ત્યક્ત્વા વિવક્ષુર્નગરં કૌશામ્બ્યાં તુ નિવત્સ્યતિ ભવિષ્યાષ્ટૌ સુતાસ્તસ્ય મહાબલપરાક્રમાઃ
વિવક્ષુ એ શહેર છોડીને કૌશાંબીમાં વસશે; તેના આઠ પુત્રો થશે, જે બધા પરાક્રમી અને શક્તિશાળી હશે.
ભૂરિર્જ્યેષ્ઠઃ સુતસ્તસ્ય તસ્ય ચિત્રરથઃ સ્મૃતઃ શુચિદ્રવશ્ચિત્રરથાદ્ વૃષ્ણિમાંશ્ચ શુચિદ્રવાત્
તેના સૌથી મોટો પુત્ર ભૂરી હશે, જેને ચિત્રરથ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; ચિત્રરથથી શુચિદ્રવ અને શુચિદ્રવથી વૃષ્ણિમાન જન્મશે.
વૃષ્ણિમતઃ સુષેણશ્ચ ભવિષ્યતિ શુચિર્નૃપઃ તસ્માત્સુષેણાદ્ભવિતા સુનીથો નામ પાર્થિવઃ
વૃષ્ણિમાનથી સુષેણ અને શુચિ નામના રાજા થશે; સુષેણથી સુનીથ નામનો રાજા જન્મશે.
નૃપાત્સુનીથાદ્ભવિતા નૃચક્ષુઃ સુમહાયશાઃ નૃચક્ષુષસ્તુ દાયાદો ભવિતા વૈ સુખીવલઃ
સુનીથ રાજાથી મહાપ્રસિદ્ધ નૃચક્ષુ જન્મશે; નૃચક્ષુનો વારસદાર સુખીવાલ હશે.
સુખીવલસુતશ્ચાપિ ભાવી રાજા પરિષ્ણવઃ પરિષ્ણવસુતશ્ચાપિ ભવિતા સુતપા નૃપઃ
સુખીવાલનો પુત્ર ભવિષ્યમાં રાજા પરિષ્ણવ થશે; પરિષ્ણવનો પુત્ર સુતપા રાજા બનશે.
મેધાવી તસ્ય દાયાદો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ મેધાવિનઃ સુતશ્ચાપિ ભવિષ્યતિ પુરંજયઃ
તેના વંશમાં નિશ્ચિતપણે મેધાવી વારસદાર બનશે; મેધાવીનો પુત્ર પુરંજય થશે.
ઉર્વો ભાવ્યઃ સુતસ્તસ્ય તિગ્માત્મા તસ્ય ચાત્મજઃ તિગ્માદ્બૃહદ્રથો ભાવ્યો વસુદામા બૃહદ્રથાત્
પુરંજયનો પુત્ર ઉર્વા, અને તેના પુત્ર તીક્ષ્ણ આત્માવાળો તિગ્માત્મા; તિગ્માત્માથી બૃહદ્રથ અને બૃહદ્રથથી વસુદામા જન્મશે.
વસુદામ્નઃ શતાનીકો ભવિષ્યોદયનસ્તતઃ ભવિષ્યતે ચોદયનાદ્ વીગે રાજા વહીનરઃ
વસુદામાથી શતાનિક અને પછી ઉદયન જન્મશે; ઉદયનથી વહીનર નામનો રાજા થશે.
વહીનરાત્મજશ્ચૈવ દણ્ડપાણિર્ભવિષ્યતિ દણ્ડપાણેર્નિરમિત્રો નિરમિત્રાત્તુ ક્ષેમકઃ
વહીનરનો પુત્ર દંડપાણી થશે; દંડપાણીથી નિરમિત્ર અને નિરમિત્રથી ક્ષેમક જન્મશે.
અત્રાનુવંશશ્લોકો ઽયં ગીતો વિપ્રૈઃ પુરાતનૈઃ બ્રહ્મક્ષત્રસ્ય યો યોનિર્ વંશો દેવર્ષિસત્કૃતઃ ક્ષેમકં પ્રાપ્ય રાજાનં સંસ્થાસ્યતિ કલૌ યુગે
અહીં પ્રાચીન ઋષિઓએ ગાયેલો વંશશ્લોક છે: જે બ્રાહ્મણ-ક્ષત્રિય વંશ દેવઋષિઓ દ્વારા માન્ય છે, તે ક્ષેમક રાજા સુધી કળિયુગમાં પૂર્ણ થશે.
ઇત્યેષ પૌરવો વંશો યથાવદિહ કીર્તિતઃ ધીમતઃ પાણ્ડુપુત્રસ્ય ચાર્જુનસ્ય મહાત્મનઃ
આ રીતે, પૌરૂવ વંશ અને બુદ્ધિશાળી પાંડુપુત્ર મહાત્મા અર્જુનનો વંશ અહીં સાચી રીતે વર્ણવાયો છે.
યે પૂજ્યાઃ સ્યુર્ દ્વિજાતીનામ્ અગ્નયઃ સૂત સર્વદા તાનિદાનીં સમાચક્ષ્વ તદ્વંશં ચાનુપૂર્વશઃ
હે સૂત, હવે તમે દ્વિજાતિઓમાં જે અગ્નિઓ હંમેશા પૂજનીય છે, એ અને તેમનો વંશ ક્રમશઃ કહો.
યો ઽસાવ્ અગ્નિરભીમાની સ્મૃતઃ સ્વાયમ્ભુવે ઽન્તરે બ્રહ્મણો માનસઃ પુત્રસ્ તસ્માત્સ્વાહા વ્યજીજનત્
સ્વાયંભુવ મન્વંતરમાં જે અગ્નિ અભિમાની તરીકે ઓળખાય છે, તે બ્રહ્માજીના મનથી ઉત્પન્ન પુત્ર હતો, અને તેમાંથી સ્વાહાએ જન્મ આપ્યો.
પાવકં પવમાનં ચ શુચિરગ્નિશ્ચ યઃ સ્મૃતઃ નિર્મથ્યઃ પવમાનો ઽગ્નિર્ વૈદ્યુતઃ પાવકાત્મજઃ
પાવક, પવમાન અને શુચિ એ અગ્નિઓ તરીકે જાણીતા છે; પવમાન એ ઘર્ષણથી ઉત્પન્ન અગ્નિ છે, અને વીજળી જેવો અગ્નિ પાવકનો પુત્ર છે.
શુચિરગ્નિઃ સ્મૃતઃ સૌરઃ સ્થાવરાશ્ચૈવ તે સ્મૃતાઃ પવમાનાત્મજો હ્ય્ અગ્નિર્ હવ્યવાહઃ સ ઉચ્યતે
શુચિ અગ્નિ સૌર અગ્નિ તરીકે ઓળખાય છે, અને સ્થાવર પણ એમ કહેવાય છે; પવમાનથી ઉત્પન્ન થયેલો અગ્નિ હવ્યવાહ તરીકે ઓળખાય છે.
પાવકઃ સહરક્ષસ્તુ હવ્યવાહમુખઃ શુચિઃ દેવાનાં હવ્યવાહો ઽગ્નિઃ પ્રથમો બ્રહ્મણઃ સુતઃ
પાવક, સહરક્ષ અને શુચિ, જેમનું મુખ હવ્યવાહ છે; દેવોમાં હવ્યવાહ અગ્નિ પ્રથમ છે, અને તે બ્રહ્માજીનો પુત્ર છે.
સહરક્ષઃ સુરાણાં તુ ત્રયાણાં તે ત્રયો ઽગ્નયઃ એતેષાં પુત્રપૌત્રાશ્ચ ચત્વારિંશત્તથૈવ ચ
સહેરક્ષ દેવોમાં આવે છે; આ ત્રણેય અગ્નિઓ છે, અને એમમાંથી ચાલીસ પુત્રો અને પૌત્રો થયા છે.
પ્રવક્ષ્યે નામતસ્તાન્વૈ પ્રવિભાગેન તાન્પૃથક્ પાવનો લૌકિકો હ્ય્ અગ્નિઃ પ્રથમો બ્રહ્મણશ્ચ યઃ
હવે હું એમના નામ અલગ-અલગ રીતે કહું છું; પવન, લોકમાં રહેનારો અગ્નિ, પ્રથમ છે અને તે બ્રહ્માનો પણ અગ્નિ છે.
બ્રહ્મૌદનાગ્નિસ્ તત્પુત્રો ભરતો નામ વિશ્રુતઃ વૈશ્વાનરો હવ્યવાહો વહન્હવ્યં મમાર સઃ
બ્રહ્મૌદન અગ્નિ તેનો પુત્ર છે, જે ભરત નામે પ્રસિદ્ધ છે; વૈશ્વાનર, હવ્યવાહ, હવન લઈ ગયો અને પછી મૃત્યુ પામ્યો.
સ મૃતો ઽથર્વણઃ પુત્રો મથિતઃ પુષ્કરોદધિઃ યો ઽથર્વા લૌકિકો હ્ય્ અગ્નિર્ દક્ષિણાગ્નિઃ સ ઉચ્યતે
તેના મૃત્યુ પછી, અથર્વણનો જન્મ થયો, જે પદ્મ સમુદ્રમાંથી ઘર્ષણથી ઉત્પન્ન થયો; અથર્વા એ લોકિક અગ્નિ છે, જેને દક્ષિણ અગ્નિ કહે છે.
ભૃગોઃ પ્રજાયતાથર્વા હ્ય્ અઙ્ગિરાથર્વણઃ સ્મૃતઃ તસ્ય હ્ય્ અલૌકિકો હ્ય્ અગ્નિર્ દક્ષિણાગ્નિઃ સ વૈ સ્મૃતઃ
ભૃગુમાંથી અથર્વાનો જન્મ થયો, અને અંગીરસ અથર્વણ તરીકે ઓળખાય છે; તેનો અગ્નિ અલૌકિક છે, અને તેને પણ દક્ષિણ અગ્નિ કહે છે.
અથ યઃ પવમાનસ્તુ નિર્મથ્યો ઽગ્નિઃ સ ઉચ્યતે સ ચ વૈ ગાર્હપત્યો ઽગ્નિઃ પ્રથમો બ્રહ્મણઃ સ્મૃતઃ
હવે પવમાન એ ઘર્ષણથી ઉત્પન્ન થયેલો અગ્નિ છે, અને તેને ગૃહપત્ય અગ્નિ કહે છે, જે બ્રહ્માનો પ્રથમ અગ્નિ માનવામાં આવે છે.
તતઃ સભ્યાવસથ્યૌ ચ સંશત્યાસ્ તૌ સુતાવુભૌ તતઃ ષોડશ નદ્યસ્તુ ચકમે હવ્યવાહનઃ યઃ ખલ્વાહવનીયો ઽગ્નિર્ અભિમાની દ્વિજૈઃ સ્મૃતઃ
પછી સંશત્યા પાસેથી સભ્ય અને અવસથ્ય, બે પુત્રો જન્મ્યા; ત્યારબાદ હવ્યવાહને સોળ નદીઓની ઈચ્છા થઈ, અને જે અગ્નિ અહવનીય કહેવાય છે, તેને દ્વિજાતિઓ અભિમાની તરીકે ઓળખે છે.
કાવેરીં કૃષ્ણવેણીં ચ નર્મદાં યમુનાં તથા ગોદાવરીં વિતસ્તાં ચ ચન્દ્રભાગામિરાવતીમ્
કાવેરી, કૃષ્ણવેણી, નર્મદા, યમુના, ગોદાવરી, વિતસ્થા, ચંદ્રભાગા અને ઇરાવતી,
વિપાશાં કૌશિકીં ચૈવ શતદ્રું સરયૂં તથા સીતાં મનસ્વિનીં ચૈવ હ્રાદિનીં પાવનાં તથા
વિપાશા, કૌશિકી, શતદ્રુ, સરયૂ, સીતા, મનસ્વિની, હ્રાદિની અને પાવના પણ.
તાસુ ષોડશધાત્માનં પ્રવિભજ્ય પૃથક્પૃથક્ તદા તુ વિહરંસ્તાસુ ધિષ્ણ્યેચ્છઃ સ બભૂવ હ
એમાં પોતાને સોળ રૂપે વિભાજિત કરીને, એ દરેકમાં અલગ-અલગ ફરીને, યજ્ઞવેદિકાની ઈચ્છા રાખી.
સ્વાભિધાનસ્થિતા ધિષ્ણ્યાસ્ તાસૂત્પન્નાશ્ચ ધિષ્ણવઃ ધિષ્ણ્યેષુ જજ્ઞિરે યસ્માત્ તતસ્તે ધિષ્ણવઃ સ્મૃતાઃ
પોતાના નામે સ્થાપિત થયેલી વેદિકાઓમાંથી ધિષ્ણવોએ જન્મ લીધા; વેદિકામાંથી જન્મ્યા હોવાથી તેમને ધિષ્ણવ કહેવામાં આવે છે.
ઇત્યેતે વૈ નદીપુત્રા ધિષ્ણ્યેષુ પ્રતિપેદિરે તેષાં વિહરણીયા યે ઉપસ્થેયાશ્ચ તાઞ્શૃણુ વિભુઃ પ્રવાહણો ઽગ્નીધ્રસ્ તત્રસ્થા ધિષ્ણવો ઽપરે
આ રીતે, નદીઓના પુત્રોએ વેદિકાઓમાં પ્રવેશ કર્યો; હવે, હે મહાન, જે ઉપભોગ માટે અને સ્થાપવા માટે યોગ્ય છે, એવા પ્રભાવણ, અગ્નીધ્ર અને બીજા ધિષ્ણવો ત્યાં સ્થાપિત થયા છે, તે સાંભળો.
વિહરતિ યથાસ્થાનં પુણ્યાહે સમુપક્રમે અનિર્દેશ્યાનિવાર્યાણામ્ અગ્નીનાં શૃણુત ક્રમમ્
પવિત્ર દિવસે, યોગ્ય સ્થાન પર ફરતા, જે અગ્નિ વર્ણનથી પર છે અને અટકાવી શકાય તેવા નથી, એ અગ્નિઓનું ક્રમ તમે સાંભળો.
વાસવો ઽગ્નિઃ કૃશાનુર્યો દ્વિતીયોત્તરવેદિકઃ સમ્રાડગ્નિસુતો હ્યષ્ટાવ્ ઉપતિષ્ઠન્તિ તાન્દ્વિજાઃ
દ્વિતીય અને ઉત્તર વેદિકામાં વસુઓનો અગ્નિ, તેજસ્વી અગ્નિ છે; સમ્રાટ, અગ્નિનો પુત્ર, આઠ છે, અને દ્વિજાતિઓ એ અગ્નિઓની સેવા કરે છે.