કૃત્વોપલેપનં શમ્ભોર્ અગ્રતઃ કેશવસ્ય ચ યાવદબ્દં પુનર્દદ્યાદ્ ધેનું જલઘટાન્વિતામ્
શિવજી અને કેશવજીની સામે ઉલેપન કરીને, દર વર્ષે ફરીથી ગાય સાથે પાણીનું ઘડું દાન કરવું.
જન્માયુતં સ રાજા સ્યાત્ તતઃ શિવપુરં વ્રજેત્ એતદ્ આયુર્વ્રતં નામ સર્વકામપ્રદાયકમ્
એ મનુષ્ય દસ હજાર જન્મ સુધી રાજા બને છે અને પછી શિવપુરીને પામે છે. આ આયુર્વ્રત કહેવાય છે, જે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે.
અશ્વત્થં ભાસ્કરં ગઙ્ગાં પ્રણમ્યૈકત્ર વાગ્યતઃ એકભક્તં નરઃ કુર્યાદ્ અબ્દમેકં વિમત્સરઃ
અશ્વત્થ વૃક્ષ, સૂર્ય અને ગંગાજીને એક સાથે નમન કરીને, વાણી પર સંયમ રાખી, મનુષ્યે એક વર્ષ સુધી રોજ એક વખત જમવું અને ઈર્ષા છોડવી.
વ્રતાન્તે વિપ્રમિથુનં પૂજ્યં ધેનુત્રયાન્વિતમ્ વૃક્ષં હિરણ્મયં દદ્યાત્ સોઽશ્વમેધફલં લભેત્ એતત્ કીર્તિવ્રતં નામ ભૂતિકીર્તિફલપ્રદમ્
વ્રત પૂર્ણ થાય ત્યારે, ત્રણ ગાયો સાથે બે બ્રાહ્મણોને પૂજવું અને સોનાનું વૃક્ષ દાન કરવું. એ મનુષ્યને અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે. આ કીર્તિવ્રત કહેવાય છે, જે ભૌતિક સુખ અને પ્રસિદ્ધિ આપે છે.
ઘૃતેન સ્નપનં કુર્યાચ્ છમ્ભોર્ વા કેશવસ્ય ચ અક્ષતાભિઃ સુપુષ્પાભિઃ કૃત્વા ગોમયમણ્ડલમ્
શિવજી કે કેશવજીને ઘીથી અભિષેક કરવો અને અખંડ ચોખા તથા સુંદર ફૂલો વડે ગાયના છાણથી મંડળ બનાવવું.
તિલધેનુસમોપેતં સમાન્તે હેમપઙ્કજમ્ શુદ્ધમષ્ટાઙ્ગુલં દદ્યાચ્ છિવલોકે મહીયતે સામગાય તતશ્ચૈતત્ સામવ્રતમિહોચ્યતે
વ્રત પૂર્ણ થાય ત્યારે તલવાળી ગાય સાથે શુદ્ધ અને આઠ આંગળી જેટલું મોટું સોનાનું કમળ દાન કરવું. એ મનુષ્ય શિવલોકમાં સામગાન કરનાર તરીકે સન્માન પામે છે. તેથી આ વ્રતને સામવ્રત કહેવામાં આવે છે.
નવમ્યામેકભક્તં તુ કૃત્વા કન્યાશ્ચ શક્તિતઃ ભોજયિત્વાસનં દદ્યાદ્ ધૈમકઞ્ચુકવાસસી
નવમીએ એક વખત જમવું, અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે કન્યાઓને ભોજન કરાવવું. પછી તેમને સોનાની કંચુકાવાળી વસ્ત્રો અને આસન આપવું.
હૈમં સિંહં ચ વિપ્રાય દત્ત્વા શિવપદં વ્રજેત્ જન્માર્બુદં સુરૂપઃ સ્યાચ્ છત્રુભિશ્ચાપરાજિતઃ એતદ્વીરવ્રતં નામ નારીણાં ચ સુખપ્રદમ્
બ્રાહ્મણને સોનાનો સિંહ દાન કરીને, મનુષ્ય શિવપદને પામે છે, કરોડો જન્મ સુધી સુંદર રહે છે અને શત્રુઓથી અપરાજિત રહે છે. આ વીરવ્રત કહેવાય છે, જે સ્ત્રીઓને પણ સુખ આપે છે.
યાવત્સમા ભવેદ્યસ્તુ પઞ્ચદશ્યાં પયોવ્રતઃ સમાન્તે શ્રાદ્ધકૃદ્દદ્યાત્ પઞ્ચ ગાસ્તુ પયસ્વિનીઃ
જે મનુષ્ય પંદરમીના દિવસે જેટલા વર્ષો સુધી દૂધનું વ્રત રાખે છે, વ્રત પૂર્ણ થાય ત્યારે શ્રાદ્ધ કરીને પાંચ દૂધ આપતી ગાયો દાન કરવી.
વાસાંસિ ચ પિશઙ્ગાનિ જલકુમ્ભયુતાનિ ચ સ યાતિ વૈષ્ણવં લોકં પિતૄણાં તારયેચ્છતમ્ કલ્પાન્તે રાજરાજઃ સ્યાત્ પિતૃવ્રતમ્ ઇદં સ્મૃતમ્
પિંગળા રંગના વસ્ત્રો અને પાણીના ઘડા પણ આપવા. એ મનુષ્ય વૈષ્ણવ લોકને પામે છે અને સો પિતૃઓને તારે છે. કલ્પના અંતે રાજાઓમાં રાજા બને છે. આ પિતૃવ્રત કહેવાય છે.
ચૈત્રાદિચતુરો માસાઞ્ જલં દદ્યાદયાચિતમ્ વ્રતાન્તે મણિકં દદ્યાદ્ અન્નવસ્ત્રસમન્વિતમ્
ચૈત્રથી ચાર મહિના સુધી, જે કોઈ માંગે તેને પાણી આપવું. વ્રત પૂર્ણ થાય ત્યારે અનાજ અને વસ્ત્રો સાથે રત્ન દાન કરવું.
તિલપાત્રં હિરણ્યં ચ બ્રહ્મલોકે મહીયતે કલ્પાન્તે ભૂપતિર્નૂનમ્ આનન્દવ્રતમુચ્યતે
તલથી ભરેલું પાત્ર અને સોનુ દાન કરનાર બ્રહ્મલોકમાં સન્માન પામે છે. કલ્પના અંતે ચોક્કસપણે રાજા બને છે. આ આનંદવ્રત કહેવાય છે.
પઞ્ચામૃતેન સ્નપનં કૃત્વા સંવત્સરં વિભોઃ વત્સરાન્તે પુનર્દદ્યાદ્ ધેનું પઞ્ચામૃતેન હિ
સંપૂર્ણ વર્ષ સુધી ભગવાનને પંચામૃતથી અભિષેક કરવો અને વર્ષના અંતે ફરીથી પંચામૃત સાથે ગાય દાન કરવી.
વિપ્રાય દદ્યાચ્છઙ્ખં ચ સ પદં યાતિ શાંકરમ્ રાજા ભવતિ કલ્પાન્તે ધૃતિવ્રતમિદં સ્મૃતમ્
બ્રાહ્મણને શંખ દાન કરવો અને શિવપદને પામવું. કલ્પના અંતે રાજા બનવું. આ ધૈર્યવ્રત કહેવાય છે.
વર્જયિત્વા પુમાન્માંસમ્ અબ્દાન્તે ગોપ્રદો ભવેત્ તદ્વદ્ધેમમૃગં દદ્યાત્ સોઽશ્વમેધફલં લભેત્ અહિંસાવ્રતમિત્યુક્તં કલ્પાન્તે ભૂપતિર્ભવેત્
જો કોઈ પુરુષ આખા વર્ષે માંસ ખાવાનું ટાળી, એક ગાય દાન આપે, અથવા સોનેરી હરણ આપે, તો તેને અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે; આ અહિંસા વ્રત કહેવાય છે અને કલ્પના અંતે તે ભૂમિ પર રાજા બને છે.
માઘમાસ્યુષસિ સ્નાનં કૃત્વા દામ્પત્યમર્ચયેત્ ભોજયિત્વા યથાશક્ત્યા માલ્યવસ્ત્રવિભૂષણઃ સૂર્યલોકે વસેત્કલ્પં સૂર્યવ્રતમિદં સ્મૃતમ્
માઘ મહિનામાં વહેલી સવારે સ્નાન કરીને, પતિ-પત્નીએ સાથે પૂજા કરવી, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ભોજન કરાવવું અને ફૂલ, વસ્ત્ર તથા આભૂષણોથી શોભાવવું; એવો મનુષ્ય સૂર્યલોકમાં એક કલ્પ સુધી વસે છે—આ સૂર્યવ્રત કહેવાય છે.
આષાઢાદિચતુર્માસં પ્રાતઃસ્નાયી ભવેન્નરઃ વિપ્રેષુ ભોજનં દદ્યાત્ કાર્ત્તિક્યાં ગોપ્રદો ભવેત્ સ વૈષ્ણવં પદં યાતિ વિષ્ણુવ્રતમિદં શુભમ્
આષાઢથી શરૂ થતા ચાર મહિનામાં રોજ સવારે સ્નાન કરવું અને બ્રાહ્મણોને ભોજન આપવું; કાર્તિકમાં ગાયનું દાન આપવું, તો એ વિષ્ણુના ધામમાં જાય છે—આ શુભ વિષ્ણુવ્રત કહેવાય છે.
અયનાદયનં યાવદ્ વર્જયેત્પુષ્પસર્પિષી તદન્તે પુષ્પદામાનિ ઘૃતધેન્વા સહૈવ તુ
એક અયનથી બીજાં અયન સુધી ફૂલ અને ઘીનો ત્યાગ કરવો; પછી અંતે ફૂલોની માળાઓ અને ઘી આપતી ગાયનું દાન કરવું.
દત્ત્વા શિવપદં ગચ્છેદ્ વિપ્રાય ઘૃતપાયસમ્ એતચ્છીલવ્રતં નામ શીલારોગ્યફલપ્રદમ્
બ્રાહ્મણને ઘીવાળું પાયસ આપવાથી મનુષ્ય શિવલોકમાં જાય છે; આ શીલવ્રત કહેવાય છે, જે સદગુણ અને આરોગ્ય આપે છે.
સંધ્યાદીપપ્રદો યસ્તુ સમાં તૈલં વિવર્જયેત્ સમાન્તે દીપિકાં દદ્યાચ્ ચક્રશૂલે ચ કાઞ્ચને
જે મનુષ્ય સંધ્યાએ દીવો આપે અને આખું વર્ષ તેલનો ત્યાગ કરે, વર્ષના અંતે સોનાના ચક્રમાં દીવો આપે.
વસ્ત્રયુગ્મં ચ વિપ્રાય તેજસ્વી સ ભવેદિહ રુદ્રલોકમવાપ્નોતિ દીપ્તિવ્રતમિદં સ્મૃતમ્
અને બ્રાહ્મણને વસ્ત્રનું જોડી આપે, તો એ મનુષ્ય અહીં તેજસ્વી બને છે અને પછી રુદ્રલોકમાં જાય છે—આ દીપ્તિવ્રત કહેવાય છે.
કાર્ત્તિક્યાદિતૃતીયાયાં પ્રાશ્ય ગોમૂત્રયાવકમ્ નક્તં ચરેદબ્દમેકમ્ અબ્દાન્તે ગોપ્રદો ભવેત્
કાર્તિકથી શરૂ થતા તૃતીયા દિવસે ગૌમૂત્રમાં પલાળેલો જૌ ખાઈ, એક વર્ષ સુધી રાત્રે ઉપવાસ રાખવો અને વર્ષના અંતે ગાયનું દાન કરવું.
ગૌરીલોકે વસેત્કલ્પં તતો રાજા ભવેદિહ એતદ્રુદ્રવ્રતં નામ સદા કલ્યાણકારકમ્
એવો મનુષ્ય ગૌરીલોકમાં એક કલ્પ સુધી વસે છે અને પછી અહીં રાજા બને છે; આ રુદ્રવ્રત કહેવાય છે, જે હંમેશાં શુભ ફળ આપે છે.
વર્જયેચ્ચૈત્રમાસે ચ યશ્ચ ગન્ધાનુલેપનમ્ શુક્તિં ગન્ધભૃતાં દત્ત્વા વિપ્રાય સિતવાસસી વારુણં પદમાપ્નોતિ દૃઢવ્રતમિદં સ્મૃતમ્
ચૈત્ર મહિનામાં સુગંધિત લપસણ લગાવવું ટાળવું; પછી બ્રાહ્મણને સુગંધથી ભરેલી શંખ અને સફેદ વસ્ત્રો આપવાથી મનુષ્ય વરુણલોકમાં જાય છે—આ દૃઢવ્રત કહેવાય છે.
વૈશાખે પુષ્પલવણં વર્જયિત્વાથ ગોપ્રદઃ ભૂત્વા વિષ્ણુપદે કલ્પં સ્થિત્વા રાજા ભવેદિહ એતત્કાન્તિવ્રતં નામ કાન્તિકીર્તિફલપ્રદમ્
વૈશાખમાં ફૂલ અને મીઠું ટાળી, પછી ગાયનું દાન આપવું; એ રીતે વિષ્ણુના ધામમાં એક કલ્પ સુધી રહી, પછી અહીં રાજા બને છે—આ કાંતિવ્રત કહેવાય છે, જે કાંતિ અને કીર્તિ આપે છે.
બ્રહ્માણ્ડં કાઞ્ચનં કૃત્વા તિલરાશિસમન્વિતમ્ ત્ર્યહં તિલપ્રદો ભૂત્વા વહ્નિં સંતર્પ્ય સદ્વિજમ્
સોનાનું બ્રહ્માંડ બનાવી, તેમાં તિલ ભરી, ત્રણ દિવસ સુધી તિલનું દાન કરીને અગ્નિ અને બ્રાહ્મણને તૃપ્ત કરવું.
સમ્પૂજ્ય વિપ્રદામ્પત્યં માલ્યવસ્ત્રવિભૂષણૈઃ શક્તિતસ્ત્રિપલાદૂર્ધ્વં વિશ્વાત્મા પ્રીયતામિતિ
બ્રાહ્મણ dampatyeને ફૂલની માળા, વસ્ત્ર અને આભૂષણથી પૂજવું અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ઓછામાં ઓછા ત્રણ પલ સોનુ આપવું; પછી 'વિશ્વાત્મા પ્રસન્ન થાય' એવી પ્રાર્થના કરવી.
પુણ્યે ઽહ્નિ દદ્યાત્સ પરં બ્રહ્મ યાત્યપુનર્ભવમ્ એતદ્બ્રહ્મવ્રતં નામ નિર્વાણપદદાયકમ્
શુભ દિવસે આ દાન આપવું; એ મનુષ્ય પરમ બ્રહ્મને પામે છે અને ફરી જન્મ લેતો નથી—આ બ્રહ્મવ્રત કહેવાય છે, જે મોક્ષ આપે છે.
યશ્ચોભયમુખીં દદ્યાત્ પ્રભૂતકનકાન્વિતામ્ દિનં પયોવ્રતસ્તિષ્ઠેત્ સ યાતિ પરમં પદમ્ એતદ્ધેનુવ્રતં નામ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્
જે મનુષ્ય બે વાછરડાવાળી ગાય, ઘણી બધી સોનાથી શોભાયેલી, દાન આપે અને એક દિવસ દૂધનું વ્રત રાખે, તે પરમ પદને પામે છે—આ ધેનુવ્રત કહેવાય છે, અને તેને પુનર્જન્મ મળવું અઘરું છે.
ત્ર્યહં પયોવ્રતે સ્થિત્વા કાઞ્ચનં કલ્પપાદપમ્ પલાદૂર્ધ્વં યથાશક્ત્યા તણ્ડુલૈસ્ તૂપસંયુતમ્ દત્ત્વા બ્રહ્મપદં યાતિ કલ્પવ્રતમિદં સ્મૃતમ્
ત્રણ દિવસ દૂધનું વ્રત રાખીને, સોનાનો કલ્પવૃક્ષ, ઓછામાં ઓછા એક પલ સોનુ અને શક્તિ પ્રમાણે ચોખા સાથે દાન આપવું; એ રીતે બ્રહ્મપદ મળે છે—આ કલ્પવ્રત કહેવાય છે.