વ્રતાનામુત્તમં યસ્માદ્ વિશોકદ્વાદશીવ્રતમ્ તદઙ્ગત્વેન ચૈવાત્ર ગુડધેનુઃ પ્રશસ્યતે
વ્રતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વિશોક દ્વાદશી વ્રત માટે અહીં ગુડથી બનેલી ગાય વિશેષ પ્રશંસનીય છે.
અયને વિષુવે પુણ્યે વ્યતીપાતે ઽથવા પુનઃ ગુડધેન્વાદયો દેયાસ્ તૂપરાગાદિપર્વસુ
અયન, વિષુવ, પુણ્યયોગ, વ્યતીપાત કે ઉપગ્રહાદિ પર્વોમાં ગુડથી બનેલી ગાય અને અન્ય ગાયો દાનમાં આપવી જોઈએ.
વિશોકદ્વાદશી ચૈષા પુણ્યા પાપહરા શુભા યામુપોષ્ય નરો યાતિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્
આ વિશોક દ્વાદશી પુણ્યદાયી, પાપહારી અને શુભ છે; જે મનુષ્ય આ વ્રત રાખે છે, તે વિષ્ણુના પરમ સ્થાનને પામે છે.
ઇહ લોકે ચ સૌભાગ્યમ્ આયુરારોગ્યમેવ ચ વૈષ્ણવં પુરમાપ્નોતિ મરણે ચ સ્મરન્હરિમ્
આ લોકમાં તેને સૌભાગ્ય, આયુષ્ય અને આરોગ્ય મળે છે અને મૃત્યુ સમયે હરિને સ્મરણ કરીને તે વિષ્ણુના શહેરમાં પહોંચે છે.
નવાર્બુદસહસ્રાણિ દશ ચાષ્ટૌ ચ ધર્મવિત્ ન શોકદુઃખદૌર્ગત્યં તસ્ય સંજાયતે નૃપ
નવ હજાર અને અઢાર હજાર વર્ષ સુધી, ધર્મને જાણનારા રાજા, તેને શોક, દુઃખ કે ગરીબી કદી નથી થતી.
નારી વા કુરુતે યા તુ વિશોકદ્વાદશીવ્રતમ્ નૃત્યગીતપરા નિત્યં સાપિ તત્ફલમાપ્નુયાત્
જે સ્ત્રી પણ વિશોક દ્વાદશી વ્રત કરે છે અને રોજ નૃત્ય-ગીતમાં તત્પર રહે છે, તે પણ એ જ ફળ પામે છે.
તસ્માદગ્રે હરેર્નિત્યમ્ અનન્તં ગીતવાદનમ્ કર્તવ્યં ભૂતિકામેન ભક્ત્યા તુ પરયા નૃપ
એથી, રાજન, જેને સુખ-સમૃદ્ધિ જોઈએ છે, તેને હંમેશા હરિની સામે શ્રદ્ધાથી ગીત-વાદન કરવું જોઈએ.
ઇતિ પઠતિ ય ઇત્થં યઃ શૃણોતીહ સમ્યઙ્ મધુમુરનરકારેર્ અર્ચનં યશ્ચ પશ્યેત્ મતિમાપ ચ જનાનાં યો દદાતીન્દ્રલોકે વસતિ સ વિબુધૌઘૈઃ પૂજ્યતે કલ્પમેકમ્
જે આનું પઠન કરે છે, કે સાચે મનથી સાંભળે છે, કે મધુસૂદનનું પૂજન જુએ છે અને સમજપૂર્વક દાન આપે છે, તે ઇન્દ્રલોકમાં દેવતાઓ દ્વારા એક કલ્પ સુધી પૂજાય છે.
ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ દાનમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ યદક્ષયં પરે લોકે દેવર્ષિગણપૂજિતમ્
ભગવાન, હું દાનના શ્રેષ્ઠ મહિમાની વાત સાંભળવા ઈચ્છું છું, જે પરલોકમાં અક્ષય છે અને દેવ-મહર્ષિઓ દ્વારા પૂજાય છે.
મેરોઃ પ્રદાનં વક્ષ્યામિ દશધા મુનિપુંગવ યત્પ્રદાનાન્નરો લોકાન્ આપ્નોતિ સુરપૂજિતાન્
હું તને મેરુ દાનના દસ પ્રકાર કહું છું, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, જેના દાનથી મનુષ્ય દેવતાઓ દ્વારા પૂજાતા લોકને પામે છે.
પુરાણેષુ ચ વેદેષુ યજ્ઞેષ્વાયતનેષુ ચ ન તત્ફલમધીતેષુ કૃતેષ્વિહ યદશ્નુતે
પુરાણો, વેદો, યજ્ઞો અને તીર્થસ્થાનોમાં જે ફળ મળે છે, એ માત્ર વાંચવાથી કે કરવાથી અહીં મળતું નથી.
તસ્માદ્વિધાનં વક્ષ્યામિ પર્વતાનામનુક્રમાત્ પ્રથમો ધાન્યશૈલઃ સ્યાદ્ દ્વિતીયો લવણાચલઃ
એથી, હું પર્વતોની યોગ્ય રીત ક્રમવાર સમજાવું છું: પહેલો ધાન્યનો પર્વત છે, બીજો મીઠાનો પર્વત છે.
ગુડાચલસ્તૃતીયસ્તુ ચતુર્થો હેમપર્વતઃ પઞ્ચમસ્તિલશૈલઃ સ્યાત્ ષષ્ઠઃ કાર્પાસપર્વતઃ
ત્રીજો ગુડનો પર્વત છે, ચોથો સોનાનો પર્વત છે, પાંચમો તલનો પર્વત છે અને છઠ્ઠો કપાસનો પર્વત છે.
સપ્તમો ઘૃતશૈલશ્ચ રત્નશૈલસ્તથાષ્ટમઃ રાજતો નવમસ્તદ્વદ્ દશમઃ શર્કરાચલઃ
સાતમો ઘીના પર્વત છે, આઠમો રત્નનો પર્વત છે, નવમો ચાંદીનો પર્વત છે અને દસમો ખાંડનો પર્વત છે.
વક્ષ્યે વિધાનમેતેષાં યથાવદનુપૂર્વશઃ અયને વિષુવે પુણ્યે વ્યતીપાતે દિનક્ષયે
હું આ બધાની યોગ્ય રીત ક્રમવાર કહું છું: અયન, વિષ્ણુ સંક્રાંતિ, શુભ પ્રસંગો, ગ્રહણ કે દિવસના અંતે.
શુક્લપક્ષે તૃતીયાયામ્ ઉપરાગે શશિક્ષયે વિવાહોત્સવયજ્ઞેષુ દ્વાદશ્યામથ વા પુનઃ
શુક્લપક્ષની તૃતીયા, ચંદ્રગ્રહણ, ચંદ્રના ક્ષય સમયે, લગ્ન, ઉત્સવ કે યજ્ઞમાં, અથવા દ્વાદશી પર પણ.
શુક્લાયાં પઞ્ચદશ્યાં વા પુણ્યર્ક્ષે વા વિધાનતઃ ધાન્યશૈલાદયો દેયા યથાશાસ્ત્રં વિજાનતા
શુક્લપક્ષની પંદરમી કે શુભ નક્ષત્રમાં, ધાન્યથી શરૂ થતા પર્વતો શાસ્ત્ર પ્રમાણે જાણનારા દ્વારા આપવાના.
તીર્થેષ્વાયતને વાપિ ગોષ્ઠે વા ભવનાઙ્ગણે મણ્ડપં કારયેદ્ભક્ત્યા ચતુરસ્રમુદઙ્મુખમ્ પ્રાગુદક્પ્રવણં તદ્વત્ પ્રાઙ્મુખં ચ વિધાનતઃ
તીર્થ, મંદિરમાં, ગૌશાળામાં કે ઘરઆંગણમાં, ભક્તિપૂર્વક ચોરસ અને ઉત્તરમુખી મંડપ બનાવવો, પૂર્વ તરફ કે પાણી તરફ ઢોળાવવાળો અને શાસ્ત્રોક્ત રીતે પૂર્વમુખી પણ.
ગોમયેનાનુલિપ્તાયાં ભૂમાવાસ્તીર્ય વૈ કુશાન્ તન્મધ્યે પર્વતં કુર્યાદ્ વિષ્કમ્ભપર્વતાન્વિતમ્
ગોમયથી લિપેલી જમીન પર કુશ ઘાસ પાથવી અને તેના મધ્યમાં ઉપપર્વતો સાથે પર્વત બનાવવો.
ધાન્યદ્રોણસહસ્રેણ ભવેદ્ગિરિરિહોત્તમઃ મધ્યમઃ પઞ્ચશતિકઃ કનિષ્ઠઃ સ્યાત્ ત્રિભિઃ શતૈઃ
અહીં શ્રેષ્ઠ પર્વત હજાર ધાન્યના દ્રોણથી બને છે, મધ્યમ પાંચસોથી અને નાનો ત્રણસોથી.
મેરુર્મહાવ્રીહિમયસ્તુ મધ્યે સુવર્ણવૃક્ષત્રયસંયુતઃ સ્યાત્ પૂર્વેણ મુક્તાફલવજ્રયુક્તો યાગ્યેન ગોમેદકપુષ્પરાગૈઃ
મેરુ મહાવ્રીહિથી બનાવવો, મધ્યમાં ત્રણ સોનાના વૃક્ષો, પૂર્વે મુક્તા અને વજ્રથી શોભિત, યજ્ઞ માટે ગોમેદક અને પુષ્પરાગથી.
પશ્ચાચ્ચ ગારુત્મતનીલરત્નૈઃ સૌમ્યેન વૈદૂર્યસરોજરાગૈઃ શ્રીખણ્ડખણ્ડૈરભિતઃ પ્રવાલૈર્ લતાન્વિતઃ શુક્તિશિલાતલઃ સ્યાત્
પશ્ચિમે પીળા અને વાદળી રત્નો, ઉત્તર તરફ વૈદૂર્ય અને કમળમણિ, આસપાસ ચંદનના ટુકડા અને પ્રવાળવાળી લતાઓ, અને તળે શંખમણિ.
બ્રહ્માથ વિષ્ણુર્ભગવાન્પુરારિર્ દિવાકરો ઽપ્યત્ર હિરણ્મયઃ સ્યાત્ મૂર્ધન્યવસ્થાનમમત્સરેણ કાર્યં ત્વનેકૈશ્ચ પુનર્દ્વિજૌઘૈઃ
પછી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, ભગવાન શિવ અને સૂર્ય, બધા સોનાના, શિખરે નિર્દોષપણે સ્થાપવા, અને અનેક દ્વિજોએ ફરીથી.
ચત્વારિ શૃઙ્ગાણિ ચ રાજતાનિ નિતમ્બભાગેષ્વપિ રાજતઃ સ્યાત્ તથેક્ષુવંશાવૃતકન્દરસ્તુ ઘૃતોદકપ્રસ્રવણૈશ્ચ દિક્ષુ
ચાર ચાંદીના શિખરો અને બાજુઓએ પણ ચાંદી, ગુફાઓ શેરડીથી ઢંકાવવી અને દિશાઓમાં ઘી અને પાણીની ધારા વહેતી.
શુક્લામ્બરાણ્યમ્બુધરાવલી સ્યાત્ પૂર્વેણ પીતાનિ ચ દક્ષિણેન વાસાંસિ પશ્ચાદથ કર્બુરાણિ રક્તાનિ ચૈવોત્તરતો ઘનાલી
પૂર્વે સફેદ વસ્ત્રોની પંક્તિ, દક્ષિણમાં પીળાં, પશ્ચિમે રંગબેરંગી, ઉત્તર તરફ લાલ વસ્ત્રો, મેઘમાળા જેવી.
રૌપ્યાન્મહેન્દ્રપ્રમુખાંસ્ તથાષ્ટૌ સંસ્થાપ્ય લોકાધિપતીન્ક્રમેણ નાનાફલાલી ચ સમન્તતઃ સ્યાન્ મનોરમં માલ્યવિલેપનં ચ
મહેન્દ્ર સહિત આઠ ચાંદીના લોકપાલો ક્રમવાર સ્થાપવા, આસપાસ વિવિધ ફળો, મનોહર હાર અને સુગંધિત લિપન પણ.
વિતાનકં ચોપરિ પઞ્ચવર્ણમ્ અમ્લાનપુષ્પાભરણં સિતં ચ ઇત્થં નિવેશ્યામરશૈલમગ્ર્યં મેરોસ્તુ વિષ્કમ્ભગિરીન્ ક્રમેણ
ઉપર પાંચ રંગની છત, કદી ન સુકાતા ફૂલો અને સફેદ શોભા સાથે, આ રીતે ઉત્તમ દેવપર્વત અને મેરુના ઉપપર્વતો ક્રમવાર સ્થાપવા.
તુરીયભાગેણ ચતુર્દિશં ચ સંસ્થાપયેત્પુષ્પવિલેપનાઢ્યાન્ પૂર્વેણ મન્દરમનેકફલાવલીભિર્ યુક્તં યવૈઃ કનકભદ્રકદમ્બચિહ્નૈઃ
ચોથા ભાગે, ચારે દિશામાં ફૂલો અને સુગંધથી ભરપૂર પર્વતો ગોઠવવા; પૂર્વે મન્દર, અનેક ફળો, જૌ, સોનાં અને શુભ કેરીના ચિહ્નોથી શોભિત.
કામેન કાઞ્ચનમયેન વિરાજમાનમ્ આકારયેત્કુસુમવસ્ત્રવિલેપનાઢ્યમ્ ક્ષીરારુણોદસરસાથ વનેન ચૈવં રૌપ્યેણ શક્તિઘટિતેન વિરાજમાનમ્
ઇચ્છાથી, એ પરમ સુંદર પર્વતને સોનાથી શોભાયમાન બનાવવો, ફૂલો, વસ્ત્રો અને સુગંધિત લપસણથી શણગારો. દુધથી ભરેલા લાલાશ પાંખના સરોવર અને ચાંદીથી ચમકતા વનમાં કુશળતાથી રચાવું.
યામ્યેન ગન્ધમદનશ્ચ નિવેશનીયો ગોધૂમસંચયમયઃ કલધૌતયુક્તઃ હૈમેન યજ્ઞપતિના ઘૃતમાનસેન વસ્ત્રૈશ્ચ રાજતવનેન ચ સંયુતઃ સ્યાત્
દક્ષિણ તરફ, ગંધમદન પર્વત ગૌધૂમથી બનાવવો, ચમકતા વાસણોથી શણગારો, સોનાના યજ્ઞપાત્રમાં ઘી ભરીને, વસ્ત્રો અને ચાંદીના વન સાથે જોડો.