વસન્તામલસપ્તમ્યાં સ્નાતઃ સન્ગૌરસર્ષપૈઃ તિલપાત્રે ચ સૌવર્ણે વિધાય કમલં શુભમ્
વસંત ઋતુની શુદ્ધ સપ્તમીના દિવસે, સફેદ રાય અને તલ સાથે સ્નાન કરીને, સોનાની વાટકીમાં સુંદર કમળ તૈયાર કરવું.
વસ્ત્રયુગ્માવૃતં કૃત્વા ગન્ધપુષ્પૈઃ સમર્ચયેત્ નમઃ કમલહસ્તાય નમસ્તે વિશ્વધારિણે
એ કમળને બે વસ્ત્રોથી ઢાંકી, સુગંધ અને ફૂલો વડે પૂજા કરવી, અને કહેવું: 'કમળહસ્તને વંદન, વિશ્વને ધારણ કરનારને વંદન.'
દિવાકર નમસ્તુભ્યં પ્રભાકર નમો ઽસ્તુ તે તતો દ્વિકાલવેલાયામ્ ઉદકુમ્ભસમન્વિતામ્
'હે સૂર્યદેવ, તમને વંદન; હે પ્રકાશદાતા, તમને વંદન.' પછી, બંને સમયે પાણીના ઘડાની સાથે અર્પણ કરવું.
વિપ્રાય દદ્યાત્સમ્પૂજ્ય વસ્ત્રમાલ્યવિભૂષણૈઃ શક્ત્યા ચ કપિલાં દદ્યાદ્ અલંકૃત્ય વિધાનતઃ
બ્રાહ્મણને વસ્ત્ર, હાર અને આભૂષણથી સન્માન કરીને, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે શણગારેલી કાપીદાય ગાય આપવી.
અહોરાત્રે ગતે પશ્ચાદ્ અષ્ટમ્યાં ભોજયેદ્દ્વિજાન્ યથાશક્ત્યથ ભુઞ્જીત માંસતૈલવિવર્જિતમ્
દિવસ-રાત પસાર થયા પછી, અષ્ટમીના દિવસે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને પછી પોતે પણ માંસ અને તેલ વિના ભોજન કરવું.
અનેન વિધિના શુક્લસપ્તમ્યાં માસિ માસિ ચ સર્વં સમાચરેદ્ભક્ત્યા વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ
આ રીતે, દરેક મહિને શુક્લ સપ્તમીનું વ્રત ભક્તિપૂર્વક અને ધનના મામલે કપટ વિના કરવું.
વ્રતાન્તે શયનં દદ્યાત્ સુવર્ણકમલાન્વિતમ્ ગાં ચ દદ્યાત્સ્વશક્ત્યા તુ સુવર્ણાઢ્યાં પયસ્વિનીમ્
વ્રત પૂર્ણ થાય ત્યારે, સોનાના કમળથી શોભિત ખાટલો અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સોનાથી સુશોભિત દૂધાળ ગાય આપવી.
ભાજનાસનદીપાદીન્ દદ્યાદ્ ઇષ્ટાનુપસ્કરાન્ અનેન વિધિના યસ્તુ કુર્યાત્કમલસપ્તમીમ્ લક્ષ્મીમનન્તામભ્યેતિ સૂર્યલોકે મહીયતે
પાત્ર, આસન, દીવો અને મનગમતા ઉપકરણો આપવા. આ રીતે કમળ સપ્તમી કરનારને અનંત સમૃદ્ધિ મળે છે અને સૂર્યલોકમાં માન મળે છે.
કલ્પે કલ્પે તતો લોકાન્ સપ્તગત્વા પૃથક્પૃથક્ અપ્સરોભિઃ પરિવૃતસ્ તતો યાતિ પરાં ગતિમ્
દરેક કલ્પમાં, સાત લોકોમાંથી અલગ-અલગ પસાર થઈ, અપ્સરાઓથી ઘેરાઈને, પછી પરમ ગતિ મેળવે છે.
યઃ પશ્યતીદં શૃણુયાચ્ચ મર્ત્યઃ પઠેચ્ચ ભક્ત્યાથ મતિં દદાતિ સો ઽપ્યત્ર લક્ષ્મીમચલામવાપ્ય ગન્ધર્વવિદ્યાધરલોકભાક્સ્યાત્
જે મનુષ્ય આને જુએ, સાંભળે કે ભક્તિથી પઠન કરે અને ધ્યાન આપે, તેને અડગ લક્ષ્મી મળે છે અને ગંધર્વ-વિદ્યાધરલોકમાં સુખભોગ મળે છે.
અથાતઃ સમ્પ્રવક્ષ્યામિ સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્ સર્વકામપ્રદાં રમ્યાં નામ્ના મન્દારસપ્તમીમ્
હવે હું મન્દાર સપ્તમીનું વર્ણન કરું છું, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે અને અત્યંત મનોહર છે.
માઘસ્યામલપક્ષે તુ પઞ્ચમ્યાં લઘુભુઙ્નરઃ દન્તકાષ્ઠં તતઃ કૃત્વા ષષ્ઠીમુપવસેદ્બુધઃ
માઘ માસના શુક્લ પક્ષની પાંચમીએ મનુષ્યે હલકું ભોજન કરવું, પછી દાંત ઘસવાનું કાંઠું તૈયાર કરવું અને છઠ્ઠા દિવસે વિદ્વાન વ્યક્તિએ ઉપવાસ રાખવો.
વિપ્રાન્ સમ્પૂજયિત્વા તુ મન્દારં પ્રાશયેન્નિશિ તતઃ પ્રભાત ઉત્થાય કૃત્વા સ્નાનં પુનર્દ્વિજાન્
બ્રાહ્મણોની યોગ્ય રીતે પૂજા કર્યા પછી, રાત્રે મન્દારનું સેવન કરવું; પછી સવારે ઉઠીને સ્નાન કરીને ફરીથી દ્વિજોની પૂજા કરવી.
ભોજયેચ્છક્તિતઃ કૃત્વા મન્દારકુસુમાષ્ટકમ્ સૌવર્ણં પુરુષં તદ્વત્ પદ્મહસ્તં સુશોભનમ્
શક્તિ પ્રમાણે તેમને ભોજન કરાવ્યા પછી, આઠ મન્દારના ફૂલો અને એક સુંદર સુવર્ણ પુરુષ બનાવવો, જેના હાથમાં કમળ હોય.
પદ્મં કૃષ્ણતિલૈઃ કૃત્વા તામ્રપાત્રે ઽષ્ટપત્ત્રકમ્ હૈમમન્દારકુસુમૈર્ ભાસ્કરાયેતિ પૂર્વતઃ
કાંસ્યના વાસણમાં કાળા તિલથી આઠ પાંખડાવાળું કમળ બનાવવું અને સુવર્ણ મન્દારના ફૂલો વડે પૂર્વ દિશામાં ભાસ્કરની પૂજા કરવી.
નમસ્કારેણ તદ્વચ્ચ સૂર્યાયેત્યાનલે દલે દક્ષિણે તદ્વદર્કાય તથાર્યમ્ણે ચ નૈરૃતે
એ જ રીતે દક્ષિણ પાંખડી પર 'સૂર્યાય' કહી પૂજા કરવી, દક્ષિણપશ્ચિમ પર 'અર્કાય' અને પશ્ચિમ પાંખડી પર 'અર્યમણે' કહી પૂજા કરવી.
પશ્ચિમે વેદધામ્ને ચ વાયવ્યે ચણ્ડભાનવે પૂષ્ણેત્યુત્તરતઃ પૂજ્યમ્ આનન્દાયેત્યતઃ પરમ્
પશ્ચિમ પાંખડી પર વેદધામાની, ઉત્તરપશ્ચિમ પર ચંડભાનુની, ઉત્તર દિશામાં પૂષણની અને પછી આનંદની પૂજા કરવી.
કર્ણિકાયાં ચ પુરુષં સર્વાત્મન ઇતિ ન્યસેત્ શુક્લવસ્ત્રૈઃ સમાવેષ્ટ્ય ભક્ષ્યૈર્માલ્યફલાદિભિઃ
મધ્યમાં પુરુષ મૂર્તિને સર્વાત્મા રૂપે સ્થાપિત કરવી, તેને સફેદ વસ્ત્રથી આવરી દેવું અને વિવિધ ભોજન, ફૂલો, ફળો વગેરેથી શોભાવવું.
એવમભ્યર્ચ્ય તત્સર્વં દદ્યાદ્વેદવિદે પુનઃ ભુઞ્જીતાતૈલલવણં વાગ્યતઃ પ્રાઙ્મુખો ગૃહી
આ રીતે સર્વની પૂજા કરીને, તે બધું વેદજ્ઞને અર્પણ કરવું; પછી ગૃહસ્થએ પૂર્વ દિશા તરફ મોણું કરીને, મૌન રાખી, તેલ અને મીઠાવાળું ભોજન કરવું.
અનેન વિધિના સર્વં સપ્તમ્યાં માસિ માસિ ચ કુર્યાત્સંવત્સરં યાવદ્ વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ
આ વિધિ પ્રમાણે દર મહિને સાતમીના દિવસે, એક વર્ષ સુધી, કોઈપણ લોભ વિના આ વ્રત કરવું.
એતદેવ વ્રતાન્તે તુ નિધાય કલશોપરિ ગોભિર્વિભવતઃ સાર્ધં દાતવ્યં ભૂતિમિચ્છતા
વ્રત પૂર્ણ થયા પછી, આ સમસ્ત દાન કળશના ઉપર રાખવું અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ગાય સાથે, ધન-સમૃદ્ધિ ઇચ્છતા વ્યક્તિએ દાન આપવું.
નમો મન્દારનાથાય મન્દારભવનાય ચ ત્વં રવે તારયસ્વાસ્માન્ સંસારભયસાગરાત્
મન્દારના સ્વામી અને મન્દારમાં નિવાસ કરતા તારી વંદના છે; હે રવિ, અમને સંસારના ભયરૂપ સાગરથી પાર ઉતાર.
અનેન વિધિના યસ્તુ કુર્યાન્મન્દારસપ્તમીમ્ વિપાપ્મા સ સુખી મર્ત્યઃ કલ્પં ચ દિવિ મોદતે
જે વ્યક્તિ આ રીતે મન્દાર સપ્તમીનું પાલન કરે છે, તે પાપમુક્ત થઈ, આ લોકમાં સુખભોગ કરે છે અને સ્વર્ગમાં લાંબા સમય સુધી આનંદ પામે છે.
ઇમામઘૌઘપટલભીષણધ્વાન્તદીપિકામ્ ગચ્છન્પ્રગૃહ્ય સંસારે સર્વાર્થાંશ્ચ લભેન્નરઃ
આ પાપોના ઘોર અંધકારને દૂર કરનારી દીપકરૂપ વ્રતને જે મનુષ્ય ગ્રહણ કરે છે, તે સંસારમાં સર્વ ઇચ્છિત ફળો પ્રાપ્ત કરે છે.
મન્દારસપ્તમીમ્ એતામ્ ઈપ્સિતાર્થફલપ્રદામ્ યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
આ મન્દાર સપ્તમીનું જે વાંચે કે સાંભળે, જે ઇચ્છિત ફળ આપે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
અથાન્યામપિ વક્ષ્યામિ શોભનાં શુભસપ્તમીમ્ યામુપોષ્ય નરો રોગશોકદુઃખૈઃ પ્રમુચ્યતે
હવે હું બીજી એક શુભ સપ્તમીનું વર્ણન કરું છું, જેના પાલનથી મનુષ્ય રોગ, શોક અને દુઃખમાંથી મુક્ત થાય છે.
પુણ્યેન ચાશ્વયુજે માસિ કૃતસ્નાનજપઃ શુચિઃ વાચયિત્વા તતો વિપ્રાન્ આરભેચ્છુભસપ્તમીમ્
પવિત્ર આશ્વયુજ માસમાં, સ્નાન અને જપ કરીને શુદ્ધ રહી, બ્રાહ્મણો દ્વારા પાઠ કરાવી, પછી શુભ સપ્તમીનું આરંભ કરવું.
કપિલાં પૂજયેદ્ભક્ત્યા ગન્ધમાલ્યાનુલેપનૈઃ નમામિ સૂર્યસમ્ભૂતામ્ અશેષભુવનાલયામ્ ત્વામહં શુભકલ્યાણશરીરાં સર્વસિદ્ધયે
કપિલા ગાયની ભક્તિપૂર્વક સુગંધિત દ્રવ્ય, ફૂલો અને લપસણથી પૂજા કરવી; અને કહેવું: 'હું તને વંદન કરું છું, જે સૂર્યથી ઉત્પન્ન અને સર્વ લોકની આધાર છે; હું તને વંદન કરું છું, જેનું શરીર શુભ અને કલ્યાણમય છે, સર્વ સિદ્ધિ માટે.'
અથ કૃત્વા તિલપ્રસ્થં તામ્રપાત્રેણ સંયુતમ્ કાઞ્ચનં વૃષભં તદ્વદ્ ગન્ધમાલ્યગુડાન્વિતૈઃ
પછી એક પ્રસ્થ તલ અને તાંબાના વાસણ સાથે, સુગંધ, ફૂલો અને ગોળથી શોભિત સોનાનો વાછરડો તૈયાર કરવો.
ફલૈર્ નાનાવિધૈર્ ભક્ષ્યૈર્ ઘૃતપાયસસંયુતૈઃ દદ્યાદ્દ્વિકાલવેલાયામ્ અર્યમા પ્રીયતામિતિ
વિવિધ પ્રકારના ફળો અને ખોરાક, ઘી અને પાયસ સાથે, આ બધું બે નિશ્ચિત સમયે અર્પણ કરવું અને કહેવું કે, 'અર્યમા પ્રસન્ન થાય'.