સુનીથા નામ તસ્યાસ્તુ વેનો નામ સુતઃ પુરા અધર્મનિરતશ્ચાસીદ્ બલવાન્ વસુધાધિપઃ
એમને સુનીથા નામની પત્ની અને વેન નામનો પુત્ર થયો; એ પ્રાચીન સમયમાં અધર્મમાં લાગેલો, પણ શક્તિશાળી ધરતીનો રાજા હતો.
લોકે ઽપ્યધર્મકૃજ્જાતઃ પરભાર્યાપહારકઃ ધર્માચારસ્ય સિદ્ધ્યર્થં જગતો ઽથ મહર્ષિભિઃ
એ જગતમાં પણ અધર્મી અને પરસ્ત્રી અપહરણ કરનાર હતો; ત્યારે જગતમાં ધર્મની સ્થાપના માટે મહર્ષિઓએ—
અનુનીતો ઽપિ ન દદાવ્ અનુજ્ઞાં સ યદા તતઃ શાપેન મારયિત્વૈનમ્ અરાજકમયાર્દિતાઃ
એમને વિનંતી કરી છતાં પણ તેણે મંજૂરી આપી નહોતી; તેથી મહર્ષિઓએ શાપથી તેને મારી નાંખ્યો અને રાજા વગર દુઃખી થયા.
મમન્થુર્ બ્રાહ્મણાસ્તસ્ય બલાદ્દેહમકલ્મષાઃ તત્કાયાન્મથ્યમાનાત્તુ નિપેતુર્મ્લેચ્છજાતયઃ
પવિત્ર બ્રાહ્મણોએ તેની દેહને બળપૂર્વક મથન કર્યો; એ દેહમાંથી મલેચ્છ જાતિઓ જન્મી પડી.
શરીરે માતુરંશેન કૃષ્ણાઞ્જનસમપ્રભાઃ પિતુરંશસ્ય ચાંશેન ધાર્મિકો ધર્મચારિણઃ
માતાની ભાગમાંથી કાળી કાજળ જેવી કાંતિ ધરાવનારા જન્મ્યા; પિતાની ભાગમાંથી ધર્મનિષ્ઠ અને ધર્મમાં ચાલનારો પુત્ર થયો.
ઉત્પન્નો દક્ષિણાદ્ધસ્તાત્ સધનુઃ સશરો ગદી દિવ્યતેજોમયવપુઃ સરત્નકવચાઙ્ગદઃ
એ પુત્ર જમણા હાથમાંથી જન્મ્યો, હાથમાં ધનુષ્ય-બાણ અને ગદા ધરાવતો, દિવ્ય તેજવાળો અને રત્નજડિત કવચ-અંગદ પહેરેલો હતો.
પૃથોરેવાભવદ્યત્નાત્ તતઃ પૃથુરજાયત સ વિપ્રૈરભિષિક્તો ઽપિ તપઃ કૃત્વા સુદારુણમ્
એ જ પ્રથુ હતો, જે પ્રયત્નથી જન્મ્યો; પછી પ્રથુ જન્મ્યો. બ્રાહ્મણોએ અભિષેક કર્યા પછી પણ તેણે કઠોર તપ કર્યું.
વિષ્ણોર્વરેણ સર્વસ્ય પ્રભુત્વમ્ અગમત્ પુનઃ નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારં નિર્ધર્મં વીક્ષ્ય ભૂતલમ્
વિષ્ણુના વરદાનથી તેણે ફરીથી સર્વ પર પ્રભુત્વ મેળવ્યું; તેણે પૃથ્વી પર ન સ્વાધ્યાય, ન યજ્ઞ અને ન ધર્મ જોયા—
દગ્ધુમેવોદ્યતઃ કોપાચ્ છરેણામિતવિક્રમઃ તતો ગોરૂપમાસ્થાય ભૂઃ પલાયિતુમ્ ઉદ્યતા
પૃથુએ ક્રોધથી પોતાના અપરિમિત પરાક્રમથી તીક્ષ્ણ બાણ તાણ્યો અને ધરાને દહાવા માટે તૈયાર થયો; ત્યારે ધરાએ ગાયનું રૂપ ધારણ કરીને ભાગવાનો પ્રયાસ કર્યો.
પૃષ્ઠતો ઽનુગતસ્તસ્યાઃ પૃથુર્દીપ્તશરાસનઃ તતઃ સ્થિત્વૈકદેશે તુ કિં કરોમીતિ ચાબ્રવીત્
પૃથુએ તેજસ્વી ધનુષ્ય સાથે તેના પાછળ દોડ્યો; પછી એક જગ્યાએ ઊભો રહીને તેણે કહ્યું: 'હું હવે શું કરું?'
પૃથુર્ અપ્યવદદ્ વાક્યમ્ ઈપ્સિતં દેહિ સુવ્રતે સર્વસ્ય જગતઃ શીઘ્રં સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ
પૃથુએ પણ કહ્યું: 'હે સદ્ગુણે! સમગ્ર જગત માટે, સ્થાવર અને જંગમ બધાને જે ઇચ્છિત છે, તે તું ઝડપથી આપી દે.'
તથૈવ સાબ્રવીદ્ ભૂમિર્ દુદોહ સ નરાધિપઃ સ્વકે પાણૌ પૃથુર્વત્સં કૃત્વા સ્વાયમ્ભુવં મનુમ્
એ રીતે ધરાએ પણ જવાબ આપ્યો; અને રાજાએ પોતાના હાથમાં, સ્વાયંભુવ મનુને વાછરડા બનાવી, ધરાનું દૂધ દોહ્યું.
તદન્નમભવચ્છુદ્ધં પ્રજા જીવન્તિ યેન વૈ તતસ્તુ ઋષિભિર્દુગ્ધા વત્સઃ સોમસ્તદાભવત્
એ અન્ન શુદ્ધ બન્યું, જેના દ્વારા પ્રજાઓ જીવંત રહી શકે છે; પછી ઋષિઓએ પણ ધરાનું દૂધ દોહ્યું, અને વાછરડા રૂપે સોમને રાખ્યો.
દોગ્ધા બૃહસ્પતિરભૂત્ પાત્રં વેદસ્તપો રસઃ દેવૈશ્ચ વસુધા દુગ્ધા દોગ્ધા મિત્રસ્તદાભવત્
બૃહસ્પતિ દોહનાર બન્યા, વેદ પાત્ર બન્યું અને તપ એ રસ હતો; દેવતાઓએ પણ ધરાનું દૂધ દોહ્યું, અને દોહનાર તરીકે મીત્રને રાખ્યો.
ઇન્દ્રો વત્સઃ સમભવત્ ક્ષીરમૂર્જસ્કરં બલમ્ દેવાનાં કાઞ્ચનં પાત્રં પિતૄણાં રાજતં તથા
ઇન્દ્ર વાછરડો બન્યો, દૂધ દેવતાઓ માટે બળ આપતું અમૃત હતું; પાત્ર સોનાનું હતું અને પિતૃઓ માટે ચાંદીનું હતું.
અન્તકશ્ચાભવદ્દોગ્ધા યમો વત્સઃ સ્વધા રસઃ અલાબુપાત્રં નાગાનાં તક્ષકો વત્સકો ઽભવત્
અંતક દોહનાર બન્યો, યમ વાછરડો બન્યો અને સ્વધા એ રસ હતો; નાગો માટે પાત્ર કડવું હતું અને તક્ષક વાછરડો બન્યો.
વિષં ક્ષીરં તતો દોગ્ધા ધૃતરાષ્ટ્રો ઽભવત્પુનઃ અસુરૈરપિ દુગ્ધેયમ્ આયસે શક્રપીડિનીમ્
પછી વિષ દૂધ બન્યું; ધૃતરાષ્ટ્ર ફરી દોહનાર બન્યો; અસુરોએ પણ ધરાનું દૂધ દોહ્યું, લોહના પાત્રમાં, જે ઇન્દ્રને દુઃખ આપતું હતું.
પાત્રે માયામ્ અભૂદ્ વત્સઃ પ્રાહ્લાદિસ્ તુ વિરોચનઃ દોગ્ધા દ્વિમૂર્ધા તત્રાસીન્ માયા યેન પ્રવર્તિતા
પાત્ર માયાનું હતું, વાછરડો પ્રહલાદપુત્ર વિરોચન હતો; ત્યાં દોહનાર દ્વિમૂર્ધા હતો, જેના દ્વારા માયા ઉત્પન્ન થઈ.
યક્ષૈશ્ચ વસુધા દુગ્ધા પુરાન્તર્ધાનમ્ ઈપ્સુભિઃ કૃત્વા વૈશ્રવણં વત્સમ્ આમપાત્રે મહીપતે
યક્ષોએ પણ ધરાનું દૂધ દોહ્યું, ગુપ્ત થવાની ઇચ્છાથી; વૈશ્વરવણને વાછરડો બનાવી, કાચા પાત્રમાં, હે રાજા!
પ્રેતરક્ષોગણૈર્દુગ્ધા ધરા રુધિરમુલ્બણમ્ રૌપ્યનાભો ઽભવદ્દોગ્ધા સુમાલી વત્સ એવ તુ
પ્રેત અને રાક્ષસોના સમૂહોએ ધરાનું દૂધ દોહ્યું, જે ભયાનક લોહી હતું; દોહનાર સુમાલી હતો, ચાંદીના પાત્રમાં, અને વાછરડો પણ એજ હતો.
ગન્ધર્વૈશ્ચ પુરા દુગ્ધા વસુધા સાપ્સરોગણૈઃ વત્સં ચૈત્રરથં કૃત્વા ગન્ધાન્પદ્મદલે તથા
ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના સમૂહોએ ધરાનું દૂધ દોહ્યું, ચૈત્રરથને વાછરડો બનાવી, અને સુગંધ પદ્મપત્ર પર એકત્ર થયું.
દોગ્ધા વરરુચિર્નામ નાટ્યવેદસ્ય પારગઃ ગિરિભિર્વસુધા દુગ્ધા રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
નાટ્યવેદના પંડિત વરરુચિ દોહનાર બન્યા; પર્વતો દ્વારા ધરાનું દૂધ દોહાયું, જેમાં વિવિધ રત્નો મળ્યા.
ઔષધાનિ ચ દિવ્યાનિ દોગ્ધા મેરુર્મહાચલઃ વત્સો ઽભૂદ્ધિમવાંસ્ તત્ર પાત્રં શૈલમયં પુનઃ
દિવ્ય ઔષધિઓ માટે મહાપર્વત મેરુ દોહનાર બન્યો; ત્યાં હિમવંત વાછરડો હતો અને પાત્ર ફરી પથ્થરનું હતું.
વૃક્ષૈશ્ચ વસુધા દુગ્ધા ક્ષીરં છિન્નપ્રરોહણમ્ પાલાશપાત્રે દોગ્ધા તુ શાલઃ પુષ્પલતાકુલઃ
વૃક્ષોએ પણ ધરાનું દૂધ દોહ્યું, જે કાપેલા ડાળીઓ માટે રસ હતું; પલાશના પાત્રમાં દોહનાર પુષ્પલતા ભરેલો શાલ વૃક્ષ હતો.
પ્લક્ષો ઽભવત્તતો વત્સઃ સર્વવૃક્ષો ધનાધિપઃ એવમન્યૈશ્ચ વસુધા તદા દુગ્ધા યથેપ્સિતમ્
પછી પ્લક્ષ વાછરડો બન્યો; બધા વૃક્ષોના સ્વામી દોહનાર બન્યા; એ રીતે ધરાએ અન્યોએ પણ પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે દૂધ દોહ્યું.
આયુર્ ધનાનિ સૌખ્યં ચ પૃથૌ રાજ્યં પ્રશાસતિ ન દરિદ્રસ્તદા કશ્ચિન્ ન રોગી ન ચ પાપકૃત્
પૃથુએ રાજ્ય ચલાવતું ત્યારે આયુષ્ય, ધન અને સુખ બધે વ્યાપક હતું; એ સમયે કોઈ ગરીબ નહોતો, કોઈ બીમાર નહોતો અને કોઈ પાપી નહોતો.
નોપસર્ગભયં કિંચિત્ પૃથૌ રાજનિ શાસતિ નિત્યં પ્રમુદિતા લોકા દુઃખશોકવિવર્જિતાઃ
પૃથુ રાજા શાસન કરતા, કોઈ પણ પ્રકારની આપત્તિનો ભય નહોતો; લોકો હંમેશાં આનંદિત અને દુઃખ-શોકથી મુક્ત રહેતા.
ધનુષ્કોટ્યા ચ શૈલેન્દ્રાન્ ઉત્સાર્ય સ મહાબલઃ ભુવસ્તલં સમં ચક્રે લોકાનાં હિતકામ્યયા
એ મહાબળવાને પોતાના ધનુષ્યના અગ્રથી મોટા પર્વતો દૂર કરી, લોકોના કલ્યાણ માટે ધરતીને સમાન બનાવી.
ન પુરગ્રામદુર્ગાણિ ન ચાયુધધરા નરાઃ ક્ષયાતિશયદુઃખં ચ નાર્થશાસ્ત્રસ્ય ચાદરઃ
ત્યારે ન શહેરો હતા, ન ગામડાં કે કિલ્લા; ન કોઈ હથિયાર ધારણ કરતો માણસ હતો, ન જરાશયના અતિશય દુઃખ, અને ન ધનના શાસ્ત્રમાં કોઈને રસ હતો.
ધર્મૈકવાસના લોકાઃ પૃથૌ રાજ્યં પ્રશાસતિ કથિતાનિ ચ પાત્રાણિ યત્ક્ષીરં ચ મયા તવ
પૃથુ રાજા શાસન કરતા, લોકો માત્ર ધર્મમાં જ મન લગાવતા; અને જે વાસણો અને દૂધની વાત મેં તને કહી, એ બધું હતું.