ધૃતિર્ વરીયાન્ યવસઃ સુવર્ણો વષ્ટિરેવ ચ ચરિષ્ણુર્ ઈડ્યઃ સુમતિર્ વસુઃ શુક્રશ્ચ વીર્યવાન્
ધૃતિ બધાથી વધારે શક્તિશાળી છે, યવસ સોનાની જેમ છે, વષ્ટિ પણ એ જ રીતે છે, ચલનારો પ્રશંસનીય છે, સુમતિ એ સંપત્તિ છે અને શુક્ર બલવાન છે.
ભવિષ્યા દશ સાવર્ણેર્ મનોઃ પુત્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ રૌચ્યાદયસ્તથાન્યે ઽપિ મનવઃ સંપ્રકીર્તિતાઃ
ભાવિ સમયમાં સાવર્ણિ મનુના દસ પુત્રો, જેમના પ્રારંભે રૌચ્ય આવે છે, તેઓ કહેવાયા છે અને બીજા મનુઓનું પણ એ જ રીતે વર્ણન થયું છે.
રુચેઃ પ્રજાપતેઃ પુત્રો રૌચ્યો નામ ભવિષ્યતિ મનુર્ ભૂતિસુતસ્ તદ્વદ્ ભૌત્યો નામ ભવિષ્યતિ
રુચિ નામના પ્રજાપતિના પુત્ર રૌચ્ય નામે મનુ થશે; એ જ રીતે, ભૂતિના પુત્ર ભૌત્ય પણ મનુ બનશે.
તતસ્તુ મેરુસાવર્ણિર્ બ્રહ્મસૂનુર્ મનુઃ સ્મૃતઃ ઋતશ્ચ ઋતધામા ચ વિષ્વક્સેનો મનુસ્ તથા
પછી મેરુસાવર્ણિ, જે બ્રહ્માના પુત્ર છે, મનુ તરીકે ઓળખાય છે; ઋત, ઋતધામા અને વિશ્વક્ષેન પણ મનુ કહેવાય છે.
અતીતાનાગતાશ્ચૈતે મનવઃ પરિકીર્તિતાઃ ષડૂનં યુગસાહસ્રમ્ એભિર્ વ્યાપ્તં નરાધિપ
આ બધા મનુઓ, જે ગયા અને આવનારા છે, એમનું વર્ણન થયું છે; રાજા, એમના દ્વારા લગભગ છ હજાર યુગો વીતી ગયા છે.
સ્વે સ્વે ઽન્તરે સર્વમિદમ્ ઉત્પાદ્ય સચરાચરમ્ કલ્પક્ષયે વિનિર્વૃત્તે મુચ્યન્તે બ્રહ્મણા સહા
દરેક મનુના સમયમાં, ચાલતું અને અચળ બધું સર્જાય છે; કલ્પના અંતે, જ્યારે બધું પૂર્ણ થાય છે, ત્યારે એ બધા બ્રહ્મા સાથે મુક્ત થાય છે.
એતે યુગસહસ્રાન્તે વિનશ્યન્તિ પુનઃ પુનઃ બ્રહ્માદ્યા વિષ્ણુસાયુજ્યં યાતા યાસ્યન્તિ વૈ દ્વિજાઃ
આ હજારો યુગોના અંતે, બ્રહ્મા અને બીજા વારંવાર નાશ પામે છે; દ્વિજો, તેઓએ વિષ્ણુ સાથે એકત્વ મેળવ્યું છે અને ફરીથી મેળવશે.
બહુભિર્ ધારિણી ભુક્તા ભૂપાલૈઃ શ્રૂયતે પુરા પાર્થિવાઃ પૃથિવીયોગાત્ પૃથિવી કસ્ય યોગતઃ
ભૂમિને ઘણા રાજાઓએ પેહલા ભોગવી છે એવું સાંભળવામાં આવે છે; રાજા, જ્યારે પૃથ્વી રાજાથી વિયોગ પામે છે, ત્યારે કોના સંગથી એ ફરી જોડાય છે?
કિમ્ અર્થં ચ કૃતા સંજ્ઞા ભૂમેઃ કિં પારિભાષિકી ગૌર્ ઇતીયં ચ વિખ્યાતા સૂત કસ્માદ્બ્રવીહિ નઃ
ભૂમિને આ નામ શા માટે મળ્યું? એનું 'ગૌ' નામ શા માટે કહેવાય છે? સુત, એનું પ્રખ્યાત નામ કેમ પડ્યું એ અમને કહો.
વંશે સ્વાયમ્ભુવસ્યાસીદ્ અઙ્ગો નામ પ્રજાપતિઃ મૃત્યોસ્તુ દુહિતા તેન પરિણીતા સુદુર્મુખા
સ્વાયંભુવ વંશમાં અંગ નામના પ્રજાપતિ હતા; તેમણે મૃત્યુની પુત્રી સુદુર્મુખાને પત્ની બનાવી.
સુનીથા નામ તસ્યાસ્તુ વેનો નામ સુતઃ પુરા અધર્મનિરતશ્ચાસીદ્ બલવાન્ વસુધાધિપઃ
એમને સુનીથા નામની પત્ની અને વેન નામનો પુત્ર થયો; એ પ્રાચીન સમયમાં અધર્મમાં લાગેલો, પણ શક્તિશાળી ધરતીનો રાજા હતો.
લોકે ઽપ્યધર્મકૃજ્જાતઃ પરભાર્યાપહારકઃ ધર્માચારસ્ય સિદ્ધ્યર્થં જગતો ઽથ મહર્ષિભિઃ
એ જગતમાં પણ અધર્મી અને પરસ્ત્રી અપહરણ કરનાર હતો; ત્યારે જગતમાં ધર્મની સ્થાપના માટે મહર્ષિઓએ—
અનુનીતો ઽપિ ન દદાવ્ અનુજ્ઞાં સ યદા તતઃ શાપેન મારયિત્વૈનમ્ અરાજકમયાર્દિતાઃ
એમને વિનંતી કરી છતાં પણ તેણે મંજૂરી આપી નહોતી; તેથી મહર્ષિઓએ શાપથી તેને મારી નાંખ્યો અને રાજા વગર દુઃખી થયા.
મમન્થુર્ બ્રાહ્મણાસ્તસ્ય બલાદ્દેહમકલ્મષાઃ તત્કાયાન્મથ્યમાનાત્તુ નિપેતુર્મ્લેચ્છજાતયઃ
પવિત્ર બ્રાહ્મણોએ તેની દેહને બળપૂર્વક મથન કર્યો; એ દેહમાંથી મલેચ્છ જાતિઓ જન્મી પડી.
શરીરે માતુરંશેન કૃષ્ણાઞ્જનસમપ્રભાઃ પિતુરંશસ્ય ચાંશેન ધાર્મિકો ધર્મચારિણઃ
માતાની ભાગમાંથી કાળી કાજળ જેવી કાંતિ ધરાવનારા જન્મ્યા; પિતાની ભાગમાંથી ધર્મનિષ્ઠ અને ધર્મમાં ચાલનારો પુત્ર થયો.
ઉત્પન્નો દક્ષિણાદ્ધસ્તાત્ સધનુઃ સશરો ગદી દિવ્યતેજોમયવપુઃ સરત્નકવચાઙ્ગદઃ
એ પુત્ર જમણા હાથમાંથી જન્મ્યો, હાથમાં ધનુષ્ય-બાણ અને ગદા ધરાવતો, દિવ્ય તેજવાળો અને રત્નજડિત કવચ-અંગદ પહેરેલો હતો.
પૃથોરેવાભવદ્યત્નાત્ તતઃ પૃથુરજાયત સ વિપ્રૈરભિષિક્તો ઽપિ તપઃ કૃત્વા સુદારુણમ્
એ જ પ્રથુ હતો, જે પ્રયત્નથી જન્મ્યો; પછી પ્રથુ જન્મ્યો. બ્રાહ્મણોએ અભિષેક કર્યા પછી પણ તેણે કઠોર તપ કર્યું.
વિષ્ણોર્વરેણ સર્વસ્ય પ્રભુત્વમ્ અગમત્ પુનઃ નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારં નિર્ધર્મં વીક્ષ્ય ભૂતલમ્
વિષ્ણુના વરદાનથી તેણે ફરીથી સર્વ પર પ્રભુત્વ મેળવ્યું; તેણે પૃથ્વી પર ન સ્વાધ્યાય, ન યજ્ઞ અને ન ધર્મ જોયા—
દગ્ધુમેવોદ્યતઃ કોપાચ્ છરેણામિતવિક્રમઃ તતો ગોરૂપમાસ્થાય ભૂઃ પલાયિતુમ્ ઉદ્યતા
પૃથુએ ક્રોધથી પોતાના અપરિમિત પરાક્રમથી તીક્ષ્ણ બાણ તાણ્યો અને ધરાને દહાવા માટે તૈયાર થયો; ત્યારે ધરાએ ગાયનું રૂપ ધારણ કરીને ભાગવાનો પ્રયાસ કર્યો.
પૃષ્ઠતો ઽનુગતસ્તસ્યાઃ પૃથુર્દીપ્તશરાસનઃ તતઃ સ્થિત્વૈકદેશે તુ કિં કરોમીતિ ચાબ્રવીત્
પૃથુએ તેજસ્વી ધનુષ્ય સાથે તેના પાછળ દોડ્યો; પછી એક જગ્યાએ ઊભો રહીને તેણે કહ્યું: 'હું હવે શું કરું?'
પૃથુર્ અપ્યવદદ્ વાક્યમ્ ઈપ્સિતં દેહિ સુવ્રતે સર્વસ્ય જગતઃ શીઘ્રં સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ
પૃથુએ પણ કહ્યું: 'હે સદ્ગુણે! સમગ્ર જગત માટે, સ્થાવર અને જંગમ બધાને જે ઇચ્છિત છે, તે તું ઝડપથી આપી દે.'
તથૈવ સાબ્રવીદ્ ભૂમિર્ દુદોહ સ નરાધિપઃ સ્વકે પાણૌ પૃથુર્વત્સં કૃત્વા સ્વાયમ્ભુવં મનુમ્
એ રીતે ધરાએ પણ જવાબ આપ્યો; અને રાજાએ પોતાના હાથમાં, સ્વાયંભુવ મનુને વાછરડા બનાવી, ધરાનું દૂધ દોહ્યું.
તદન્નમભવચ્છુદ્ધં પ્રજા જીવન્તિ યેન વૈ તતસ્તુ ઋષિભિર્દુગ્ધા વત્સઃ સોમસ્તદાભવત્
એ અન્ન શુદ્ધ બન્યું, જેના દ્વારા પ્રજાઓ જીવંત રહી શકે છે; પછી ઋષિઓએ પણ ધરાનું દૂધ દોહ્યું, અને વાછરડા રૂપે સોમને રાખ્યો.
દોગ્ધા બૃહસ્પતિરભૂત્ પાત્રં વેદસ્તપો રસઃ દેવૈશ્ચ વસુધા દુગ્ધા દોગ્ધા મિત્રસ્તદાભવત્
બૃહસ્પતિ દોહનાર બન્યા, વેદ પાત્ર બન્યું અને તપ એ રસ હતો; દેવતાઓએ પણ ધરાનું દૂધ દોહ્યું, અને દોહનાર તરીકે મીત્રને રાખ્યો.
ઇન્દ્રો વત્સઃ સમભવત્ ક્ષીરમૂર્જસ્કરં બલમ્ દેવાનાં કાઞ્ચનં પાત્રં પિતૄણાં રાજતં તથા
ઇન્દ્ર વાછરડો બન્યો, દૂધ દેવતાઓ માટે બળ આપતું અમૃત હતું; પાત્ર સોનાનું હતું અને પિતૃઓ માટે ચાંદીનું હતું.
અન્તકશ્ચાભવદ્દોગ્ધા યમો વત્સઃ સ્વધા રસઃ અલાબુપાત્રં નાગાનાં તક્ષકો વત્સકો ઽભવત્
અંતક દોહનાર બન્યો, યમ વાછરડો બન્યો અને સ્વધા એ રસ હતો; નાગો માટે પાત્ર કડવું હતું અને તક્ષક વાછરડો બન્યો.
વિષં ક્ષીરં તતો દોગ્ધા ધૃતરાષ્ટ્રો ઽભવત્પુનઃ અસુરૈરપિ દુગ્ધેયમ્ આયસે શક્રપીડિનીમ્
પછી વિષ દૂધ બન્યું; ધૃતરાષ્ટ્ર ફરી દોહનાર બન્યો; અસુરોએ પણ ધરાનું દૂધ દોહ્યું, લોહના પાત્રમાં, જે ઇન્દ્રને દુઃખ આપતું હતું.
પાત્રે માયામ્ અભૂદ્ વત્સઃ પ્રાહ્લાદિસ્ તુ વિરોચનઃ દોગ્ધા દ્વિમૂર્ધા તત્રાસીન્ માયા યેન પ્રવર્તિતા
પાત્ર માયાનું હતું, વાછરડો પ્રહલાદપુત્ર વિરોચન હતો; ત્યાં દોહનાર દ્વિમૂર્ધા હતો, જેના દ્વારા માયા ઉત્પન્ન થઈ.
યક્ષૈશ્ચ વસુધા દુગ્ધા પુરાન્તર્ધાનમ્ ઈપ્સુભિઃ કૃત્વા વૈશ્રવણં વત્સમ્ આમપાત્રે મહીપતે
યક્ષોએ પણ ધરાનું દૂધ દોહ્યું, ગુપ્ત થવાની ઇચ્છાથી; વૈશ્વરવણને વાછરડો બનાવી, કાચા પાત્રમાં, હે રાજા!
પ્રેતરક્ષોગણૈર્દુગ્ધા ધરા રુધિરમુલ્બણમ્ રૌપ્યનાભો ઽભવદ્દોગ્ધા સુમાલી વત્સ એવ તુ
પ્રેત અને રાક્ષસોના સમૂહોએ ધરાનું દૂધ દોહ્યું, જે ભયાનક લોહી હતું; દોહનાર સુમાલી હતો, ચાંદીના પાત્રમાં, અને વાછરડો પણ એજ હતો.