યોનિવક્ત્રં ચ તત્કૃત્વા બ્રાહ્મણૈઃ યવસર્પિષી તિલાંશ્ચ વિષ્ણુદેવત્યૈર્ મન્ત્રૈરેકાગ્નિવત્તદા
કુંડનું મુખ યોનિઆકારનું બનાવી, બ્રાહ્મણો સાથે, જૌ, ઘી અને તલ, વિષ્ણુને સમર્પિત મંત્રોથી, એક અગ્નિ માટે જેવું હોમ કરવું.
હુત્વા ચ વૈષ્ણવં સમ્યક્ ચરું ગોક્ષીરસંયુતમ્ નિષ્પાવાર્ધપ્રમાણાં વૈ ધારામાજ્યસ્ય પાતયેત્
ગાયના દૂધથી મિશ્રિત વૈષ્ણવ ચરુ યોગ્ય રીતે હોળી આપ્યા પછી, નિષ્પાવના અડધા પ્રમાણની ઘી ધારા ત્યાં વહાવવી.
જલકુમ્ભાન્મહાવીર્ય સ્થાપયિત્વા ત્રયોદશ ભક્ષ્યૈર્નાનાવિધૈર્યુક્તાન્ સિતવસ્ત્રૈરલંકૃતાન્
મહાન શક્તિ ધરાવતાં ત્રેઓદશ જળકુંભો, વિવિધ ભોજન અને સફેદ વસ્ત્રોથી શોભિત કરીને ગોઠવવા.
યુક્તાનૌદુમ્બરૈઃ પાત્રૈઃ પઞ્ચરત્નસમન્વિતાન્ ચતુર્ભિર્બહ્વૃચૈર્હોમસ્ તત્ર કાર્ય ઉદઙ્મુખૈઃ
ઉદુંબરના વાસણો અને પાંચ રત્નોથી સજ્જ કરીને, ચાર બહ્વૃચ બ્રાહ્મણો ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને ત્યાં હોમ કરવો.
રુદ્રજાપશ્ચતુર્ભિશ્ચ યજુર્વેદપરાયણૈઃ વૈષ્ણવાનિ તુ સામાનિ ચતુરઃ સામવેદિનઃ અરિષ્ટવર્ગસહિતાન્ય્ અભિતઃ પરિપાઠયેત્
અને ચાર યજુરવેદના રુદ્રજાપ કરનારા, તથા ચાર સામવેદના વૈષ્ણવ સામગાન અને અરીષ્ટ વર્ગ સાથે ચારેય બાજુ પાઠ કરાવવો.
એવં દ્વાદશ તાન્વિપ્રાન્ વસ્ત્રમાલ્યાનુલેપનૈઃ પૂજયેદઙ્ગુલીયૈશ્ચ કટકૈર્હેમસૂત્રકૈઃ
આ રીતે, એ બાર બ્રાહ્મણોને વસ્ત્ર, ફૂલોની માળા, સુગંધિત લપસણ, અને સોનાની દોરીથી બનેલી આંગળીની મૂઠી અને કડાંથી પૂજા કરવી.
વાસોભિઃ શયનીયૈશ્ચ વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ એવં ક્ષપાતિવાહ્યા ચ ગીતમઙ્ગલનિઃસ્વનૈઃ
ધન અંગે કોઈ પણ પ્રકારની ચાલાકી વિના, માણસે વસ્ત્રો અને સુખદ શયન માટેનું બધું જોગવાઈ કરવી જોઈએ અને રાત્રીને ગીતો તથા શુભ સંગીતની મધુર ધ્વનિ સાથે પસાર કરવી જોઈએ.
ઉપાધ્યાયસ્ય ચ પુનર્ દ્વિગુણં સર્વમેવ તુ તતઃ પ્રભાતે વિમલે સમુત્થાય ત્રયોદશ
અને ઉપાધ્યાય માટે તો બધું જ દોગણ આપવું જોઈએ; પછી, ત્રયોદશી દિવસે વહેલી સવારે ઉઠવું જોઈએ.
ગા વૈ દદ્યાત્કુરુશ્રેષ્ઠ સૌવર્ણમુખસંયુતાઃ પયસ્વિનીઃ શીલવતીઃ કાંસ્યદોહસમન્વિતાઃ
હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, માણસે સોનાની મુખવાળી, દૂધ આપતી, સારા સ્વભાવવાળી અને કાંસ્યના દૂધ દોહવાના વાસણવાળી ગાયો દાનમાં આપવી જોઈએ.
રૌપ્યખુરાઃ સવસ્ત્રાશ્ચ ચન્દનેનાભિષેચિતાઃ તાસ્તુ તેષાં તતો ભક્ત્યા ભક્ષ્યભોજ્યાન્નતર્પિતાન્
ચાંદીના ખુરવાળી, વસ્ત્રોથી શોભાયમાન અને ચંદનથી સુગંધિત એવી ગાયોને વિવિધ ભોજનથી તૃપ્ત કરી, ભક્તિપૂર્વક દાનમાં આપવી જોઈએ.
કૃત્વા વૈ બ્રાહ્મણાન્ સર્વાન્ અન્નૈર્નાનાવિધૈસ્તથા ભુક્ત્વા ચાક્ષારલવણમ્ આત્મના ચ વિસર્જયેત્
બધા બ્રાહ્મણોને અનેક પ્રકારના ભોજનથી સંતોષ્યા પછી, પોતે મીઠું અને મસાલા વગરનું ભોજન કરીને, વિદાય લેવી જોઈએ.
અનુગમ્ય પદાન્યષ્ટૌ પુત્રભાર્યાસમન્વિતઃ પ્રીયતામત્ર દેવેશઃ કેશવઃ ક્લેશનાશનઃ
પુત્રો અને પત્નીઓ સાથે મળીને, પગે ચાલીને આઠ પગલાં સુધી તેમને વિદાય આપવી જોઈએ; આવું કરતાં દેવોના સ્વામી, દુઃખ દૂર કરનાર શ્રીકૃષ્ણ પ્રસન્ન થાય છે.
શિવસ્ય હૃદયે વિષ્ણુર્ વિષ્ણોશ્ચ હૃદયે શિવઃ યથાન્તરં ન પશ્યામિ તથા મે સ્વસ્તિ ચાયુષઃ
શિવના હૃદયમાં વિષ્ણુ છે અને વિષ્ણુના હૃદયમાં શિવ છે; હું બંનેમાં કોઈ ભેદ નથી જોતો—આ રીતે મને કલ્યાણ અને દીર્ઘાયુ મળે.
એવમુચ્ચાર્ય તાન્કુમ્ભાન્ ગાશ્ચૈવ શયનાનિ ચ વાસાંસિ ચૈવ સર્વેષાં ગૃહાણિ પ્રાપયેદ્બુધઃ
આ રીતે બોલ્યા પછી, વિદ્વાન વ્યક્તિએ બધા લોકોને કુંભ, ગાયો, શયન અને વસ્ત્રો આપવું જોઈએ.
અભાવે બહુશય્યાનામ્ એકામપિ સુસંસ્કૃતામ્ શય્યાં દદ્યાદ્દ્વિજાતેશ્ચ સર્વોપસ્કરસંયુતામ્
જો ઘણી શયનપથારી ન હોય, તો ઓછામાં ઓછી એક સારી રીતે તૈયાર કરેલી, તમામ જરૂરી વસ્તુઓવાળી શયનપથારી દ્વિજને આપવી જોઈએ.
ઇતિહાસપુરાણાનિ વાચયિત્વાતિવાહયેત્ તદ્દિનં નરશાર્દૂલ ય ઇચ્છેદ્વિપુલાં શ્રિયમ્
જેને વિશાળ સંપત્તિની ઈચ્છા હોય, એ દિવસે ઇતિહાસ અને પુરાણોનું પઠન કરવું અને એ રીતે દિવસ પસાર કરવો જોઈએ, હે પુરુષશાર્દૂલ.
તસ્માત્ત્વં સત્ત્વમાલમ્બ્ય ભીમસેન વિમત્સરઃ કુરુ વ્રતમિદં સમ્યક્ સ્નેહાત્તવ મયેરિતમ્
હે ભીમસેન, તું સદગુણને આધાર બનાવી, ઈર્ષ્યા વિના, મેં પ્રેમથી જે વર્તમાન કહ્યું છે, તે યોગ્ય રીતે પાલન કર.
ત્વયા કૃતમિદં વીર ત્વન્નામાખ્યં ભવિષ્યતિ સા ભીમદ્વાદશી હ્યેષા સર્વપાપહરા શુભા યા તુ કલ્યાણિની નામ પુરા કલ્પેષુ પઠ્યતે
હે વીર, તારા દ્વારા કરાયેલું આ વર્તમાન હવે તારા નામે ઓળખાશે; આ ભીમદ્વાદશી છે, જે સર્વ પાપો દૂર કરતી અને શુભ છે, જે અગાઉ કલ્પોમાં કલ્યાણિની નામે જાણીતી હતી.
ત્વમાદિકર્તા ભવ સૌકરે ઽસ્મિન્ કલ્પે મહાવીરવરપ્રધાન યસ્યાઃ સ્મરન્કીર્તનમપ્યશેષં વિનષ્ટપાપસ્ત્રિદશાધિપઃ સ્યાત્
હે મહાવીર, તું આ વર્તમાનનો આ કલ્પમાં આરંભક બનશે; માત્ર સ્મરણ કે કીર્તનથી પણ દેવોના રાજા સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
કૃત્વા ચ યામપ્સરસામ્ અધીશા વેશ્યા કૃતા હ્યન્યભવાન્તરેષુ આભીરકન્યાતિકુતૂહલેન સૈવોર્વશી સમ્પ્રતિ નાકપૃષ્ઠે
અન્ય જન્મોમાં જે અપ્સરાઓ વેશ્યા રહી હતી, તેમને આભીર કન્યાઓ પ્રત્યેની જિજ્ઞાસાથી, એ જ ઉર્વશી હવે સ્વર્ગના સર્વોચ્ચ સ્થાને વસે છે.
જાતાથવા વૈશ્યકુલોદ્ભવાપિ પુલોમકન્યા પુરુહૂતપત્ની તત્રાપિ તસ્યાઃ પરિચારિકેયં મમ પ્રિયા સમ્પ્રતિ સત્યભામા
ક્યારેક એ વૈશ્ય કુળમાં જન્મી, ક્યારેક પુલોમાની પુત્રી કે પુરોહૂતની પત્ની બની, ત્યાં પણ એ તેની સેવા કરતી હતી; હવે એ મારી પ્રિય સત્યભામા છે.
સ્નાતઃ પુરા મણ્ડલમેષ તદ્વત્ તેજોમયં વેદશરીરમાપ અસ્યાં ચ કલ્યાણતિથૌ વિવસ્વાન્ સહસ્રધારેણ સહસ્રરશ્મિઃ
સ્નાન કર્યા પછી, તેણે કદી તેજસ્વી અને વેદમય મંડળ પ્રાપ્ત કર્યું હતું; અને આ શુભ તિથિએ, સહસ્ર કિરણોવાળો સૂર્ય હજારો ધારા સાથે પ્રકાશિત થાય છે.
ઇદમેવ કૃતં મહેન્દ્રમુખ્યૈર્ વસુભિર્દેવસુરારિભિસ્તથા તુ ફલમસ્ય ન શક્યતે ઽભિવક્તું યદિ જિહ્વાયુતકોટયો મુખે સ્યુઃ
મહેન્દ્ર અને અન્ય વસુઓ તથા દેવદુશ્મનો દ્વારા પણ આ વર્તમાન કરવામાં આવ્યું હતું; તેમ છતાં, તેના ફળનું વર્ણન લાખો જીભ હોય તો પણ શક્ય નથી.
કલિકલુષવિદારિણીમનન્તામ્ ઇતિ કથયિષ્યતિ યાદવેન્દ્રસૂનુઃ અપિ નરકગતાન્પિતૄન્ અશેષાન્ અલમુદ્ધર્તુમિહૈવ યઃ કરોતિ
યાદવોના સ્વામીના પુત્ર દ્વારા આ કથન થશે કે, આ કલિયુગના પાપોનો નાશક અને અનંત છે; જે આ વર્તમાન કરે છે, તે પોતાના નરકગામી પિતૃઓને પણ અહીંથી સંપૂર્ણ મુક્ત કરી શકે છે.
ય ઇદમઘવિદારણં શૃણોતિ ભક્ત્યા પરિપઠતીહ પરોપકારહેતોઃ તિથિમિહ સકલાર્થભાઙ્નરેન્દ્રસ્ તવ ચતુરાનન સામ્યતામુપૈતિ
જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક અને પરોપકારની ભાવનાથી આ પાપનાશક કથા સાંભળે છે કે વાંચે છે, હે રાજા, તે આ જ જન્મમાં સર્વે ઇચ્છિત ફળો પ્રાપ્ત કરે છે અને ચતુરાનન જેવી સમતા પ્રાપ્ત કરે છે.
કલ્યાણિની નામ પુરા બભૂવ યા દ્વાદશી માઘદિનેષુ પૂજ્યા સા પાણ્ડુપુત્રેણ કૃતા ભવિષ્યત્ય્ અનન્તપુણ્યાનઘ ભીમપૂર્વા
ક્યારેક એક પવિત્ર દિવસ હતો, જેનું નામ કલ્યાણિની હતું. માઘ મહિનાની દ્વાદશી તિથિએ પૂજાયોગ્ય તે ઉપવાસ પાંડુપુત્રે કર્યો હતો. હે નિર્દોષ, ભીમથી આરંભી ભવિષ્યમાં પણ તે ઉપવાસ કરવામાં આવશે અને અનંત પુણ્ય આપશે.
વર્ણાશ્રમાણાં પ્રભવઃ પુરાણેષુ મયા શ્રુતઃ સદાચારસ્ય ભગવન્ ધર્મશાસ્ત્રવિનિશ્ચયઃ પણ્યસ્ત્રીણાં સદાચારં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ
હે ભગવાન, મેં પુરાણોમાં વર્ણ અને આશ્રમની ઉત્પત્તિ અને સદાચાર વિષે ધર્મશાસ્ત્રોમાં જે નિશ્ચય થયેલા છે તે સાંભળ્યા છે. હવે હું વેપારી સ્ત્રીઓના સદાચાર વિશે સાચી રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
તસ્મિન્નેવ યુગે બ્રહ્મન્ સહસ્રાણિ તુ ષોડશ વાસુદેવસ્ય નારીણાં ભવિષ્યન્ત્યમ્બુજોદ્ભવ
એ જ યુગમાં, હે બ્રહ્મા, વાસુદેવની સોળ હજાર પત્નીઓ હશે.
તાભિર્વસન્તસમયે કોકિલાલિકુલાકુલે પુષ્પિતે પવનોત્ફુલ્લકહ્લારસરસસ્તટે
એ સ્ત્રીઓ સાથે વસંત ઋતુમાં, કોયલ અને મધમાખીઓની ગૂંજી રહેલી સભામાં, પવનથી ખીલી ગયેલી કમળોથી શોભાયમાન સરોવરનાં કાંઠે—
નિર્ભરાપાનગોષ્ઠીષુ પ્રસક્તાભિરલંકૃતઃ કુરઙ્ગનયનઃ શ્રીમાન્ માલતીકૃતશેખરઃ
મદિરાપાનથી ભરપૂર સભામાં, એ ભક્તિભરી સ્ત્રીઓથી શોભાયમાન, મૃગનેત્રવાળા શ્રીમંત, માળતીના ફૂલો વડે શિરોભૂષિત, આનંદ માણશે.