વિરોચન ઇતિ પ્રાહુસ્ તસ્માત્ત્વાં દેવદાનવાઃ શૂદ્રેણ ક્રિયમાણસ્ય વ્રતસ્ય તવ દર્શનાત્ ઈદૃશીં રૂપસમ્પત્તિં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતવાનહમ્
આથી, દેવો અને દાનવો તને વિરોચન કહે છે; શૂદ્ર દ્વારા કરવામાં આવેલા વ્રતને જોઈને, હું તારા અદભુત રૂપ પર આશ્ચર્યચકિત થયો છું.
સાધુ સાધ્વિતિ તેનોક્તમ્ અહો માહાત્મ્યમુત્તમમ્ પશ્યતો ઽપિ ભવેદ્રૂપમ્ ઐશ્વર્યં કિમુ કુર્વતઃ
'શાબાશ, શાબાશ!' એમ તેણે કહ્યું; 'આ તો અદભુત મહિમા છે! માત્ર જોવાથી જ સૌંદર્ય અને વૈભવ મળે છે, તો જે કરે છે તેમને તો કેટલું મળશે!'
યસ્માચ્ચ ભક્ત્યા ધરણીસુતસ્ય વિનિન્દ્યમાનેન ગવાદિદાનમ્ આલોકિતં તેન સુરારિગર્ભે સમ્ભૂતિરેષા તવ દૈત્ય જાતા
પૃથ્વીપુત્રની ભક્તિપૂર્વક ગાય અને અન્ય દાન આપ્યા હતા, એ દાનની નિંદા થવા છતાં, એ જ કારણથી, દૈત્ય, તું દેવશત્રુના ગર્ભમાં જન્મ્યો છે.
અથ તદ્વચનં શ્રુત્વા ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ પ્રહ્રાદનન્દનો વીરઃ પુનઃ પપ્રચ્છ વિસ્મિતઃ
પછી મહાત્મા ભાર્ગવના એ વચન સાંભળીને, પ્રહલાદપુત્ર વીર આશ્ચર્યચકિત થઈને ફરીએ પુછવા લાગ્યો.
ભગવંસ્તદ્વ્રતં સમ્યક્ શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ દીયમાનં તુ યદ્દાનં મયા દૃષ્ટં ભવાન્તરે
ભગવાન, હું એ વ્રતનું સાચું સ્વરૂપ અને અગાઉના જન્મમાં મેં જોયેલું દાન, એ બધું સંપૂર્ણ રીતે સાંભળવા ઈચ્છું છું.
માહાત્મ્યં ચ વિધિં તસ્ય યથાવદ્વક્તુમર્હસિ ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પુનઃ પ્રોવાચ વિસ્તરાત્
એનું મહાત્મ્ય અને વિધિ યોગ્ય રીતે કહો, એમ તેણે કહ્યું. પછી એ વચન સાંભળીને, તેણે ફરી વિસ્તૃત રીતે સમજાવ્યું.
ચતુર્થ્યઙ્ગારકદિને યદા ભવતિ દાનવ મૃદા સ્નાનં તદા કુર્યાત્ પદ્મરાગવિભૂષિતઃ
ચોથના દિવસે, દાનવ, જ્યારે મંગળવાર આવે ત્યારે, પદ્મરાગ રત્નોથી શોભાયમાન થઈને, માટીથી સ્નાન કરવું જોઈએ.
અગ્નિર્મૂર્ધા દિવો મન્ત્રં જપન્નાસ્તે ઉદઙ્મુખઃ શૂદ્રસ્તૂષ્ણીં સ્મરન્ભૌમમ્ આસ્તે ભોગવિવર્જિતઃ
ઉત્તર દિશામાં મોઢું કરીને, અગ્નિને મુખ્ય સ્થાન આપીને મંત્રોનું જાપ કરવું. શૂદ્રે મૌન રહીને, ભૌમનું સ્મરણ કરવું અને ભોગથી દૂર રહેવું.
તથાસ્તમિત આદિત્યે ગોમયેનાનુલેપયેત્ પ્રાઙ્ગણં પુષ્પમાલાભિર્ અક્ષતાભિઃ સમન્તતઃ
જ્યારે સૂર્ય અસ્ત જાય, ત્યારે ગૌમયથી આંગણું લપસવું અને આસપાસ ફૂલની માળાઓ અને અખંડિત ચોખા વડે શણગારવું.
અભ્યર્ચ્યાભિલિખેત્પદ્મં કુઙ્કુમેનાષ્ટપત્ત્રકમ્ કુઙ્કુમસ્યાપ્યભાવે તુ રક્તચન્દનમિષ્યતે
પૂજા કર્યા પછી, કુંકુમથી આઠ પાંખવાળું કમળ દોરવું. જો કુંકુમ ન મળે તો લાલ ચંદન પણ ચાલે.
ચત્વારઃ કરકાઃ કાર્યા ભક્ષ્યભોજ્યસમન્વિતાઃ તણ્ડુલૈ રક્તશાલીયૈઃ પદ્મરાગૈશ્ચ સંયુતાઃ
ચાર વાસણો તૈયાર કરવાં, જેમાં ભોજન અને ખાવાની વસ્તુઓ, લાલ શાલી ચોખા અને પદ્મરાગ રત્નો ભરીને રાખવા.
ચતુષ્કોણેષુ તાન્કૃત્વા ફલાનિ વિવિધાનિ ચ ગન્ધમાલ્યાદિકં સર્વં તથૈવ વિનિવેદયેત્
એ વાસણોને ચાર ખૂણામાં મૂકી, વિવિધ ફળો, સુગંધ, ફૂલમાળાઓ અને અન્ય વસ્તુઓ પણ અર્પણ કરવી.
સુવર્ણશૃઙ્ગીં કપિલામ્ અથાર્ચ્ય રૌપ્યૈઃ સુરૈઃ કાંસ્યદોહાં સવત્સામ્ ધુરંધરં રક્તમતીવ સૌમ્યં ધાન્યાનિ સપ્તામ્બરસંયુતાનિ
સુવર્ણ શિંગવાળી કપિલા ગાયની પૂજા કરીને, ચાંદીનું પાત્ર, કાંસ્યનું દુધદોહણ પાત્ર, વાછડીવાળી ગાય, લાલ રંગની શાંત વાછરડાવાળી ગાય અને સાત કપડાંમાં લપેટેલા અનાજ અર્પણ કરવું.
અઙ્ગુષ્ઠમાત્રં પુરુષં તથૈવ સૌવર્ણમત્યાયતબાહુદણ્ડમ્ ચતુર્ભુજં હેમમયે નિવિષ્ટં પાત્રે ગુડસ્યોપરિ સર્પિયુક્તે
અંગુઠા જેટલી ઊંચાઈનું, લાંબા હાથવાળું, ચાર હાથવાળું સુવર્ણમય પુરુષમૂર્તિ, સોનાના પાત્રમાં, ગોળ અને ઘી પર મૂકવું.
સમસ્તયજ્ઞાય જિતેન્દ્રિયાય પાત્રાય શીલાન્વયસંયુતાય દાતવ્યમેતત્સકલં દ્વિજાય કુટુમ્બિને નૈવ તુ દામ્ભિકાય સમર્પયેદ્વિપ્રવરાય ભક્ત્યા કૃતાઞ્જલિઃ પૂર્વમુદીર્ય મન્ત્રમ્
આ બધું યજ્ઞ માટે, સંયમી અને સારા સ્વભાવના ગૃહસ્થ દ્વિજને આપવું. દંભી બ્રાહ્મણને કદી ન આપવું. શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને, ભક્તિપૂર્વક, હાથ જોડીને, પહેલા મંત્ર ઉચ્ચારીને અર્પણ કરવું.
ભૂમિપુત્ર મહાભાગ સ્વેદોદ્ભવ પિનાકિનઃ રૂપાર્થી ત્વાં પ્રપન્નો ઽહં ગૃહાણાર્ઘ્યં નમો ઽસ્તુ તે
પૃથ્વીપુત્ર મહાભાગ, પિનાકધારીના પરસેવાથી જન્મેલા, હું તારી મૂર્તિ મેળવવા આવ્યો છું. આ અર્ઘ્ય સ્વીકાર અને તને નમસ્કાર છે.
મન્ત્રેણાનેન દત્ત્વાર્ઘ્યં રક્તચન્દનવારિણા તતો ઽર્ચયેદ્વિપ્રવરં રક્તમાલ્યામ્બરાદિભિઃ
આ મંત્રથી, લાલ ચંદનમિશ્રિત પાણીથી અર્ઘ્ય આપ્યા પછી, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણની લાલ ફૂલમાળા, વસ્ત્ર અને અન્ય વસ્તુઓથી પૂજા કરવી.
દદ્યાત્તેનૈવ મન્ત્રેણ ભૌમં ગોમિથુનાન્વિતમ્ શય્યાં ચ શક્તિતો દદ્યાત્ સર્વોપસ્કરસંયુતામ્
એ જ મંત્રથી, ભૌમ દાન, ગાયનું જોડી અને શક્તિ પ્રમાણે તમામ સામાનવાળી ખાટલું પણ અર્પણ કરવું.
યદ્યદિષ્ટતમં લોકે યચ્ચાસ્ય દયિતં ગૃહે તત્તદ્ગુણવતે દેયં તદેવાક્ષય્યમિચ્છતા
જગતમાં જે સૌથી પ્રિય હોય અને ઘરમાં જે સૌથી વહાલું હોય, એ બધું ગુણવાનને આપવું, જે અક્ષય પુણ્ય ઈચ્છે.
પ્રદક્ષિણં તતઃ કૃત્વા વિસર્જ્ય દ્વિજપુંગવમ્ નક્તમક્ષારલવણમ્ અશ્નીયાદ્ઘૃતસંયુતમ્
પછી ત્રણ ફેરા લઈને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને વિદાય આપવી અને રાત્રે લવણ વિના, ઘી સાથે ભોજન કરવું.
ભક્ત્યા યસ્તુ પુનઃ કુર્યાદ્ એવમઙ્ગારકાષ્ટકમ્ ચતુરો વાથ વા તસ્ય યત્પુણ્યં તદ્વદામિ તે
જે ભક્તિપૂર્વક આ અઙ્ગારક અષ્ટકને ચાર વખત કે વધુ વખત કરે છે, તેને જે પુણ્ય મળે છે, તે હું તને કહું છું.
રૂપસૌભાગ્યસમ્પન્નઃ પુનર્જન્મનિ જન્મનિ વિષ્ણૌ વાથ શિવે ભક્તઃ સપ્તદ્વીપાધિપો ભવેત્
એ વ્યક્તિ દરેક જન્મમાં સુંદરતા, સૌભાગ્ય અને સંપત્તિથી યુક્ત થાય છે, અને વિષ્ણુ કે શિવના ભક્ત બને છે, તેમજ સાત દ્વીપોના રાજા પણ બની શકે છે.
સપ્ત કલ્પસહસ્રાણિ રુદ્રલોકે મહીયતે તસ્માત્ત્વમપિ દૈત્યેન્દ્ર વ્રતમેતત્સમાચર
એ રુદ્રલોકમાં સાત હજાર કલ્પ સુધી સન્માન પામે છે; તેથી, હે દૈત્યરાજ, તું પણ આ વ્રત અવશ્ય પાળ.
ઇત્યેવમુક્ત્વા ભૃગુનન્દનો ઽપિ જગામ દૈત્યશ્ચ ચકાર સર્વમ્ ત્વં ચાપિ રાજન્કુરુ સર્વમેતદ્ યતો ઽક્ષયં વેદવિદો વદન્તિ
આ રીતે કહ્યા પછી ભૃગુપુત્ર ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા, અને દૈત્યે બધું કર્યું; હે રાજા, તું પણ આ બધું કર, કારણ કે વેદજ્ઞો તેને અક્ષય માને છે.
તથેતિ સમ્પૂજ્ય સ પિપ્પલાદં વાક્યં ચકારાદ્ભુતવીર્યકર્મા શૃણોતિ યશ્ચૈનમનન્યચેતાસ્ તસ્યાપિ સિદ્ધિં ભગવાન્વિધત્તે
'તથાસ્તુ' કહીને તેણે પિપ્પલાદની પૂજા કરી અને તેમનું વચન પાળ્યું, અદ્ભુત શક્તિવાળા કાર્યો કર્યા; અને જે કોઈ અનન્ય ચિત્તથી આ સાંભળે છે, તેને પણ ભગવાન સિદ્ધિ આપે છે.
અથાતઃ શૃણુ ભૂપાલ પ્રતિશુક્રં પ્રશાન્તયે યાત્રારમ્ભે ઽવસાને ચ તથા શુક્રોદયે ત્વિહ
હવે, હે રાજા, યાત્રાના આરંભ અને અંતે તથા અહીં શુક્રોદય સમયે શુક્રની શાંતિ માટે જે પૂજા કરવી છે, તે હું તને સમજાવું છું.
રાજતે વાથ સૌવર્ણે કાંસ્યપાત્રે ઽથવા પુનઃ શુક્લપુષ્પામ્બરયુતે સિતતણ્ડુલપૂરિતે
ચાંદી, સોનાં કે કાંસાના વાસણમાં સફેદ ફૂલો, કપડાં અને સફેદ તાંદુલથી તેને તૈયાર કરવું.
વિધાય રાજતં શુક્રં શુચિમુક્તાફલાન્વિતમ્ મન્ત્રેણાનેન તત્સર્વં સામગાય નિવેદયેત્
પવિત્ર ચાંદીમાં શુક્રને મુક્તાથી શોભિત કરી, આ મંત્રથી તે બધું સામગાન ગાયકને અર્પણ કરવું.
નમસ્તે સર્વલોકેશ નમસ્તે ભૃગુનન્દન કવે સર્વાર્થસિદ્ધ્યર્થં ગૃહાણાર્ઘ્યં નમો ઽસ્તુ તે
હે સર્વલોકના સ્વામી, ભૃગુપુત્ર, કવિ, તને વંદન છે; સર્વ કામના પૂર્ણ થાય તે માટે આ અર્ઘ્ય સ્વીકાર, તને નમસ્કાર છે.
એવમસ્યોદયે કુર્વન્ યાત્રાદિષુ ચ ભારત સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ વિષ્ણુલોકે મહીયતે
આ રીતે શુક્રોદય સમયે અને યાત્રા આરંભે જે કરે છે, હે ભારત, તે સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે અને વિષ્ણુલોકમાં સન્માન પામે છે.