સકામો યસ્ત્વિમં કુર્યાલ્ લક્ષહોમં યથાવિધિ સ તં કામમવાપ્નોતિ પદમાનન્ત્યમ્ અશ્નુતે
જે કોઈ ઈચ્છા રાખીને નિયમ પ્રમાણે લક્ષહોમ કરે છે, એ પોતાની ઈચ્છા પ્રાપ્ત કરે છે અને અનંત સ્થાનમાં આનંદ કરે છે.
પુત્રાર્થી લભતે પુત્રાન્ ધનાર્થી લભતે ધનમ્ ભાર્યાર્થી શોભનાં ભાર્યાં કુમારી ચ શુભં પતિમ્
પુત્રની ઈચ્છા રાખનારને પુત્ર મળે છે; ધન ઈચ્છનારને ધન મળે છે; પત્ની ઈચ્છનારને સુંદર પત્ની મળે છે, અને કન્યાને સારા પતિ મળે છે.
ભ્રષ્ટરાજ્યસ્તથા રાજ્યં શ્રીકામઃ શ્રિયમાપ્નુયાત્ યં યં પ્રાર્થયતે કામં સ વૈ ભવતિ પુષ્કલઃ નિષ્કામઃ કુરુતે યસ્તુ સ પરં બ્રહ્મ ગચ્છતિ
રાજ્ય ગુમાવનારને ફરી રાજ્ય મળે છે; શ્રી ઈચ્છનારને શ્રી મળે છે; જે-જે ઈચ્છા કરે છે, એ બધું ભરપૂર મળે છે; અને જે નિરલોભ થઈને કરે છે, એ પરમ બ્રહ્મને પામે છે.
અસ્માચ્છતગુણઃ પ્રોક્તઃ કોટિહોમઃ સ્વયમ્ભુવા આહુતીભિઃ પ્રયત્નેન દક્ષિણાભિઃ ફલેન ચ
સ્વયંભૂએ કહેલો કોટેહોમ આ યજ્ઞ કરતાં સો ગણા વધારે છે, જેમાં આહુતિ, પ્રયત્ન, દક્ષિણા અને ફળ—all હોય છે.
પૂર્વવદ્ગ્રહદેવાનામ્ આવાહનવિસર્જને હોમમન્ત્રાસ્ત એવોક્તાઃ ખાને દાને તથૈવ ચ કુણ્ડમણ્ડપવેદીનાં વિશેષો ઽયં નિબોધ મે
પહેલાં જે રીતે ગ્રહદેવતાઓના આવાહન અને વિસર્જન માટે હોમના મંત્રો કહેવામાં આવ્યા છે, એ જ ખાડા અને દાન માટે પણ છે; હવે હું તપાસણ, મંડપ અને કુંડની વિશેષતા સમજાવું છું.
કોટિહોમે ચતુર્હસ્તં ચતુરસ્રં તુ સર્વતઃ યોનિવક્ત્રદ્વયોપેતં તદપ્યાહુસ્ ત્રિમેખલમ્
કોટેહોમમાં, અગ્નિકુંડ ચાર હાથ લાંબું, ચારે બાજુ ચોરસ, બે યોનિ અને બે મુખવાળા હોવું જોઈએ; આને 'ત્રિમેખલ' પણ કહે છે.
દ્વ્યઙ્ગુલાભ્યુચ્છ્રિતા કાર્યા પ્રથમા મેખલા બુધૈઃ ત્ર્યઙ્ગુલાભ્યુચ્છ્રિતા તદ્વદ્ દ્વિતીયા પરિકીર્તિતા
પહેલી મેખલ બે આંગળી ઊંચી બનાવવી, જેમ વિદ્વાનો કહે છે; બીજી પણ એ જ રીતે, ત્રણ આંગળી ઊંચી હોવી જોઈએ.
ઉચ્છ્રાયવિસ્તરાભ્યાં ચ તૃતીયા ચતુરઙ્ગુલા દ્વ્યઙ્ગુલશ્ચેતિ વિસ્તારઃ પૂર્વયોરેવ શસ્યતે
ત્રીજી મેખલ ચાર આંગળી ઊંચાઈ અને પહોળાઈમાં હોવી જોઈએ; પહેલી બે મેખલની પહોળાઈ બે આંગળી, જેમ પહેલાં કહ્યું છે.
વિતસ્તિમાત્રા યોનિઃ સ્યાત્ ષટ્સપ્તાઙ્ગુલવિસ્તૃતા કૂર્મપૃષ્ઠોન્નતા મધ્યે પાર્શ્વયોશ્ચાઙ્ગુલોચ્છ્રિતા
યોનિ એક વિતસ્તી લાંબી, છ-સાત આંગળી પહોળી, મધ્યમાં કાચબાની પીઠ જેવી ઊંચી, અને બાજુએ બે આંગળી ઊંચી હોવી જોઈએ.
ગજૌષ્ઠસદૃશી તદ્વદ્ આયતા છિદ્રસંયુતા એતત્સર્વેષુ કુણ્ડેષુ યોનિલક્ષણમુચ્યતે
યોનિ ગજના ઓઠ જેવી, લાંબી અને છિદ્રવાળી હોવી જોઈએ; એ જ બધા કુંડોમાં યોનિનું લક્ષણ ગણાય છે.
મેખલોપરિ સર્વત્ર અશ્વત્થદલસંનિભમ્ વેદી ચ કોટિહોમે સ્યાદ્ વિતસ્તીનાં ચતુષ્ટયમ્
કમરપટ્ટાની ઉપર જ્યાં ત્યાં, વેદી પિપળાના પાન જેવી દેખાવાની જોઈએ; કરોડ હોમ માટેની વેદી ચાર વિતની લંબાઈની હોવી જોઈએ.
ચતુરસ્રા સમન્તાચ્ચ ત્રિભિર્વપ્રૈસ્તુ સંયુતા વપ્રપ્રમાણં પૂર્વોક્તં વેદીનાં ચ તથોચ્છ્રયઃ
વેદી ચારે બાજુથી ચોરસ હોવી જોઈએ અને ત્રણ કિનારાઓથી યુક્ત હોવી જોઈએ; કિનારાઓનું માપ અને વેદીનું ઊંચાઈ પહેલાં જણાવ્યા પ્રમાણે જ રાખવી.
તથા ષોડશહસ્તઃ સ્યાન્ મણ્ડપશ્ચ ચતુર્મુખઃ પૂર્વદ્વારે ચ સંસ્થાપ્ય બહ્વૃચં વેદપારગમ્
એ જ રીતે, મંડપ પણ સોળ હાથનો અને ચાર બાજુએ પ્રવેશદ્વારવાળો હોવો જોઈએ; પૂર્વ તરફના દ્વારે વેદામાં પારંગત બહ્વૃચ બ્રાહ્મણને બેસાડવો.
યજુર્વિદં તથા યામ્યે પશ્ચિમે સામવેદિનમ્ અથર્વવેદિનં તદ્વદ્ ઉત્તરે સ્થાપયેદ્બુધઃ
તે જ રીતે, દક્ષિણ દ્વારે યજુર્વેદ જાણનાર, પશ્ચિમ દ્વારે સામવેદ જાણનાર અને ઉત્તર દ્વારે અથર્વવેદ જાણનાર બ્રાહ્મણને યોગ્ય રીતે બેસાડવા.
અષ્ટૌ તુ હોમકાઃ કાર્યા વેદવેદાઙ્ગવેદિનઃ એવં દ્વાદશ વિપ્રાઃ સ્યુર્ વસ્ત્રમાલ્યાનુલેપનૈઃ પૂર્વવત્પૂજયેદ્ભક્ત્યા વસ્ત્રાભરણભૂષણૈઃ
હોમ માટેના આઠ કર્મકાંડી બ્રાહ્મણો વેદ અને તેના અંગોમાં નિષ્ણાત હોવા જોઈએ; આમ કુલ બાર પુરોહિતો થાય છે, જેમને પહેલાંની જેમ વસ્ત્ર, ફૂલમાળા, સુગંધિત લપસણ વગેરેથી ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી અને વસ્ત્રાભૂષણોથી શોભાવા.
રાત્રિસૂક્તં ચ રૌદ્રં ચ પાવમાનં સુમઙ્ગલમ્ પૂર્વતો બહ્વૃચઃ શાન્તિં પઠન્નાસ્તે હ્યુદઙ્મુખઃ
પૂર્વ બાજુમાં ઉત્તર તરફ મોઢું કરીને બહ્વૃચ બ્રાહ્મણ રાત્રીસૂક્ત, રૌદ્ર, પાવમાન, સુમંગલ અને શાંતિ સૂક્તોનો પાઠ કરે છે.
શાક્તં શાક્રં ચ સૌમ્યં ચ કૌષ્માણ્ડં શાન્તિમેવ ચ પાઠયેદ્દક્ષિણદ્વારિ યજુર્વેદિનમુત્તમમ્
દક્ષિણ દ્વારે શ્રેષ્ઠ યજુર્વેદી બ્રાહ્મણ શક્ત, શાક્ર, સૌમ્ય, કૌસ્માંડ અને શાંતિ સૂક્તોનું પઠન કરે.
સુપર્ણમથ વૈરાજમ્ આગ્નેયં રુદ્રસંહિતામ્ જ્યેષ્ઠમાસ તથા શાન્તિં છન્દોગઃ પશ્ચિમે જપેત્
પશ્ચિમ બાજુ ચાંદોગ્ય બ્રાહ્મણ સુપર્ણ, વૈરાજ, આગ્નેય, રુદ્રસંહિતા, જ્યેષ્ઠમાસ અને શાંતિ સૂક્તો જપે છે.
શાન્તિસૂક્તં ચ સૌરં ચ તથા શાકુનકં શુભમ્ પૌષ્ટિકં ચ મહારાજ્યમ્ ઉત્તરેણાપ્યથર્વવિત્
ઉત્તર બાજુ અથર્વવેદી બ્રાહ્મણ શાંતિ, સૌર, શુભ શાકુનક, પૌષ્ટિક અને મહારાજ્ય સૂક્તોનું પઠન કરે છે.
પઞ્ચભિઃ સપ્તભિર્વાપિ હોમઃ કાર્યો ઽત્ર પૂર્વવત્ સ્નાને દાને ચ મન્ત્રાઃ સ્યુસ્ ત એવ મુનિસત્તમ
અહીં હોમ પાંચ કે સાત વખત પહેલાંની રીતે કરવો; સ્નાન અને દાન સમયે પણ એ જ મંત્રોનો ઉપયોગ કરવો, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ.
વસોર્ધારાવિધાનં ચ લક્ષહોમે વિશિષ્યતે અનેન વિધિના યસ્તુ કોટિહોમં સમાચરેત્ સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ તતો વિષ્ણુપદં વ્રજેત્
લક્ષ હોમ માટે ખાસ રીતે વસોર્ડારા વિધિ જણાવવામાં આવી છે; જે આ વિધિ પ્રમાણે કરોડ હોમ કરે છે, તે સર્વે ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે અને પછી વિષ્ણુના ધામે જાય છે.
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ ગ્રહયજ્ઞત્રયં નરઃ સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા પદમિન્દ્રસ્ય ગચ્છતિ
જે મનુષ્ય ત્રણ ગ્રહયજ્ઞોનું પઠન કરે છે કે સાંભળે છે, તે સર્વ પાપોથી શુદ્ધ થઈ ઈન્દ્રના લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.
અશ્વમેધસહસ્રાણિ દશ ચાષ્ટૌ ચ ધર્મવિત્ કૃત્વા યત્ફલમાપ્નોતિ કૌટિહોમાત્ તદશ્નુતે
ધર્મજ્ઞ જે દસ હજાર અને આઠ અશ્વમેધ યજ્ઞોનું જે ફળ મેળવે છે, એ જ ફળ કરોડ હોમથી પ્રાપ્ત થાય છે.
બ્રહ્મહત્યાસહસ્રાણિ ભ્રૂણહત્યાર્બુદાનિ ચ કોટિહોમેન નશ્યન્તિ યથાવચ્છિવભાષિતમ્
હજારો બ્રાહ્મણહત્યાઓ અને કરોડો ભ્રૂણહત્યાઓ કરોડ હોમથી નાશ પામે છે, જેમ શિવે યોગ્ય રીતે કહ્યું છે.
વશ્યકર્માભિચારાદિ તથૈવોચ્ચાટનાદિકમ્ નવગ્રહમખં કૃત્વા તતઃ કામ્યં સમાચરેત્
નવગ્રહ યજ્ઞ કર્યા પછી, વશીકરણ, અભિચાર, ઉચ્છાટન વગેરે ઇચ્છિત વિધિઓ કરી શકાય છે.
અન્યથા ફલદં પુંસાં ન કામ્યં જાયતે ક્વચિત્ તસ્માદયુતહોમસ્ય વિધાનં પૂર્વમાચરેત્
નહીંતર, મનુષ્યને ક્યારેય ઇચ્છિત ફળ મળતું નથી; તેથી, દસ હજાર હોમની વિધિ પહેલાં કરવી જોઈએ.
વૃત્તં વોચ્ચાટને કુણ્ડં તથા ચ વશ્યકર્મણિ ત્રિમેખલં ચૈકવક્ત્રમ્ અરત્નિર્વિસ્તરેણ તુ
ઉચ્છાટન વિધિ માટે વેદી ગોળ હોવી જોઈએ; વશીકરણ માટે ત્રણ પટ્ટાવાળી, એક જ મોઢાવાળી અને એક વિત પહોળાઈની હોવી જોઈએ.
પલાશસમિધઃ શસ્તા મધુગોરોચનાન્વિતાઃ ચન્દનાગુરુણા તદ્વત્ કુઙ્કુમેનાભિષિઞ્ચિતાઃ
પલાશની સમિધ શ્રેષ્ઠ છે, જેને મધ અને ગાયની પીળી માટીથી લપસાવવામાં આવે; એ જ રીતે ચંદન, અગરૂ અને કુંકુમથી પણ અભિષેક કરવો.
હોમયેન્મધુસર્પિર્ભ્યાં બિલ્વાનિ કમલાનિ ચ સહસ્રાણિ દશૈવોક્તં સર્વદૈવ સ્વયમ્ભુવા
સ્વયંભૂએ જે રીતે હંમેશા કહેલું છે, તે પ્રમાણે દસ હજાર બિલ્વપાન અને કમળના ફૂલો, મધ અને ઘી સાથે અગ્નિમાં અર્પણ કરવું જોઈએ.
વશ્યકર્મણિ બિલ્વાનાં પદ્માનાં ચૈવ ધર્મવિત્ સુમિત્રિયા ન આપ ઓષધય ઇતિ હોમયેત્
જે ધર્મને જાણે છે, એ વ્યક્તિ વશીકરણની વિધિમાં 'સુમિત્રિય ના આપ ઔષધય' મંત્ર બોલી બિલ્વપાન અને કમળના ફૂલો અગ્નિમાં અર્પણ કરે.