શૃણુ ચાન્યદ્ભવિષ્યં યદ્ રૂપસમ્પદ્વિધાયકમ્ ભવિષ્યતિ યુગે તસ્મિન્ દ્વાપરાન્તે પિતામહ પિપ્પલાદસ્ય સંવાદો યુધિષ્ઠિરપુરઃસરૈઃ
હવે એ બીજું ભવિષ્ય સાંભળો, જે રૂપ અને સમૃદ્ધિ આપે છે: દ્વાપરયુગના અંતે, પિપ્પલાદ અને યુધિષ્ઠિર સહિતના નેતાઓ વચ્ચે સંવાદ થશે.
વસન્તં નૈમિષારણ્યે પિપ્પલાદં મહામુનિમ્ અભિગમ્ય તદા ચૈનં પ્રશ્નમેકં કરિષ્યતિ યુધિષ્ઠિરો ધર્મપુત્રો ધર્મયુક્તસ્તપોધનમ્
નૈમિષારણ્યમાં વસતા, ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર ધર્મથી યુક્ત થઈ મહામુનિ પિપ્પલાદ પાસે જઈને એક પ્રશ્ન પૂછશે.
કથમારોગ્યમૈશ્વર્યં મતિર્ધર્મે ગતિસ્તથા અવ્યઙ્ગતા શિવે ભક્તિર્ વૈષ્ણવો વા ભવેત્કથમ્
કેવી રીતે આરોગ્ય, ઐશ્વર્ય, ધર્મમાં સ્થિર બુદ્ધિ, ઉન્નતિ, નિર્વિકારતા, શિવભક્તિ કે વૈષ્ણવભક્તિ પ્રાપ્ત થાય?
તસ્યોત્તરમિદં બ્રહ્મન્ પિપ્પલાદસ્ય ધીમતઃ શૃણુષ્વ યદ્વક્ષ્યતિ વૈ ધર્મપુત્રાય ધાર્મિકઃ
હે બ્રાહ્મણ, હવે પિપ્પલાદ મહર્ષિ જે ધર્મપુત્રને જવાબ આપશે, તે તમે ધ્યાનથી સાંભળો.
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા ભદ્ર ઇદાનીં કથયામિ તે અઙ્ગારવ્રતમ્ ઇત્યેતત્ સ વક્ષ્યતિ મહીપતેઃ
તમે બહુ સારું પૂછ્યું છે, ભદ્ર. હવે હું તને આ અંગાર વ્રત વિશે કહું છું. એ મહારાજને એ વ્રત વિશે કહેશે.
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમ્ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ વિરોચનસ્ય સંવાદં ભાર્ગવસ્ય ચ ધીમતઃ
આ પ્રસંગે પણ એક પ્રાચીન વાર્તા કહેવામાં આવે છે: વિરોચન અને વિદ્વાન ભાર્ગવ વચ્ચેની વાતચીત.
પ્રહ્લાદસ્ય સુતં દૃષ્ટ્વા દ્વિરષ્ટપરિવત્સરમ્ રૂપેણાપ્રતિમં કાન્ત્યા સો ઽહસદ્ભૃગુનન્દનઃ
પ્રહલાદના પુત્રને, સોળ વર્ષ પછી, અનન્ય રૂપ અને તેજ સાથે જોઈને, ભૃગુ વંશજ હસ્યા.
સાધુ સાધુ મહાબાહો વિરોચન શિવં તવ તત્તથા હસિતં તસ્ય પપ્રચ્છ સુરસૂદનઃ
'શાબાશ, શાબાશ, મહાબાહુ વિરોચન! તને શુભ આશીર્વાદ!' એમ કહીને, દેવોનો વિનાશક હસતાં હસતાં તેને પૂછ્યું.
બ્રહ્મન્કિમર્થમેતત્તે હાસ્યમાકસ્મિકં કૃતમ્ સાધુસાધ્વિતિ મામેવમ્ ઉક્તવાંસ્ત્વં વદસ્વ મે
'બ્રાહ્મણ, તમે અચાનક હસ્યા અને મને 'શાબાશ, શાબાશ' કહ્યું, એનું કારણ શું છે? કૃપા કરીને મને કહો.'
તમેવંવાદિનં શુક્ર ઉવાચ વદતાં વરઃ વિસ્મયાદ્વ્રતમાહાત્મ્યાદ્ ધાસ્યમેતત્કૃતં મયા
એમ પૂછનારને શ્રેષ્ઠ વક્તા શુક્રે કહ્યું: 'હું વ્રતના મહિમાથી આશ્ચર્યચકિત થઈને હસ્યો છું.'
પુરા દક્ષવિનાશાય કુપિતસ્ય તુ શૂલિનઃ અથ તદ્ભીમવક્ત્રસ્ય સ્વેદબિન્દુર્લલાટજઃ
પહેલાં, જ્યારે દક્ષના વિનાશ માટે ત્રિશૂલધારી રોષે ભરાયા, ત્યારે તેમના ભયાનક કપાળ પરથી એક પસીનો ટપક્યો.
ભિત્ત્વા સ સપ્ત પાતાલાન્ અદહત્સપ્ત સાગરાન્ અનેકવક્ત્રનયનો જ્વલજ્જ્વલનભીષણઃ
એ પસીનાની બૂંદે સાત પાતાળને છિદી નાખ્યા અને સાત સમુદ્રોને દહન કર્યા; અનેક મુખ અને આંખો ધરાવતો, જ્વલંત અગ્નિ જેવો ભયાનક હતો.
વીરભદ્ર ઇતિ ખ્યાતઃ કરપાદાયુતૈર્યુતઃ કૃત્વાસૌ યજ્ઞમથનં પુનર્ભૂતલસમ્ભવઃ ત્રિજગન્નિર્દહન્ભૂયઃ શિવેન વિનિવારિતઃ
તેને વિરભદ્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે દસ હજાર હાથ-પગ ધરાવે છે. તેણે યજ્ઞનો વિનાશ કર્યો, પૃથ્વી પર ફરી જન્મ્યો અને ત્રણેય લોકને દહન કરતો હતો, ત્યારે શિવે તેને રોક્યો.
કૃતં ત્વયા વીરભદ્ર દક્ષયજ્ઞવિનાશનમ્ ઇદાનીમલમેતેન લોકદાહેન કર્મણા
'તમે, વિરભદ્ર, દક્ષના યજ્ઞનો વિનાશ કરી દીધો છે; હવે લોકદાહનથી પૂરતું થયું છે.'
શાન્તિપ્રદાતા સર્વેષાં ગ્રહાણાં પ્રથમો ભવ પ્રેક્ષિષ્યન્તે જનાઃ પૂજાં કરિષ્યન્તિ વરાન્મમ
'બધા ગ્રહોમાં તું સૌપ્રથમ શાંતિ આપનાર બન; લોકો તને જોઈને પૂજા કરશે અને મારા તરફથી વરદાન પામશે.'
અઙ્ગારક ઇતિ ખ્યાતિં ગમિષ્યસિ ધરાત્મજ દેવલોકે ઽદ્વિતીયં ચ તવ રૂપં ભવિષ્યતિ
'હે પૃથ્વીપુત્ર, તું અંગારક નામે પ્રસિદ્ધ થશો; દેવલોકમાં તારો રૂપ અનન્ય હશે.'
યે ચ ત્વાં પૂજયિષ્યન્તિ ચતુર્થ્યાં ત્વદ્દિને નરાઃ રૂપમારોગ્યમૈશ્વર્યં તેષ્વનન્તં ભવિષ્યતિ
જે લોકો ચોથના દિવસે, તારા દિવસે, તારી પૂજા કરશે, તેમને અનંત સૌંદર્ય, આરોગ્ય અને વૈભવ મળશે.
એવમુક્તસ્તદા શાન્તિમ્ અગમત્ કામરૂપધૃક્ સંજાતસ્તત્ક્ષણાદ્રાજન્ ગ્રહત્વમ્ અગમત્પુનઃ
આ રીતે કહેતાં જ, તે મનગમતું રૂપ ધારણ કરીને શાંત થયો; એ ક્ષણે, રાજન, તે ફરી ગ્રહ બની ગયો.
સ કદાચિદ્ભવાંસ્તસ્ય પૂજાર્ઘ્યાદિકમુત્તમમ્ દૃષ્ટવાન્ક્રિયમાણં ચ શૂદ્રેણ ચ વ્યવસ્થિતઃ
ક્યારેક, તમે તેની ઉત્તમ પૂજા અને અર્ઘ્ય શૂદ્ર દ્વારા કરવામાં આવતી જોઈ હતી, અને તમે ત્યાં ઊભા હતા.
તેન ત્વં રૂપવાઞ્જાતઃ સુરશત્રુકુલોદ્વહ વિવિધા ચ રુચિર્જાતા યસ્માત્તવ વિદૂરગા
એ કારણે, હે દેવશત્રુઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમે રૂપવાન બન્યા; અનેક પ્રકારની સુંદરતા તમાંમાં પ્રગટ થઈ, જે બીજાઓ કરતાં વિશિષ્ટ હતી.
વિરોચન ઇતિ પ્રાહુસ્ તસ્માત્ત્વાં દેવદાનવાઃ શૂદ્રેણ ક્રિયમાણસ્ય વ્રતસ્ય તવ દર્શનાત્ ઈદૃશીં રૂપસમ્પત્તિં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતવાનહમ્
આથી, દેવો અને દાનવો તને વિરોચન કહે છે; શૂદ્ર દ્વારા કરવામાં આવેલા વ્રતને જોઈને, હું તારા અદભુત રૂપ પર આશ્ચર્યચકિત થયો છું.
સાધુ સાધ્વિતિ તેનોક્તમ્ અહો માહાત્મ્યમુત્તમમ્ પશ્યતો ઽપિ ભવેદ્રૂપમ્ ઐશ્વર્યં કિમુ કુર્વતઃ
'શાબાશ, શાબાશ!' એમ તેણે કહ્યું; 'આ તો અદભુત મહિમા છે! માત્ર જોવાથી જ સૌંદર્ય અને વૈભવ મળે છે, તો જે કરે છે તેમને તો કેટલું મળશે!'
યસ્માચ્ચ ભક્ત્યા ધરણીસુતસ્ય વિનિન્દ્યમાનેન ગવાદિદાનમ્ આલોકિતં તેન સુરારિગર્ભે સમ્ભૂતિરેષા તવ દૈત્ય જાતા
પૃથ્વીપુત્રની ભક્તિપૂર્વક ગાય અને અન્ય દાન આપ્યા હતા, એ દાનની નિંદા થવા છતાં, એ જ કારણથી, દૈત્ય, તું દેવશત્રુના ગર્ભમાં જન્મ્યો છે.
અથ તદ્વચનં શ્રુત્વા ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ પ્રહ્રાદનન્દનો વીરઃ પુનઃ પપ્રચ્છ વિસ્મિતઃ
પછી મહાત્મા ભાર્ગવના એ વચન સાંભળીને, પ્રહલાદપુત્ર વીર આશ્ચર્યચકિત થઈને ફરીએ પુછવા લાગ્યો.
ભગવંસ્તદ્વ્રતં સમ્યક્ શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ દીયમાનં તુ યદ્દાનં મયા દૃષ્ટં ભવાન્તરે
ભગવાન, હું એ વ્રતનું સાચું સ્વરૂપ અને અગાઉના જન્મમાં મેં જોયેલું દાન, એ બધું સંપૂર્ણ રીતે સાંભળવા ઈચ્છું છું.
માહાત્મ્યં ચ વિધિં તસ્ય યથાવદ્વક્તુમર્હસિ ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પુનઃ પ્રોવાચ વિસ્તરાત્
એનું મહાત્મ્ય અને વિધિ યોગ્ય રીતે કહો, એમ તેણે કહ્યું. પછી એ વચન સાંભળીને, તેણે ફરી વિસ્તૃત રીતે સમજાવ્યું.
ચતુર્થ્યઙ્ગારકદિને યદા ભવતિ દાનવ મૃદા સ્નાનં તદા કુર્યાત્ પદ્મરાગવિભૂષિતઃ
ચોથના દિવસે, દાનવ, જ્યારે મંગળવાર આવે ત્યારે, પદ્મરાગ રત્નોથી શોભાયમાન થઈને, માટીથી સ્નાન કરવું જોઈએ.
અગ્નિર્મૂર્ધા દિવો મન્ત્રં જપન્નાસ્તે ઉદઙ્મુખઃ શૂદ્રસ્તૂષ્ણીં સ્મરન્ભૌમમ્ આસ્તે ભોગવિવર્જિતઃ
ઉત્તર દિશામાં મોઢું કરીને, અગ્નિને મુખ્ય સ્થાન આપીને મંત્રોનું જાપ કરવું. શૂદ્રે મૌન રહીને, ભૌમનું સ્મરણ કરવું અને ભોગથી દૂર રહેવું.
તથાસ્તમિત આદિત્યે ગોમયેનાનુલેપયેત્ પ્રાઙ્ગણં પુષ્પમાલાભિર્ અક્ષતાભિઃ સમન્તતઃ
જ્યારે સૂર્ય અસ્ત જાય, ત્યારે ગૌમયથી આંગણું લપસવું અને આસપાસ ફૂલની માળાઓ અને અખંડિત ચોખા વડે શણગારવું.
અભ્યર્ચ્યાભિલિખેત્પદ્મં કુઙ્કુમેનાષ્ટપત્ત્રકમ્ કુઙ્કુમસ્યાપ્યભાવે તુ રક્તચન્દનમિષ્યતે
પૂજા કર્યા પછી, કુંકુમથી આઠ પાંખવાળું કમળ દોરવું. જો કુંકુમ ન મળે તો લાલ ચંદન પણ ચાલે.