પુરા દક્ષવિનાશાય કુપિતસ્ય તુ શૂલિનઃ અથ તદ્ભીમવક્ત્રસ્ય સ્વેદબિન્દુર્લલાટજઃ
પહેલાં, જ્યારે દક્ષના વિનાશ માટે ત્રિશૂલધારી રોષે ભરાયા, ત્યારે તેમના ભયાનક કપાળ પરથી એક પસીનો ટપક્યો.
ભિત્ત્વા સ સપ્ત પાતાલાન્ અદહત્સપ્ત સાગરાન્ અનેકવક્ત્રનયનો જ્વલજ્જ્વલનભીષણઃ
એ પસીનાની બૂંદે સાત પાતાળને છિદી નાખ્યા અને સાત સમુદ્રોને દહન કર્યા; અનેક મુખ અને આંખો ધરાવતો, જ્વલંત અગ્નિ જેવો ભયાનક હતો.
વીરભદ્ર ઇતિ ખ્યાતઃ કરપાદાયુતૈર્યુતઃ કૃત્વાસૌ યજ્ઞમથનં પુનર્ભૂતલસમ્ભવઃ ત્રિજગન્નિર્દહન્ભૂયઃ શિવેન વિનિવારિતઃ
તેને વિરભદ્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે દસ હજાર હાથ-પગ ધરાવે છે. તેણે યજ્ઞનો વિનાશ કર્યો, પૃથ્વી પર ફરી જન્મ્યો અને ત્રણેય લોકને દહન કરતો હતો, ત્યારે શિવે તેને રોક્યો.
કૃતં ત્વયા વીરભદ્ર દક્ષયજ્ઞવિનાશનમ્ ઇદાનીમલમેતેન લોકદાહેન કર્મણા
'તમે, વિરભદ્ર, દક્ષના યજ્ઞનો વિનાશ કરી દીધો છે; હવે લોકદાહનથી પૂરતું થયું છે.'
શાન્તિપ્રદાતા સર્વેષાં ગ્રહાણાં પ્રથમો ભવ પ્રેક્ષિષ્યન્તે જનાઃ પૂજાં કરિષ્યન્તિ વરાન્મમ
'બધા ગ્રહોમાં તું સૌપ્રથમ શાંતિ આપનાર બન; લોકો તને જોઈને પૂજા કરશે અને મારા તરફથી વરદાન પામશે.'
અઙ્ગારક ઇતિ ખ્યાતિં ગમિષ્યસિ ધરાત્મજ દેવલોકે ઽદ્વિતીયં ચ તવ રૂપં ભવિષ્યતિ
'હે પૃથ્વીપુત્ર, તું અંગારક નામે પ્રસિદ્ધ થશો; દેવલોકમાં તારો રૂપ અનન્ય હશે.'
યે ચ ત્વાં પૂજયિષ્યન્તિ ચતુર્થ્યાં ત્વદ્દિને નરાઃ રૂપમારોગ્યમૈશ્વર્યં તેષ્વનન્તં ભવિષ્યતિ
જે લોકો ચોથના દિવસે, તારા દિવસે, તારી પૂજા કરશે, તેમને અનંત સૌંદર્ય, આરોગ્ય અને વૈભવ મળશે.
એવમુક્તસ્તદા શાન્તિમ્ અગમત્ કામરૂપધૃક્ સંજાતસ્તત્ક્ષણાદ્રાજન્ ગ્રહત્વમ્ અગમત્પુનઃ
આ રીતે કહેતાં જ, તે મનગમતું રૂપ ધારણ કરીને શાંત થયો; એ ક્ષણે, રાજન, તે ફરી ગ્રહ બની ગયો.
સ કદાચિદ્ભવાંસ્તસ્ય પૂજાર્ઘ્યાદિકમુત્તમમ્ દૃષ્ટવાન્ક્રિયમાણં ચ શૂદ્રેણ ચ વ્યવસ્થિતઃ
ક્યારેક, તમે તેની ઉત્તમ પૂજા અને અર્ઘ્ય શૂદ્ર દ્વારા કરવામાં આવતી જોઈ હતી, અને તમે ત્યાં ઊભા હતા.
તેન ત્વં રૂપવાઞ્જાતઃ સુરશત્રુકુલોદ્વહ વિવિધા ચ રુચિર્જાતા યસ્માત્તવ વિદૂરગા
એ કારણે, હે દેવશત્રુઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમે રૂપવાન બન્યા; અનેક પ્રકારની સુંદરતા તમાંમાં પ્રગટ થઈ, જે બીજાઓ કરતાં વિશિષ્ટ હતી.
વિરોચન ઇતિ પ્રાહુસ્ તસ્માત્ત્વાં દેવદાનવાઃ શૂદ્રેણ ક્રિયમાણસ્ય વ્રતસ્ય તવ દર્શનાત્ ઈદૃશીં રૂપસમ્પત્તિં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતવાનહમ્
આથી, દેવો અને દાનવો તને વિરોચન કહે છે; શૂદ્ર દ્વારા કરવામાં આવેલા વ્રતને જોઈને, હું તારા અદભુત રૂપ પર આશ્ચર્યચકિત થયો છું.
સાધુ સાધ્વિતિ તેનોક્તમ્ અહો માહાત્મ્યમુત્તમમ્ પશ્યતો ઽપિ ભવેદ્રૂપમ્ ઐશ્વર્યં કિમુ કુર્વતઃ
'શાબાશ, શાબાશ!' એમ તેણે કહ્યું; 'આ તો અદભુત મહિમા છે! માત્ર જોવાથી જ સૌંદર્ય અને વૈભવ મળે છે, તો જે કરે છે તેમને તો કેટલું મળશે!'
યસ્માચ્ચ ભક્ત્યા ધરણીસુતસ્ય વિનિન્દ્યમાનેન ગવાદિદાનમ્ આલોકિતં તેન સુરારિગર્ભે સમ્ભૂતિરેષા તવ દૈત્ય જાતા
પૃથ્વીપુત્રની ભક્તિપૂર્વક ગાય અને અન્ય દાન આપ્યા હતા, એ દાનની નિંદા થવા છતાં, એ જ કારણથી, દૈત્ય, તું દેવશત્રુના ગર્ભમાં જન્મ્યો છે.
અથ તદ્વચનં શ્રુત્વા ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ પ્રહ્રાદનન્દનો વીરઃ પુનઃ પપ્રચ્છ વિસ્મિતઃ
પછી મહાત્મા ભાર્ગવના એ વચન સાંભળીને, પ્રહલાદપુત્ર વીર આશ્ચર્યચકિત થઈને ફરીએ પુછવા લાગ્યો.
ભગવંસ્તદ્વ્રતં સમ્યક્ શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ દીયમાનં તુ યદ્દાનં મયા દૃષ્ટં ભવાન્તરે
ભગવાન, હું એ વ્રતનું સાચું સ્વરૂપ અને અગાઉના જન્મમાં મેં જોયેલું દાન, એ બધું સંપૂર્ણ રીતે સાંભળવા ઈચ્છું છું.
માહાત્મ્યં ચ વિધિં તસ્ય યથાવદ્વક્તુમર્હસિ ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પુનઃ પ્રોવાચ વિસ્તરાત્
એનું મહાત્મ્ય અને વિધિ યોગ્ય રીતે કહો, એમ તેણે કહ્યું. પછી એ વચન સાંભળીને, તેણે ફરી વિસ્તૃત રીતે સમજાવ્યું.
ચતુર્થ્યઙ્ગારકદિને યદા ભવતિ દાનવ મૃદા સ્નાનં તદા કુર્યાત્ પદ્મરાગવિભૂષિતઃ
ચોથના દિવસે, દાનવ, જ્યારે મંગળવાર આવે ત્યારે, પદ્મરાગ રત્નોથી શોભાયમાન થઈને, માટીથી સ્નાન કરવું જોઈએ.
અગ્નિર્મૂર્ધા દિવો મન્ત્રં જપન્નાસ્તે ઉદઙ્મુખઃ શૂદ્રસ્તૂષ્ણીં સ્મરન્ભૌમમ્ આસ્તે ભોગવિવર્જિતઃ
ઉત્તર દિશામાં મોઢું કરીને, અગ્નિને મુખ્ય સ્થાન આપીને મંત્રોનું જાપ કરવું. શૂદ્રે મૌન રહીને, ભૌમનું સ્મરણ કરવું અને ભોગથી દૂર રહેવું.
તથાસ્તમિત આદિત્યે ગોમયેનાનુલેપયેત્ પ્રાઙ્ગણં પુષ્પમાલાભિર્ અક્ષતાભિઃ સમન્તતઃ
જ્યારે સૂર્ય અસ્ત જાય, ત્યારે ગૌમયથી આંગણું લપસવું અને આસપાસ ફૂલની માળાઓ અને અખંડિત ચોખા વડે શણગારવું.
અભ્યર્ચ્યાભિલિખેત્પદ્મં કુઙ્કુમેનાષ્ટપત્ત્રકમ્ કુઙ્કુમસ્યાપ્યભાવે તુ રક્તચન્દનમિષ્યતે
પૂજા કર્યા પછી, કુંકુમથી આઠ પાંખવાળું કમળ દોરવું. જો કુંકુમ ન મળે તો લાલ ચંદન પણ ચાલે.
ચત્વારઃ કરકાઃ કાર્યા ભક્ષ્યભોજ્યસમન્વિતાઃ તણ્ડુલૈ રક્તશાલીયૈઃ પદ્મરાગૈશ્ચ સંયુતાઃ
ચાર વાસણો તૈયાર કરવાં, જેમાં ભોજન અને ખાવાની વસ્તુઓ, લાલ શાલી ચોખા અને પદ્મરાગ રત્નો ભરીને રાખવા.
ચતુષ્કોણેષુ તાન્કૃત્વા ફલાનિ વિવિધાનિ ચ ગન્ધમાલ્યાદિકં સર્વં તથૈવ વિનિવેદયેત્
એ વાસણોને ચાર ખૂણામાં મૂકી, વિવિધ ફળો, સુગંધ, ફૂલમાળાઓ અને અન્ય વસ્તુઓ પણ અર્પણ કરવી.
સુવર્ણશૃઙ્ગીં કપિલામ્ અથાર્ચ્ય રૌપ્યૈઃ સુરૈઃ કાંસ્યદોહાં સવત્સામ્ ધુરંધરં રક્તમતીવ સૌમ્યં ધાન્યાનિ સપ્તામ્બરસંયુતાનિ
સુવર્ણ શિંગવાળી કપિલા ગાયની પૂજા કરીને, ચાંદીનું પાત્ર, કાંસ્યનું દુધદોહણ પાત્ર, વાછડીવાળી ગાય, લાલ રંગની શાંત વાછરડાવાળી ગાય અને સાત કપડાંમાં લપેટેલા અનાજ અર્પણ કરવું.
અઙ્ગુષ્ઠમાત્રં પુરુષં તથૈવ સૌવર્ણમત્યાયતબાહુદણ્ડમ્ ચતુર્ભુજં હેમમયે નિવિષ્ટં પાત્રે ગુડસ્યોપરિ સર્પિયુક્તે
અંગુઠા જેટલી ઊંચાઈનું, લાંબા હાથવાળું, ચાર હાથવાળું સુવર્ણમય પુરુષમૂર્તિ, સોનાના પાત્રમાં, ગોળ અને ઘી પર મૂકવું.
સમસ્તયજ્ઞાય જિતેન્દ્રિયાય પાત્રાય શીલાન્વયસંયુતાય દાતવ્યમેતત્સકલં દ્વિજાય કુટુમ્બિને નૈવ તુ દામ્ભિકાય સમર્પયેદ્વિપ્રવરાય ભક્ત્યા કૃતાઞ્જલિઃ પૂર્વમુદીર્ય મન્ત્રમ્
આ બધું યજ્ઞ માટે, સંયમી અને સારા સ્વભાવના ગૃહસ્થ દ્વિજને આપવું. દંભી બ્રાહ્મણને કદી ન આપવું. શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને, ભક્તિપૂર્વક, હાથ જોડીને, પહેલા મંત્ર ઉચ્ચારીને અર્પણ કરવું.
ભૂમિપુત્ર મહાભાગ સ્વેદોદ્ભવ પિનાકિનઃ રૂપાર્થી ત્વાં પ્રપન્નો ઽહં ગૃહાણાર્ઘ્યં નમો ઽસ્તુ તે
પૃથ્વીપુત્ર મહાભાગ, પિનાકધારીના પરસેવાથી જન્મેલા, હું તારી મૂર્તિ મેળવવા આવ્યો છું. આ અર્ઘ્ય સ્વીકાર અને તને નમસ્કાર છે.
મન્ત્રેણાનેન દત્ત્વાર્ઘ્યં રક્તચન્દનવારિણા તતો ઽર્ચયેદ્વિપ્રવરં રક્તમાલ્યામ્બરાદિભિઃ
આ મંત્રથી, લાલ ચંદનમિશ્રિત પાણીથી અર્ઘ્ય આપ્યા પછી, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણની લાલ ફૂલમાળા, વસ્ત્ર અને અન્ય વસ્તુઓથી પૂજા કરવી.
દદ્યાત્તેનૈવ મન્ત્રેણ ભૌમં ગોમિથુનાન્વિતમ્ શય્યાં ચ શક્તિતો દદ્યાત્ સર્વોપસ્કરસંયુતામ્
એ જ મંત્રથી, ભૌમ દાન, ગાયનું જોડી અને શક્તિ પ્રમાણે તમામ સામાનવાળી ખાટલું પણ અર્પણ કરવું.
યદ્યદિષ્ટતમં લોકે યચ્ચાસ્ય દયિતં ગૃહે તત્તદ્ગુણવતે દેયં તદેવાક્ષય્યમિચ્છતા
જગતમાં જે સૌથી પ્રિય હોય અને ઘરમાં જે સૌથી વહાલું હોય, એ બધું ગુણવાનને આપવું, જે અક્ષય પુણ્ય ઈચ્છે.
પ્રદક્ષિણં તતઃ કૃત્વા વિસર્જ્ય દ્વિજપુંગવમ્ નક્તમક્ષારલવણમ્ અશ્નીયાદ્ઘૃતસંયુતમ્
પછી ત્રણ ફેરા લઈને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને વિદાય આપવી અને રાત્રે લવણ વિના, ઘી સાથે ભોજન કરવું.