યજન્તે ક્રતુભિર્ દેવાસ્ તથા ચક્રધરા નૃપાઃ તતઃ પુણ્યતમં નાસ્તિ ત્રિષુ લોકેષુ ભારત
દેવતાઓ યજ્ઞો દ્વારા પૂજા કરે છે અને શસ્ત્રધારી રાજાઓ પણ એ જ રીતે કરે છે; તેથી, હે ભારત, ત્રણેય લોકમાં પ્રયાગથી વધુ પવિત્ર કશું નથી.
પ્રભાવાત્સર્વતીર્થેભ્યઃ પ્રભવત્યધિકં વિભો દશ તીર્થસહસ્રાણિ તિસ્રઃ કોટ્યસ્તથા પરાઃ
હે મહાન, તેની મહિમાથી પ્રયાગ બધાં તીર્થો કરતાં શ્રેષ્ઠ છે; અહીં દસ હજાર તીર્થો અને ત્રણ કરોડ જેટલા અન્ય પવિત્ર સ્થળો છે.
યત્ર ગઙ્ગા મહાભાગા સ દેશસ્તત્તપોધનમ્ સિદ્ધક્ષેત્રં ચ વિજ્ઞેયં ગઙ્ગાતીરસમન્વિતમ્
જ્યાં મહાપુણ્યવતી ગંગા વહે છે, એ પ્રદેશ તપસ્વીઓનું નિવાસસ્થાન છે, સિદ્ધક્ષેત્ર તરીકે જાણીતા, અને ગંગાના કિનારે શોભે છે.
ઇદં સત્યં વિજાનીયાત્ સાધૂનામાત્મનશ્ચ વૈ સુહૃદશ્ચ જપેત્કર્ણે શિષ્યસ્યાનુગતસ્ય ચ
આ સત્ય છે, એ સજ્જનો અને પોતાના માટે જાણવું; મિત્રના કાનમાં કે ભક્ત શિષ્યને પણ એનું પાઠન કરવું.
ઇદં ધન્યમિદં સ્વર્ગ્યમ્ ઇદં સત્યમિદં સુખમ્ ઇદં પુણ્યમિદં ધર્મ્યં પાવનં ધર્મમુત્તમમ્
આ ધન્ય છે, સ્વર્ગ આપનારું છે, સત્ય છે, સુખદાયક છે, પુણ્ય છે, ધર્મમય છે, પાવન છે અને શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે.
મહર્ષીણામિદં ગુહ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ અધીત્ય ચ દ્વિજો ઽપ્યેતન્ નિર્મલઃ સ્વર્ગમાપ્નુયાત્
આ મહર્ષિઓનું ગુપ્ત જ્ઞાન છે, સર્વ પાપોનું નાશક છે; જે બ્રાહ્મણ આનું પઠન કરે છે, તે નિર્મળ બની સ્વર્ગ પામે છે.
ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં તીર્થં પુણ્યં સદા શુચિઃ જાતિસ્મરત્વં લભતે નાકપૃષ્ઠે ચ મોદતે
જે વ્યક્તિ રોજ આ પવિત્ર તીર્થનું શ્રવણ કરે છે અને હંમેશા શુદ્ધ રહે છે, તેને જન્મોની સ્મૃતિ મળે છે અને સ્વર્ગમાં આનંદ પામે છે.
પ્રાપ્યન્તે તાનિ તીર્થાનિ સદ્ભિઃ શિષ્ટાનુદર્શિભિઃ સ્નાહિ તીર્થેષુ કૌરવ્ય ન ચ વક્રમતિર્ભવ
આ તીર્થો સજ્જન અને શ્રેષ્ઠોના માર્ગે ચાલનારાઓને પ્રાપ્ત થાય છે; હે કૌરવ્ય, તીર્થોમાં સ્નાન કર અને વાંકડો વિચાર ન રાખ.
ત્વયા ચ સમ્યક્પૃષ્ટેન કથિતં વૈ મયા વિભો પિતરસ્તારિતાઃ સર્વે તથૈવ ચ પિતામહાઃ
હે મહાન, તું યોગ્ય રીતે પૂછ્યું તેથી મેં કહેલું છે; તારા બધા પિતૃઓ અને પિતામહો આ રીતે ઉદ્ધરાય છે.
વ્રતં દાનં તપસ્તીર્થં યાગાઃ સર્વે સદક્ષિણાઃ યોગાઃ સાંખ્યં સદાચારો યે ચાન્યે જ્ઞાનહેતવઃ પ્રયાગસ્ય તુ સર્વે તે કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્
વ્રત, દાન, તપ, તીર્થયાત્રા, સર્વ યજ્ઞો યોગ્ય દક્ષિણાસહિત, યોગ, સાંખ્ય, સદાચાર અને અન્ય જ્ઞાનમાર્ગ—આ બધું પણ પ્રયાગના સોળમા અંશને પણ બરાબર નથી.
એવં જ્ઞાનં ચ યોગશ્ચ તીર્થં ચૈવ યુધિષ્ઠિર બહુક્લેશેન યુજ્યન્તે તેન યાન્તિ પરાં ગતિમ્ ત્રિકાલં જાયતે જ્ઞાનં સ્વર્ગલોકં ગમિષ્યતિ
હું કહેવું છું, યુધિષ્ઠિર, જ્ઞાન, યોગ અને તીર્થયાત્રા—all આ બધું ઘણાં મહેનતથી પ્રાપ્ત થાય છે. આ બધાની મદદથી મનુષ્ય સર્વોચ્ચ અવસ્થા સુધી પહોંચે છે. જ્ઞાન ત્રણેય કાળમાં જન્મે છે અને એ જ્ઞાનથી સ્વર્ગલોક પ્રાપ્ત થાય છે.
કથં સર્વમિદં પ્રોક્તં પ્રયાગસ્ય મહામુને એતન્નઃ સર્વમાખ્યાહિ યથા હિ મમ તારયેત્
હે મહામુની, પ્રયાગ વિષે જે બધું તમે વર્ણવ્યું છે, એ બધું કઈ રીતે છે, એ અમને સંપૂર્ણ રીતે કહો, જેથી એ મને પણ ઉદ્ધાર કરી શકે.
શૃણુ રાજન્પ્રયાગે તુ પ્રોક્તં સર્વમિદં જગત્ બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્તથેશાનો દેવતાઃ પ્રભુરવ્યયઃ
હે રાજા, પ્રયાગ વિષે જે બધું કહેવાયું છે, એ સાંભળો: અહીં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, ઈશાન, દેવતાઓ અને અવિનાશી પરમાત્મા—બધા હાજર છે.
બ્રહ્મા સૃજતિ ભૂતાનિ સ્થાવરં જઙ્ગમં ચ યત્ તાન્યેતાનિ પરં લોકે વિષ્ણુઃ સંવર્ધતે પ્રજાઃ
બ્રહ્મા સર્વ પ્રાણીઓનું, સ્થાવર અને જંગમનું સર્જન કરે છે; એ બધું પરલોકમાં વિષ્ણુ પોષે છે અને પ્રજાઓ વિકાસ પામે છે.
કલ્પાન્તે તત્સમગ્રં હિ રુદ્રઃ સંહરતે જગત્ તદા પ્રયાગતીર્થં ચ ન કદાચિદ્વિનશ્યતિ
કલ્પના અંતે, રુદ્ર આખું જગત સંહારી લે છે; પણ પ્રયાગનું પવિત્ર તીર્થ ક્યારેય નાશ પામતું નથી.
ઈશ્વરઃ સર્વભૂતાનાં યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ યત્નેનાનેન તિષ્ઠન્તિ તે યાન્તિ પરમાં ગતિમ્
જે સર્વ પ્રાણીઓના ઈશ્વરને જોઈ શકે છે, એ સાચે જોઈ શકે છે; આવું પ્રયત્ન કરીને, એ અહીં સ્થિર રહે છે અને સર્વોચ્ચ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરે છે.
આખ્યાહિ મે યથાતથ્યં યથૈષા તિષ્ઠતિ શ્રુતિઃ કેન વા કારણેનૈવ તિષ્ઠન્તે લોકસત્તમાઃ
મને સાચું કહો કે આ શ્રુતિ કેવી રીતે ટકી છે અને કયા કારણથી લોકના શ્રેષ્ઠ આત્માઓ અહીં નિવાસ કરે છે.
પ્રયાગે નિવસન્ત્યેતે બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ કારણં તત્પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ તત્ત્વં યુધિષ્ઠિર
પ્રયાગમાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર નિવાસ કરે છે; એનું કારણ હું તને કહું છું—યુધિષ્ઠિર, તું એ તત્વ ધ્યાનથી સાંભળ.
પઞ્ચયોજનવિસ્તીર્ણં પ્રયાગસ્ય તુ મણ્ડલમ્ તિષ્ઠન્તિ રક્ષણાયાત્ર પાપકર્મનિવારણાત્
પ્રયાગનું ક્ષેત્ર પાંચ યોજન જેટલું વિસ્તૃત છે; અહીં દેવતાઓ પાપી કર્મો અટકાવવા અને રક્ષા માટે નિવાસ કરે છે.
ઉત્તરેણ પ્રતિષ્ઠાનાચ્ છદ્મના બ્રહ્મ તિષ્ઠતિ વેણીમાધવરૂપી તુ ભગવાંસ્તત્ર તિષ્ઠતિ
પ્રતિષ્ઠાનના ઉત્તર તરફ, બ્રહ્મા છુપાઈને રહે છે; અને ત્યાં વેણી માધવ સ્વરૂપે ભગવાન પણ નિવાસ કરે છે.
માહેશ્વરો વટો ભૂત્વા તિષ્ઠતે પરમેશ્વરઃ તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ રક્ષન્તિ મણ્ડલં નિત્યં પાપકર્મનિવારણાત્
પરમેશ્વર મહાદેવ બનીને એક મોટો વટવૃક્ષ રૂપે ત્યાં ઊભા છે; પછી દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને મહર્ષિઓ હંમેશા એ ક્ષેત્રની રક્ષા કરે છે, જેથી પાપી કર્મો ટળી જાય.
યસ્મિઞ્જુહ્વન્સ્વકં પાપં નરકં ચ ન પશ્યતિ એવં બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ પ્રયાગે સ મહેશ્વરઃ
જે ત્યાં હવન કરે છે, એ પોતાનાં પાપ કે નરક ક્યારેય નથી જુએ; તેથી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર પ્રયાગમાં સદા હાજર છે.
સપ્તદ્વીપાઃ સમુદ્રાશ્ચ પર્વતાશ્ચ મહીતલે રક્ષમાણાશ્ચ તિષ્ઠન્તિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્
સાતે દ્વીપ, સમુદ્રો અને પર્વતો પૃથ્વી પર અહીં સુરક્ષિત રહે છે, જ્યાં સુધી સર્વનાશ ન થાય.
યે ચાન્યે બહવઃ સર્વે તિષ્ઠન્તિ ચ યુધિષ્ઠિર યત્ પૃથિવી તત્સમાશ્રિત્ય નિર્મિતા દૈવતૈસ્ ત્રિભિઃ
અને, હે યુધિષ્ઠિર, અહીં જે અનેક અન્ય લોકો રહે છે—પૃથ્વી પર જે કંઈ છે, એ બધું ત્રણેય દેવતાઓએ અહીં સ્થાપિત કર્યું છે.
પ્રજાપતેરિદં ક્ષેત્રં પ્રયાગમિતિ વિશ્રુતમ્ એતત્પુણ્યં પવિત્રં વૈ પ્રયાગં ચ યુધિષ્ઠિર સ્વરાજ્યં કુરુ રાજેન્દ્ર ભ્રાતૃભિઃ સહિતો ઽનઘ
આ પ્રજાપતિનું ક્ષેત્ર છે, જેને પ્રયાગ તરીકે પ્રસિદ્ધિ છે; હે યુધિષ્ઠિર, આ પવિત્ર અને શુદ્ધ પ્રયાગને તું અને તારા ભાઈઓ સાથે તારા રાજ્ય તરીકે ભોગવીશ, હે પાપરહિત રાજેન્દ્ર.
ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃ સર્વૈર્ દ્રૌપદ્યા સહ ભાર્યયા બ્રાહ્મણેભ્યો નમસ્કૃત્ય ગુરૂન્દેવાનતર્પયત્
યુધિષ્ઠિરે પોતાના બધા ભાઈઓ અને પત્ની દ્રૌપદી સાથે, બ્રાહ્મણોને વંદન કર્યા પછી, ગુરૂઓ અને દેવતાઓને સંતોષ્યા.
વાસુદેવો ઽપિ તત્રૈવ ક્ષણેનાભ્યાગતસ્તદા પાણ્ડવૈઃ સહિતૈઃ સર્વૈઃ પૂજ્યમાનસ્તુ માધવઃ
એ સમયે વાસુદેવ પણ ત્યાં આવી પહોંચ્યા; પાંડવો સૌએ મળીને માધવની પૂજા કરી.
કૃષ્ણેન સહિતૈઃ સર્વૈઃ પુનરેવ મહાત્મભિઃ અભિષિક્તઃ સ્વરાજ્યે ચ ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ
કૃષ્ણ અને બધા મહાત્માઓ સાથે, ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર ફરીથી રાજ્યાભિષેક પામ્યા.
એતસ્મિન્નન્તરે ચૈવ માર્કણ્ડેયો મહામુનિઃ તતઃ સ્વસ્તીતિ ચોક્ત્વા તુ ક્ષણાદાશ્રમમાગમત્
આ દરમિયાન મહાન ઋષિ માર્કંડેયે 'આવજો' કહીને થોડા જ સમયમાં પોતાના આશ્રમમાં પાછા ફર્યા.
યુધિષ્ઠિરો ઽપિ ધર્માત્મા ભ્રાતૃભિઃ સહિતો ઽવસત્ મહાદાનં તતો દત્ત્વા ધર્મપુત્રો મહામનાઃ
ધર્મપ્રાણ યુધિષ્ઠિર પોતાના ભાઈઓ સાથે ત્યાં જ રહ્યા; અને મહાદાન આપ્યા પછી ધર્મપુત્ર મહાન મનવાળા ત્યાં જ નિવાસ કર્યો.