મત્સ્યપુરાણમ્

યુગાન્તવાતાભિહતા યદા ભવતિ નૌર્ નૃપ શૃઙ્ગે ઽસ્મિન્મમ રાજેન્દ્ર તદેમાં સંયમિષ્યસિ

યુગના અંતે જ્યારે વાવાઝોડા નૌકાને તોડી નાખે, રાજા, ત્યારે એ નૌકાને મારા આ શિંગડે બાંધી દેજો, રાજાધિરાજ.

તતો લયાન્તે સર્વસ્ય સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ પ્રજાપતિસ્ત્વં ભવિતા જગતઃ પૃથિવીપતે

પછી, સર્વ જીવો અને અચળ વસ્તુઓના વિનાશ પછી, પૃથ્વીરાજ, તમે જગતના સર્જનહાર બનશો.

એવં કૃતયુગસ્યાદૌ સર્વજ્ઞો ધૃતિમાન્નૃપઃ મન્વન્તરાધિપશ્ચાપિ દેવપૂજ્યો ભવિષ્યસિ

આ રીતે, કૃતયુગના આરંભે, સર્વજ્ઞ અને ધીર રાજા, તમે મન્વંતરના અધિપતિ અને દેવો દ્વારા પૂજ્ય થશો.

એવમુક્તો મનુસ્તેન પપ્રચ્છ મધુસૂદનમ્ ભગવન્કિયદ્ભિર્વર્ષૈર્ ભવિષ્યત્યન્તરક્ષયઃ

આ રીતે સાંભળીને મનુએ મધુસૂદનને પૂછ્યું: 'ભગવાન, કેટલાં વર્ષ પછી વિનાશ આવશે?'

સત્ત્વાનિ ચ કથં નાથ રક્ષિષ્યે મધુસૂદન ત્વયા સહ પુનર્યોગઃ કથં વા ભવિતા મમ

'અને, પ્રભુ મધુસૂદન, હું જીવોને કેવી રીતે બચાવીશ? અને ફરીથી તમારો સંગ ક્યારે અને કેવી રીતે મળશે?'

અદ્યપ્રભૃત્યનાવૃષ્ટિર્ ભવિષ્યતિ મહીતલે યાવદ્વર્ષશતં સાગ્રં દુર્ભિક્ષમ્ અશુભાવહમ્

આજેથી જમીન પર વરસાદ નહિ પડે, સો વરસથી પણ વધારે સમય સુધી. દુર્ભિક્ષ આવશે અને દુઃખ લાવશે.

તતો ઽલ્પસત્ત્વક્ષયદા રશ્મયઃ સપ્ત દારુણાઃ સપ્તસપ્તેર્ભવિષ્યન્તિ પ્રતપ્તાઙ્ગારવર્ષિણઃ

પછી, જ્યારે જીવજંતુઓ બહુ ઓછા રહી જશે અને નાશ પામશે, ત્યારે સાત સૂર્યના ભયાનક કિરણો દેખાશે, જે અગ્નિ જેવા કણો વરસાવશે.

ઔર્વાનલો ઽપિ વિકૃતિં ગમિષ્યતિ યુગક્ષયે વિષાગ્નિશ્ચાપિ પાતાલાત્ સંકર્ષણમુખચ્યુતઃ ભવસ્યાપિ લલાટોત્થસ્ તૃતીયનયનાનલઃ

યુગના અંતે, ઔર્વ અગ્નિ પણ ભયાનક બની જશે, પાતાળમાંથી સંકર્ષણના મુખમાંથી નીકળેલો ઝેરવાળો અગ્નિ અને ભવાની કપાળમાંથી નીકળેલો ત્રીજું આંખનો અગ્નિ પણ પ્રગટ થશે.

ત્રિજગન્નિર્દહન્ ક્ષોભં સમેષ્યતિ મહામુને એવં દગ્ધા મહી સર્વા યદા સ્યાદ્ભસ્મસંનિભા

આ અગ્નિ ત્રણેય લોકને સળગાવી અશાંતિ ફેલાવશે, મહાન ઋષિ! જ્યારે આખી ધરતી બળી જઈ રાખ જેવી બની જશે—

આકાશમૂષ્મણા તપ્તં ભવિષ્યતિ પરંતપ તતઃ સદેવનક્ષત્રં જગદ્યાસ્યતિ સંક્ષયમ્

આકાશ પણ તીવ્ર ગરમ થઈ જશે, દુશ્મનોને હરાવનાર! પછી દેવતાઓ અને તારાઓ સહિત આખું જગત નાશ પામશે.

સંવર્તો ભીમનાદશ્ચ દ્રોણશ્ચણ્ડો બલાહકઃ વિદ્યુત્પતાકઃ શોણસ્તુ સપ્તૈતે લયવારિદાઃ

સંવર્ત, ભીમનાદ, દ્રોણ, ચંડ, બલાહક, વિજડપતાક અને શોણ—આ સાતે પ્રલયના મેઘ છે.

અગ્નિપ્રસ્વેદસમ્ભૂતાઃ પ્લાવયિષ્યન્તિ મેદિનીમ્ સમુદ્રાઃ ક્ષોભમાગત્ય ચૈકત્વેન વ્યવસ્થિતાઃ

આ મેઘો અગ્નિના પરસેવાથી ઉત્પન્ન થઈ, આખી ધરતીને પાણીમાં ગરકાવ કરી દેશે; અને દરિયાઓ ઉછળી એકમાં મળી જશે.

એતદેકાર્ણવં સર્વં કરિષ્યન્તિ જગત્ત્રયમ્ વેદનાવમિમાં ગૃહ્ય સત્ત્વબીજાનિ સર્વશઃ

આ સાતે મેઘ ત્રણેય લોકને એક જ મહાસાગર બનાવી દેશે, અને વેદની નાવ તથા બધા જીવના બીજ સાથે લઈ જશે.

આરોપ્ય રજ્જુયોગેન મત્પ્રદત્તેન સુવ્રત સંયમ્ય નાવં મચ્છૃઙ્ગે મત્સ્યભાવાભિરક્ષિતઃ

મારા આપેલા દોરાથી તું નાવને બાંધજે, સુવ્રત! અને મારી શૃંગે તેને મજબૂત રીતે બાંધજે; હું માછલી રૂપે તારી રક્ષા કરીશ.

એકઃ સ્થાસ્યસિ દેવેષુ દગ્ધેષ્વપિ પરંતપ સોમસૂર્યાવહં બ્રહ્મા ચતુર્લોકસમન્વિતઃ

દેવતાઓ બળી જાય ત્યારે પણ, દુશ્મનને હરાવનાર! તું એકલો, ચંદ્ર અને સૂર્યને ધારણ કરનારા બ્રહ્મા અને ચારેય લોક સાથે રહેશે.

નર્મદા ચ નદી પુણ્યા માર્કણ્ડેયો મહાનૃષિઃ ભવો વેદાઃ પુરાણાનિ વિદ્યાભિઃ સર્વતોવૃતમ્

પવિત્ર નર્મદા નદી, મહાન ઋષિ માર્કંડેય, ભવ, વેદો, પુરાણો અને સર્વ વિદ્યા—આ બધું四 તરફથી ઘેરાયેલું—

ત્વયા સાર્ધમિદં વિશ્વં સ્થાસ્યત્યન્તરસંક્ષયે એવમેકાર્ણવે જાતે ચાક્ષુષાન્તરસંક્ષયે

તારા સાથે આ આખું વિશ્વ મધ્યપ્રલયમાં ટકી રહેશે; અને જ્યારે એક જ મહાસાગર થાય, ત્યારે ચાક્ષુષ અંતપ્રલયમાં પણ.

વેદાન્પ્રવર્તયિષ્યામિ ત્વત્સર્ગાદૌ મહીપતે એવમુક્ત્વા સ ભગવાંસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત

મારા સર્જનના આરંભે, રાજા! હું વેદોનું પ્રચાર કરીશ; આમ કહી ભગવાન ત્યાં જ અદૃશ્ય થયા.

મનુર્ અપ્યાસ્થિતો યોગં વાસુદેવપ્રસાદજમ્ અભ્યસન્ યાવદ્ આભૂતસમ્પ્લવં પૂર્વસૂચિતમ્

મનુએ પણ વાસુદેવની કૃપાથી પ્રાપ્ત થયેલ યોગમાં સ્થિર રહી અભ્યાસ કર્યો, જ્યાં સુધી આગોતરા મહાપ્રલય આવ્યો.

કાલે યથોક્તે સંજાતે વાસુદેવમુખોદ્ગતે શૃઙ્ગી પ્રાદુર્બભૂવાથ મત્સ્યરૂપી જનાર્દનઃ

નક્કી કરેલા સમયે, વાસુદેવના મુખમાંથી શૃંગવાળો પ્રગટ થયો—જનાર્દન માછલી રૂપે અવતર્યા.

ભુજંગો રજ્જુરૂપેણ મનોઃ પાર્શ્વમુપાગમત્ ભૂતાન્સર્વાન્સમાકૃષ્ય યોગેનારોપ્ય ધર્મવિત્

એક સાપ દોરા જેવો રૂપ લઈને મનુની પાસે આવ્યો; ધર્મજ્ઞ એ યોગથી બધા જીવોને એકઠા કરી નાવમાં બેસાડ્યા.

ભુજંગરજ્જ્વા મત્સ્યસ્ય શૃઙ્ગે નાવમયોજયત્ ઉપર્યુપસ્થિતસ્તસ્યાઃ પ્રણિપત્ય જનાર્દનમ્

એ સાપદોરાથી નાવને માછલીના શૃંગે બાંધી; અને ઉપર ઊભા રહી, જનાર્દનને વંદન કર્યા.

આભૂતસમ્પ્લવે તસ્મિન્ન્ અતીતે યોગશાયિના પૃષ્ટેન મનુના પ્રોક્તં પુરાણં મત્સ્યરૂપિણા તદિદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુધ્વમૃષિસત્તમાઃ

જ્યારે એ મહાપ્રલય પૂરો થયો, ત્યારે મનુએ યોગમાં સ્થિત માછલીરૂપ ભગવાનને પ્રાચીન કથા પુછી; હવે હું એ કહું છું, શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, તમે સાંભળો.

યદ્ભવદ્ભિઃ પુરા પૃષ્ટઃ સૃષ્ટ્યાદિકમહં દ્વિજાઃ તદ્ એવૈકાર્ણવે તસ્મિન્ મનુઃ પપ્રચ્છ કેશવમ્

હે દ્વિજજનોએ, તમે મને પહેલાં જે સૃષ્ટિના આરંભ વિશે પૂછ્યું હતું, એ જ પ્રશ્ન મનુએ પણ પ્રાચીન કાળના વિશાળ જળમાં શ્રીકૃષ્ણને પૂછ્યો હતો.

ઉત્પત્તિં પ્રલયં ચૈવ વંશાન્મન્વન્તરાણિ ચ વંશ્યાનુચરિતં ચૈવ ભુવનસ્ય ચ વિસ્તરમ્

મનુએ સૃષ્ટિ અને પ્રલય, વંશો અને મનુઓ, તેમના વંશજોના કાર્યો અને જગતના વિસ્તરણ વિશે પણ પૂછ્યું.

દાનધર્મવિધિં ચૈવ શ્રાદ્ધકલ્પં ચ શાશ્વતમ્ વર્ણાશ્રમવિભાગં ચ તથેષ્ટાપૂર્તસંજ્ઞિતમ્

મનુએ દાન અને ધર્મના નિયમો, પિતૃઓના શાશ્વત શ્રાદ્ધવિધિ, varnashram ના વિભાગો અને યજ્ઞ તથા પુણ્યકર્મ વિશે પણ જાણવું માંગ્યું.

દેવતાનાં પ્રતિષ્ઠાદિ યચ્ચાન્યદ્વિદ્યતે ભુવિ તત્સર્વં વિસ્તરેણ ત્વં ધર્મં વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

મનુએ દેવતાઓની સ્થાપના અને પૃથ્વી પર જે કંઈ છે તે બધું પૂછ્યું; હવે તું આ બધો ધર્મ વિગતે સમજાવ.

મહાપ્રલયકાલાન્ત એતદાસીત્તમોમયમ્ પ્રસુપ્તમિવ ચાતર્ક્યમ્ અપ્રજ્ઞાતમલક્ષણમ્

મહાપ્રલયના અંતે બધું અંધકારથી ઢંકાઈ ગયેલું હતું—અગમ્ય, અજ્ઞાત અને કોઈ લક્ષણ વગર, જાણે ઊંઘમાં હોય તેમ.

અવિજ્ઞેયમવિજ્ઞાતં જગત્ સ્થાસ્નુ ચરિષ્ણુ ચ તતઃ સ્વયમ્ભૂર્ અવ્યક્તઃ પ્રભવઃ પુણ્યકર્મણામ્

સ્થાવર અને જંગમ જગત અજ્ઞેય અને અજાણ્યું હતું; ત્યારે સ્વયંભૂ, સર્વ પુણ્યકર્મનો અદૃશ્ય આધાર પ્રગટ થયો.