકં નામ જાયન્તે યત્ર વૈ પ્રજાઃ રતિપ્રધાના વિમલા જાયન્તે યત્ર માનવાઃ શુક્લાભિજનસમ્પન્નાઃ સર્વે તે પ્રિયદર્શનાઃ
'ત્યાં રમણક નામનું એક પ્રદેશ છે, જ્યાં મનુષ્યો જન્મે છે. ત્યાંના લોકો શુદ્ધ હૃદયવાળા, આનંદપ્રિય, ઉત્તમ વંશ ધરાવતા અને સૌંદર્યથી ભરપૂર હોય છે.'
તત્રાપિ ચ મહાવૃક્ષો ન્યગ્રોધો રોહિણો મહાન્ તસ્યાપિ તે ફલરસં પિબન્તો વર્તયન્તિ હિ
'ત્યાં પણ એક વિશાળ વૃક્ષ છે, જે રોહિણી જાતનો મોટો વટવૃક્ષ છે. તેના ફળનો રસ પીધા લોકો જીવન વિતાવે છે.'
દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ જીવન્તિ તે મહાભાગાઃ સદા હૃષ્ટા નરોત્તમાઃ
'ત્યાંના ધન્ય અને શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો દસ હજાર અને એક હજાર વર્ષ સુધી હંમેશા આનંદથી જીવે છે.'