જયદ્રથં તુ રાજાનં યશોદેવી હ્ય્ અજીજનત્ સા બૃહન્મનસઃ સત્યા વિજયં નામ વિશ્રુતમ્
યશોદેવીએ જયદ્રથ રાજાને જન્મ આપ્યો અને બૃહન્મનાની પત્ની સત્યાએ વિજય નામે પ્રસિદ્ધ પુત્રને જન્મ આપ્યો.
વિજયસ્ય બૃહત્પુત્રસ્ તસ્ય પુત્રો બૃહદ્રથઃ બૃહદ્રથસ્ય પુત્રસ્તુ સત્યકર્મા મહામનાઃ
વિજયનો પુત્ર બૃહત્પુત્ર થયો; તેનો પુત્ર બૃહદ્રથ અને બૃહદ્રથનો પુત્ર સત્યકર્મા, જે મહાન મનવાળો હતો.
સત્યકર્મણો ઽધિરથઃ સૂતશ્ચાધિરથઃ સ્મૃતઃ યઃ કર્ણં પ્રતિજગ્રાહ તેન કર્ણસ્તુ સૂતજઃ તચ્ચેદં સર્વમાખ્યાતં કર્ણં પ્રતિ યથોદિતમ્
સત્યકર્માનો પુત્ર અધિરથ થયો, જેને સૂત કહેવાય છે; અધિરથે કર્ણને દત્તક લીધો, તેથી કર્ણ સૂતપુત્ર કહેવાય છે. કર્ણ વિશે જે કહેવું હતું, તે બધું કહી દીધું.
પૂરોઃ પુત્રો મહાતેજા રાજા સ જનમેજયઃ પ્રાચીત્વતઃ સુતસ્તસ્ય યઃ પ્રાચીમકરોદ્દિશમ્
પુરૂનો પુત્ર મહાતેજસ્વી જનમેજય રાજા થયો; તેનો પુત્ર પ્રાચીત્વત હતો, જેણે પૂર્વ દિશા સ્થાપી.
પ્રાચીત્વતસ્ય તનયો મનસ્યુશ્ચ તથાભવત્ રાજા પીતાયુધો નામ મનસ્યોરભવત્સુતઃ
પ્રાચીત્વતનો પુત્ર મનસ્યુ થયો; મનસ્યુનો પુત્ર પીતાાયુધ રાજા થયો.
દાયાદસ્તસ્ય ચાપ્યાસીદ્ ધુન્ધુર્નામ મહીપતિઃ ધુન્ધોર્બહુવિધઃ પુત્રઃ સમ્પાતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
તેના વારસદાર ધુંધુ નામે મહારાજા થયા; ધુંધુનો પુત્ર બહુવિધ અને તેનો પુત્ર સમ્પાતિ થયો.
સમ્પાતેસ્તુ રંહવર્ચા ભદ્રાશ્વસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ભદ્રાશ્વસ્ય ધૃતાયાં તુ દશાપ્સરસિ સૂનવઃ
સમ્પાતિનો પુત્ર રંહવર્ચા થયો; તેનો પુત્ર ભદ્રાશ્વ હતો. ભદ્રાશ્વે ધૃતા પાસેથી દસ અપ્સરા માતાઓથી પુત્રો પામ્યા.
ઔચેયુશ્ચ હૃષેયુશ્ચ કક્ષેયુશ્ચ સનેયુકઃ ધૃતેયુશ્ચ વિનેયુશ્ચ સ્થલેયુશ્ચૈવ સત્તમઃ
આઉચેયુ, હૃષેયુ, કક્ષેયુ, સનેયુક, ધૃતેયુ, વિનેયુ અને શ્રેષ્ઠસ્થલેયુ — એ બધા પુત્રો હતા.
ધર્મેયુઃ સંનતેયુશ્ચ પુણ્યેયુશ્ચેતિ તે દશ ઔચેયોર્જ્વલના નામ ભાર્યા વૈ તક્ષકાત્મજા
ધર્મેયુ, સંનતેયુ અને પુણ્યેયુ—આ દસેયુ ઉચ્છૈઔર્જ્વલાની સંતાનો કહેવાય છે, જે તક્ષકના પુત્રની પત્ની હતી.
તસ્યાં સ જનયામાસ અન્તિનારં મહીપતિમ્ અન્તિનારો મનસ્વિન્યાં પુત્રાઞ્જજ્ઞે પરાઞ્છુભાન્
એમાંથી એકે અંતિનાર નામનો રાજા જન્મ્યો; અને અંતિનારે મનસ્વિની સાથે મળીને ઉત્તમ અને પ્રસિદ્ધ પુત્રો પેદા કર્યા.
અમૂર્તરયસં વીરં ત્રિવનં ચૈવ ધાર્મિકમ્ ગૌરી કન્યા તૃતીયા ચ માન્ધાતુર્જનની શુભા
એમાં અમૂર્તરયસ નામનો વિરસૂર અને ત્રિવન નામનો ધર્મી પુત્ર હતો; ગૌરી ત્રીજી દીકરી હતી, જે શુભ અને માન્ધાતાની માતા બની.
ઇલિના તુ યમસ્યાસીત્ કન્યા યાજનયત્સુતાન્ બ્રહ્મવાદપરાક્રાન્તાઞ્ છુભદા ત્વ્ ઇલિના હ્ય્ અભૂત્
ઇલિના પાસેથી એક દીકરી જન્મી, જેણે બ્રાહ્મણવાણી અને પરાક્રમ ધરાવતાં પુત્રો પેદા કર્યા; શુભદા પણ ઇલિનાની જ સંતાન હતી.
ઉપદાનવી સુતાંલ્લેભે ચતુરસ્ત્વિલિનાત્મજાત્ ઋષ્યન્તમથ દુષ્યન્તં પ્રવીરમ્ અનધં તથા
ઉપદાનવીને ઇલિનાથી ચાર પુત્રો મળ્યા: ઋષ્યંત, દુષ્યંત, પ્રવીર અને અનધ.
ચક્રવર્તી તતો યજ્ઞે દુષ્યન્તાત્સમિતિંજયઃ શકુન્તલાયાં ભરતો યસ્ય નામ્ના ચ ભારતાઃ
દુષ્યંતથી ચક્રવર્તી સમિતિંજય જન્મ્યા; અને શકુંતલામાંથી ભરત જન્મ્યા, જેના નામે ભરતો ઓળખાય છે.
દૌષ્યન્તીં પ્રતિ રાજાનં વાગૂચે ચાશરીરિણી માતા ભસ્ત્રા પિતુઃ પુત્રો યેન જાતઃ સ એવ સઃ
દુષ્યંતને તેના પુત્ર વિશે એક અવાજે કહ્યું: 'માતા ફૂંકવાની ધમણી જેવી છે, પિતા બીજ આપનાર છે; જે પુત્ર પિતાથી જન્મે છે, એ સાચો પુત્ર છે.'
ભરસ્વ પુત્રં દુષ્યન્ત માવમંસ્થાઃ શકુન્તલામ્ રેતોધાં નયતે પુત્રઃ પરેતં યમસાદનાત્ ત્વં ચાસ્ય ધાતા ગર્ભસ્ય સત્યમાહ શકુન્તલા
'દુષ્યંત, તારા પુત્રને સ્વીકાર; શકુંતલાનું અપમાન ન કર. જે પિતા બીજ આપે છે, પુત્ર તેને યમલોકમાંથી મુક્ત કરે છે. તું જ એ બાળકનો સર્જક છે; શકુંતલા સાચું બોલે છે.'
ભરતસ્ય વિનષ્ટેષુ તનયેષુ પુરા કિલ પુત્રાણાં માતૃકાત્ કોપાત્ સુમહાન્સંક્ષયઃ કૃતઃ
પહેલા, જ્યારે ભરતના પુત્રો નાશ પામ્યા, ત્યારે તેમની માતાઓના ક્રોધથી મોટો વિનાશ થયો હતો.
તતો મરુદ્ભિરાનીય પુત્રઃ સ તુ બૃહસ્પતેઃ સંક્રામિતો ભરદ્વાજો મરુદ્ભિર્ભરતસ્ય તુ
પછી, મરુતો દ્વારા બૃહસ્પતિનો પુત્ર લાવવામાં આવ્યો અને મરુતો દ્વારા ભરતને અપાયો.
ભરતસ્ય ભરદ્વાજઃ પુત્રાર્થં મારુતૈઃ કથમ્ સંક્રામિતો મહાતેજાસ્ તન્નો બ્રૂહિ યથાતથમ્
મહાતેજસ્વી ભરદ્વાજને મરુતો દ્વારા ભરતને પુત્ર માટે કેવી રીતે અપાયો હતો? એ વાત મને સાચી રીતે કહો.
પત્ન્યામાપન્નસત્ત્વાયામ્ ઉશિજઃ સ સ્થિતો ભુવિ ભ્રાતુર્ભાર્યાં સ દૃષ્ટ્વા તુ બૃહસ્પતિરુવાચ હ
જ્યારે તેની પત્ની ગર્ભવતી હતી, ત્યારે ઉશિજ પૃથ્વી પર રહ્યો; અને પોતાના ભાઈની પત્નીને જોઈને બૃહસ્પતિએ કહ્યું.
ઉપતિષ્ઠ સ્વલંકૃત્ય મૈથુનાય ચ માં શુભે એવમુક્તાબ્રવીદેનં સ્વયમેવ બૃહસ્પતિમ્
'શોભા ધારણ કરી, મારા પાસે સંયોગ માટે આવો, હે શુભે.' એમ કહેતાં, તેણીએ જાતે જ બૃહસ્પતિને જવાબ આપ્યો.
ગર્ભઃ પરિણતશ્ચાયં બ્રહ્મ વ્યાહરતે ગિરા અમોઘરેતાસ્ત્વં ચાપિ ધર્મં ચૈવં વિગર્હિતમ્
'આ ગર્ભ પરિપક્વ છે અને બ્રહ્મવાણી બોલે છે; તમારું બીજ નિષ્ફળ થતું નથી, પણ આ કાર્ય ધર્મવિરુદ્ધ છે.'
એવમુક્તો ઽબ્રવીદેનાં સ્વયમેવ બૃહસ્પતિઃ નોપદેષ્ટવ્યો વિનયસ્ ત્વયા મે વરવર્ણિનિ
એવું સાંભળીને બૃહસ્પતિએ કહ્યું: 'હે સુંદર, મને યોગ્યતા શિખવાડવાની જરૂર નથી.'
ધર્ષમાણઃ પ્રસહ્યૈનાં મૈથુનાયોપચક્રમે તતો બૃહસ્પતિં ગર્ભો ધર્ષમાણમુવાચ હ
બળજબરીથી તેણી પર સંયોગ કરવા લાગ્યા; ત્યારે ગર્ભે બૃહસ્પતિને, જે દુરાચાર કરી રહ્યા હતા, એમ કહ્યું.
સંનિવિષ્ટો હ્ય્ અહં પૂર્વમ્ ઇહ નામ બૃહસ્પતે અમોઘરેતાશ્ચ ભવાન્ નાવકાશ ઇહ દ્વયોઃ
'હું અહીં પહેલેથી જ હાજર છું, હે બૃહસ્પતિ, અને તમારું બીજ નિષ્ફળ થતું નથી; અહીં બે માટે જગ્યા નથી.'
એવમુક્તઃ સ ગર્ભેણ કુપિતઃ પ્રત્યુવાચ હ યસ્માત્ત્વમીદૃશે કાલે સર્વભૂતેપ્સિતે સતિ અભિષેધસિ તસ્માત્ત્વં તમો દીર્ઘં પ્રવેક્ષ્યસિ
ગર્ભે આવું કહ્યું ત્યારે, બૃહસ્પતિ ગુસ્સે થઈ બોલ્યા: 'જ્યારે સર્વે જીવ જન્મ ઇચ્છે છે, ત્યારે તું મને અટકાવ છે; તેથી તું લાંબા સમય સુધી અંધકારમાં રહેશે.'
તતઃ કામં સંનિવર્ત્ય તસ્યાનન્દાદ્બૃહસ્પતેઃ તદ્રેતસ્ત્વપતદ્ભૂમૌ નિવૃત્તં શિશુકો ઽભવત્
પછી બૃહસ્પતિએ પોતાની ઈચ્છા રોકી, મમતા ખુશ ન હોવાથી તેનું વીર્ય જમીન પર પડ્યું અને ત્યાંથી એક બાળક જન્મ્યું.
સદ્યોજાતં કુમારં તુ દૃષ્ટ્વા તં મમતાબ્રવીત્ ગમિષ્યામિ ગૃહં સ્વં વૈ ભરસ્વૈનં બૃહસ્પતે
તુરંત જન્મેલા એ બાળકને જોઈને મમતાએ કહ્યું: 'હું મારા ઘેર જઈશ, બૃહસ્પતિ, તું એનું ધ્યાન રાખજે.'
એવમુક્ત્વા ગતા સા તુ ગતાયાં સો ઽપિ તં ત્યજત્ માતાપિતૃભ્યાં ત્યક્તં તુ દૃષ્ટ્વા તં મરુતઃ શિશુમ્ જગૃહુસ્તં ભરદ્વાજં મરુતઃ કૃપયા સ્થિતાઃ
આ રીતે કહી મમતા ચાલીને ગઈ, અને પછી બૃહસ્પતિએ પણ એ બાળકને છોડી દીધો. માતા-પિતાએ ત્યજી દીધેલું એ બાળક જોઈને, મારુતોને દયા આવી અને તેમણે એ ભરદ્વાજને ઉઠાવી લીધો.
તસ્મિન્કાલે તુ ભરતો બહુભિર્ ઋતુભિર્વિભુઃ પુત્રનૈમિત્તિકૈર્યજ્ઞૈર્ અયજત્પુત્રલિપ્સયા
એ સમયે મહાન યશસ્વી ભરતાએ પુત્રની ઈચ્છાથી અનેક ઋતુઓમાં યજ્ઞો કર્યા.