ન ચાત્ર સ્થાપનં કાર્યં ન ચ કુમ્ભાભિષેચનમ્ સ્નાનં સર્વૌષધૈઃ કૃત્વા શુક્લપુષ્પામ્બરો ગૃહી
અહીં સ્થાપના કે કુંભથી અભિષેક કરવાની જરૂર નથી; ઘરવાળા એ બધા ઔષધિઓથી સ્નાન કરીને સફેદ ફૂલો અને કપડા પહેરે.
કણ્ઠસૂત્રૈઃ સકનકૈર્ વિપ્રાન્ સમભિપૂજયેત્ સૂક્ષ્મવસ્ત્રાણિ દેયાનિ શુક્લા ગાવઃ સકાઞ્ચનાઃ
એ પછી બ્રાહ્મણોને સોનાની દોરીવાળી માળાઓથી સન્માન કરવું, અને તેમને સુંદર સફેદ વસ્ત્રો તથા સોનાથી શોભિત સફેદ ગાયો આપવી.
અવશ્યાનિ વશી કુર્યાત્ સર્વશત્રુબલાન્યપિ અમિત્રાણ્યપિ મિત્રાણિ હોમો ઽયં પાપનાશનઃ
આ વિધિ કરનાર વ્યક્તિ બધા દુશ્મનો અને મિત્રોને પણ પોતાના કાબૂમાં કરી શકે છે; આ હવન પાપનો નાશ કરે છે.
વિદ્વેષણે ઽભિચારે ચ ત્રિકોણં કુણ્ડમિષ્યતે દ્વિમેખલં કોણમુખં હસ્તમાત્રં ચ સર્વશઃ
દ્વેષ કે અઘોરી વિધિ માટે ત્રિકોણ આકારનું, બે કિનારાવાળું, ખૂણાની દિશામાં મુકાયેલું અને દરેક બાજુએ હાથ જેટલું પહોળું હવનકુંડ બનાવવું જોઈએ.
હોમં કુર્યુસ્તતો વિપ્રા રક્તમાલ્યાનુલેપનાઃ નિવીતલોહિતોષ્ણીષા લોહિતામ્બરધારિણઃ
પછી બ્રાહ્મણો લાલ ફૂલોની માળા અને લાલ ચંદનથી શોભાયમાન થઈ, લાલ પાગડી અને લાલ વસ્ત્રો પહેરી હવન કરે.
નવવાયસરક્તાઢ્યપાત્રત્રયસમન્વિતાઃ સમિધો વામહસ્તેન શ્યેનાસ્થિબલસંયુતાઃ હોતવ્યા મુક્તકેશૈસ્તુ ધ્યાયદ્ભિરશિવં રિપૌ
નવા ત્રણ લાલ પદાર્થોથી ભરેલા વાસણ સાથે, ડાબા હાથમાં શ્યેનપંખીનું હાડકું મિશ્રિત સમિધ લઈને, ખુલ્લા વાળે, દુશ્મન માટે અશુભ વિચાર સાથે હવન કરે.
દુર્મિત્રિયાસ્ તસ્મૈ સન્તુ તથા હુંફડિતીતિ ચ શ્યેનાભિચારમન્ત્રેણ ક્ષુરં સમભિમન્ત્ર્ય ચ
દુશ્મનવાળા લોકો તેને મળવા દેવામાં આવે અને 'હું ફટ' બોલવું; શ્યેનમંત્રથી કાપવાની છરીને સંસ્કાર કરવી.
પ્રતિરૂપં રિપોઃ કૃત્વા ક્ષુરેણ પરિકર્તયેત્ રિપુરૂપસ્ય શકલાન્ યથૈવાગ્નૌ વિનિષ્ક્ષિપેત્
દુશ્મનનું પुतળું બનાવી, છરીથી કાપવું અને એ પતળાના ટુકડાઓ અગ્નિમાં નાખવા.
ગ્રહયજ્ઞવિધાનાન્તે સદૈવાભિચરન્પુનઃ વિદ્વેષણં તથા કુર્વન્ નેતદેવ સમાચરેત્
ગ્રહયજ્ઞની વિધિ પૂરી થયા પછી ફરીથી દ્વેષ કે અઘોરી વિધિ કરવી નહીં; આવું ક્યારેય કરવું નહીં.
ઇહૈવ ફલદં પુંસામ્ એતન્નામુત્ર શોભનમ્ તસ્માચ્છાન્તિકમેવાત્ર કર્તવ્યં ભૂતિમિચ્છતા
આ વિધિથી લોકોને ફળ તો અહીં જ મળે છે, પણ પરલોકમાં શુભતા મળતી નથી; તેથી જે સુખ-સમૃદ્ધિ ઈચ્છે છે, એણે શાંતિની જ વિધિ કરવી.
ગ્રહયજ્ઞત્રયં કુર્યાદ્ યસ્ ત્વકામ્યેન માનવઃ સ વિષ્ણોઃ પદમાપ્નોતિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્
જે માણસ ઈચ્છાપૂર્વક ત્રણ ગ્રહયજ્ઞ કરે છે, એ વિશ્નુનું દુર્લભ સ્થાન પામે છે, જ્યાંથી પાછા આવવું મુશ્કેલ છે.
ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં શ્રાવયેદ્વાપિ માનવઃ ન તસ્ય ગ્રહપીડા સ્યાન્ ન ચ બન્ધુજનક્ષયઃ
જે આને નિયમિત સાંભળે છે અથવા સંભળાવે છે, તેને ગ્રહોની પીડા કે સગાં-સંબંધીઓની હાનિ ક્યારેય થતી નથી.
ગ્રહયજ્ઞત્રયં ગેહે લિખિતં યત્ર તિષ્ઠતિ ન પીડા તત્ર બાલાનાં ન રોગો ન ચ બન્ધનમ્
જે ઘરમાં ત્રણ ગ્રહયજ્ઞ લખીને રાખવામાં આવે છે, ત્યાં બાળકોને કોઈ પીડા, રોગ કે બંધન થતું નથી.
અશેષયજ્ઞફલદં નિઃશેષાઘવિનાશનમ્ કોટિહોમં વિદુઃ પ્રાજ્ઞા ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્
આ બધા યજ્ઞોના ફળ આપે છે અને બધા પાપોનો નાશ કરે છે; વિદ્વાનો કહે છે કે લાખ હવન કરવાથી ભોગ અને મુક્તિ બંને મળે છે.
અશ્વમેધફલં પ્રાહુર્ લક્ષહોમં સુરોત્તમાઃ દ્વાદશાહમખસ્ તદ્વન્ નવગ્રહમખઃ સ્મૃતઃ
દેવતાઓમાં શ્રેષ્ઠ જણાય છે કે લાખ હવન કરવાથી અશ્વમેઘ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે; બાર દિવસનું યજ્ઞ પણ એવું જ છે અને નવ ગ્રહયજ્ઞ પણ એવું જ માનવામાં આવે છે.
ઇતિ કથિતમિદાનીમુત્સવાનન્દહેતોઃ સકલકલુષહારી દેવયજ્ઞાભિષેકઃ પરિપઠતિ ય ઇત્થં યઃ શૃણોતિ પ્રસઙ્ગાદ્ અભિભવતિ સ શત્રૂનાયુરારોગ્યયુક્તઃ
આ રીતે ઉત્સવ અને આનંદ માટે સર્વપાપહારી દેવયજ્ઞાભિષેકનું વર્ણન થયું; જે આને વાંચે કે યોગ્ય સમયે સાંભળે, એ દુશ્મનો પર વિજય પામે છે અને લાંબી આયુષ્ય તથા આરોગ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
પદ્માસનઃ પદ્મકરઃ પદ્મગર્ભસમદ્યુતિઃ સપ્તાશ્વઃ સપ્તરજ્જુશ્ચ દ્વિભુજઃ સ્યાત્સદા રવિઃ
સૂર્યદેવ હંમેશા કમળાસન પર બેઠેલા, હાથમાં કમળ ધરાવતા, કમળની ગર્ભ જેવી તેજસ્વિતા ધરાવતા, સાત ઘોડા અને સાત વાળથી ખેંચાતા, બે હાથવાળા દર્શાવવાના છે.
શ્વેતઃ શ્વેતામ્બરધરઃ શ્વેતાશ્વઃ શ્વેતવાહનઃ ગદાપાણિર્દ્વિબાહુશ્ચ કર્તવ્યો વરદઃ શશી
ચંદ્રદેવ સફેદ વર્ણના, સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલા, સફેદ ઘોડા પર સવાર, સફેદ વાહન ધરાવતા, હાથમાં ગદા ધરાવતા, બે હાથવાળા અને આશીર્વાદ આપતા દર્શાવવાના છે.
રક્તમાલ્યામ્બરધરઃ શક્તિશૂલગદાધરઃ ચતુર્ભુજઃ શ્વેતરોમા વરદઃ સ્યાદ્ ધરાસુતઃ
પૃથ્વીપુત્ર મંગળ લાલ માળા અને લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા, હાથમાં શક્તિ, ત્રિશૂલ અને ગદા ધરાવતા, ચાર હાથવાળા, સફેદ વાળવાળા અને આશીર્વાદ આપતા દર્શાવવાના છે.
પીતમાલ્યામ્બરધરઃ કર્ણિકારસમદ્યુતિઃ ખડ્ગચર્મગદાપાણિઃ સિંહસ્થો વરદો બુધઃ
બુધ દેવ પીતમાળા અને પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા, કરણિકાર ફૂલ જેવી કાંતિ ધરાવતા, હાથમાં ખડગ, ઢાલ અને ગદા ધરાવતા, સિંહ પર બેઠેલા અને આશીર્વાદ આપતા દર્શાવવાના છે.
દેવદૈત્યગુરૂ તદ્વત્ પીતશ્વેતૌ ચતુર્ભુજૌ દણ્ડિનૌ વરદૌ કાર્યૌ સાક્ષસૂત્રકમણ્ડલૂ
દેવો અને દૈત્યોના ગુરુઓ પણ પીળા અને સફેદ વસ્ત્રધારી, ચાર હાથવાળા, દંડ ધારણ કરનાર, આશીર્વાદ આપતા અને જપમાળા તથા કમંડલુ રાખતા દર્શાવવાના છે.
ઇન્દ્રનીલદ્યુતિઃ શૂલી વરદો ગૃધ્રવાહનઃ બાણબાણાસનધરઃ કર્તવ્યો ઽર્કસુતસ્ તથા
સૂર્યપુત્ર શનિની કાંતિ નીલમણિ જેવી, હાથમાં ત્રિશૂલ, આશીર્વાદ આપતા, ગૃધ્ર પર સવાર અને બાણ તથા ધનુષ્ય ધરાવતા દર્શાવવાના છે.
કરાલવદનઃ ખડ્ગચર્મશૂલી વરપ્રદઃ નીલસિંહાસનસ્થશ્ચ રાહુરત્ર પ્રશસ્યતે
રાહુ ભયાનક મુખવાળા, હાથમાં ખડગ, ઢાલ અને ત્રિશૂલ ધરાવતા, આશીર્વાદ આપતા અને નીલા સિંહાસન પર બેઠેલા દર્શાવવાના છે.
ધૂમ્રા દ્વિબાહવઃ સર્વે ગદિનો વિકૃતાનનાઃ ગૃધ્રાસનગતા નિત્યં કેતવઃ સ્યુર્વરપ્રદાઃ
બધા કેતુ ધૂમ્રવર્ણના, બે હાથવાળા, ગદા ધરાવતા, વિકૃત મુખવાળા, હંમેશા ગૃધ્રાસન પર બેઠેલા અને આશીર્વાદ આપતા દર્શાવવાના છે.
સર્વે કિરીટિનઃ કાર્યા ગ્રહા લોકહિતાવહાઃ સ્વાઙ્ગુલેનોચ્છ્રિતાઃ સર્વે શતમષ્ટોત્તરં સદા
બધા ગ્રહો મુગટધારી, લોકહિતકારી, પોતાના અંગુઠાથી ઊંચા દર્શાવવાના અને હંમેશા સંખ્યા એકસો આઠ હોવી જોઈએ.
ભગવન્ભૂતભવ્યેશ તથાન્યદપિ યચ્છ્રુતમ્ ભુક્તિમુક્તિફલાયાલં તત્પુનર્ વક્તુમર્હસિ
હે ભગવાન, ભૂત-ભવિષ્યના સ્વામી, જે કંઈ ભોગ અને મુક્તિ આપતું છે એ બધું ફરીથી સંપૂર્ણ રીતે કહો.
એવમુક્તો ઽબ્રવીચ્છમ્ભુર્ અયં વાઙ્મયપારગઃ મત્સમસ્તપસા બ્રહ્મન્ પુરાણશ્રુતિવિસ્તરૈઃ
આ રીતે પૂછતાં શંભુ, વાણીના પાટીલ, બોલ્યા: હે બ્રહ્મણ, મારા તપ અને પુરાણ-વેદોના વિશાળ જ્ઞાનથી હું કહું છું.
ધર્મો ઽયં વૃષરૂપેણ નન્દી નામ ગણાધિપઃ ધર્માન્માહેશ્વરાન્ વક્ષ્યત્ યતઃપ્રભૃતિ નારદ
આ ધર્મ, જે વૃષરૂપે છે, એ નંદી છે, ગણોના મુખ્ય છે; એમાંથી હું માહેશ્વર વ્રતો કહું છું, હે નારદ.
ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેશસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત નારદો ઽપિ હિ શુશ્રૂષુર્ અપૃચ્છન્નન્દિકેશ્વરમ્ આદિષ્ટસ્ત્વં શિવેનેહ વદ માહેશ્વરં વ્રતમ્
આ રીતે કહીને દેવોના દેવ ત્યાં જ અદૃશ્ય થયા; અને નારદે, શ્રવણની ઇચ્છાથી, શિવના આદેશથી, નંદિકેશ્વરને પૂછ્યું: 'અહીં માહેશ્વર વ્રત કહો.'
શૃણુષ્વાવહિતો બ્રહ્મન્ વક્ષ્યે માહેશ્વરં વ્રતમ્ ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતા નામ્ના શિવચતુર્દશી
હે બ્રાહ્મણ, ધ્યાનથી સાંભળો, હું માહેશ્વર વ્રત કહું છું, જે ત્રણેય લોકમાં 'શિવચતુર્દશી' નામે પ્રસિદ્ધ છે.