ઉશીનરસ્ય પત્ન્યસ્તુ પઞ્ચ રાજર્ષિસમ્ભવાઃ ભૃશા કૃશા નવા દર્શા યા ચ દેવી દૃષદ્વતી
ઉશીનરની પાંચ પત્નીઓ હતી, જે રાજર્ષિ કુળમાંથી આવી હતી — ભૃશા, કૃશા, નવા, દર્શા અને દેવીઓમાં શ્રેષ્ઠ દૃષદ્વતી.
ઉશીનરસ્ય પુત્રાસ્તુ તાસુ જાતાઃ કુલોદ્વહાઃ તપસા તે તુ મહતા જાતા વૃદ્ધસ્ય ધાર્મિકાઃ
આ પત્નીઓમાંથી ઉશીનરના પુત્રો જન્મ્યા, જે વંશને ઉજવતા હતા. તેઓ મહાન તપથી જન્મેલા, ધર્મનિષ્ઠ અને venerable હતા.
ભૃશાયાસ્તુ નૃગઃ પુત્રો નવાયા નવ એવ ચ કૃશાયાસ્તુ કૃશો જજ્ઞે દર્શાયાઃ સુવ્રતો ઽભવત્ દૃષદ્વત્યાઃ સુતશ્ચાપિ શિબિર્ ઔશીનરો નૃપઃ
ભૃશાનો પુત્ર નૃગ થયો, નવાનો પુત્ર નવ, કૃશાનો પુત્ર કૃશ, દર્શાનો પુત્ર સુવ્રત અને દૃષદ્વતીનો પુત્ર ઉશીનર કુળના રાજા શિબી થયો.
શિબેસ્તુ શિબયઃ પુત્રાશ્ ચત્વારો લોકવિશ્રુતાઃ પૃથુદર્ભઃ સુવીરશ્ચ કેકયો ભદ્રકસ્તથા
શિબીના ચાર પુત્રો હતા, જે આખી દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ થયા — પૃથુદર્ભ, સુવીર, કેકય અને ભદ્રક.
તેષાં જનપદાઃ સ્ફીતાઃ કેકયા ભદ્રકાસ્તથા સૌવીરાશ્ચૈવ પૌરાશ્ચ નૃગસ્ય કેકયાસ્તથા
આ બધાના રાજ્ય સમૃદ્ધ થયા — કેકય, ભદ્રક, સૌવીર અને પૌર. તેમજ કેકયો, નૃગના વંશજ હતા.
સુવ્રતસ્ય તથામ્બષ્ઠા કૃશસ્ય વૃષલા પુરી નવસ્ય નવરાષ્ટ્રં તુ તિતિક્ષોસ્તુ પ્રજાં શૃણુ
સુવ્રતના વંશજ અંબષ્ઠ હતા, કૃશાના વંશજ પુરીના વૃશલ હતા, નવાના વંશજ નવરાષ્ટ્ર હતા. હવે તિતિક્ષુના વંશ વિશે સાંભળો.
તિતિક્ષુરભવદ્રાજા પૂર્વસ્યાં દિશિ વિશ્રુતઃ બૃહદ્રથઃ સુતસ્તસ્ય તસ્ય સેનો ઽભવત્સુતઃ
તિતિક્ષુ પૂર્વ દિશામાં પ્રસિદ્ધ રાજા બન્યા. તેમનો પુત્ર બૃહદ્રથ થયો અને બૃહદ્રથનો પુત્ર સેન થયો.
સેનસ્ય સુતપા જજ્ઞે સુતપસ્તનયો બલિઃ જાતો માનુષયોન્યાં તુ ક્ષીણે વંશે પ્રજેચ્છયા
સેનનો પુત્ર સુતપા થયો. સુતપાનો પુત્ર બલિ થયો, જે વંશ ક્ષીણ થતાં માનવ યોનિમાં, સંતાનની ઇચ્છાથી જન્મ્યો હતો.
મહાયોગી તુ સ બલિર્ બદ્ધો બન્ધૈર્મહાત્મના પુત્રાનુત્પાદયામાસ ક્ષેત્રજાન્પઞ્ચ પાર્થિવાન્
પણ મહાન યોગી બલિ, બંધનમાં હોવા છતાં, પોતાની મહાન આત્માથી પોતાના શરીરમાંથી પાંચ રાજવંશી પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.
અઙ્ગં સ જનયામાસ વઙ્ગં સુહ્મં તથૈવ ચ પુણ્ડ્રં કલિઙ્ગં ચ તથા બાલેયં ક્ષેત્રમુચ્યતે બાલેયા બ્રાહ્મણાશ્ચૈવ તસ્ય વંશકરાઃ પ્રભો
તેણે અંગ, વંગ, સુહમ, પુંડ્ર અને કલિંગ નામના પુત્રો જન્માવ્યા; અને જે જમીન બાલેયા કહેવાય છે, તે પણ એના નામે ઓળખાય છે. બાલેયાના બ્રાહ્મણો પણ એના વંશજ ગણાય છે, હે પ્રભુ.
બલેશ્ચ બ્રહ્મણા દત્તો વરઃ પ્રીતેન ધીમતઃ મહાયોગિત્વમાયુશ્ચ કલ્પસ્ય પરિમાણકમ્
બલિને, જે બુદ્ધિશાળી હતો, બ્રહ્માએ પ્રસન્ન થઈને મહાન યોગશક્તિ અને એક કલ્પ જેટલું આયુષ્ય આપ્યું.
સંગ્રામે ચાપ્યજેયત્વં ધર્મે ચૈવોત્તમા મતિઃ ત્રૈકાલ્યદર્શનં ચૈવ પ્રાધાન્યં પ્રસવે તથા
તેમને યુદ્ધમાં અજયતા, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિ, ત્રણ કાળનું દર્શન અને સંતાનમાં શ્રેષ્ઠતા પણ પ્રાપ્ત થઈ.
જયં ચાપ્રતિમં યુદ્ધે ધર્મે તત્ત્વાર્થદર્શનમ્ ચતુરો નિયતાન્વર્ણાન્ સ વૈ સ્થાપયિતા પ્રભુઃ
યુદ્ધમાં અપ્રતિમ વિજય, ધર્મના તત્ત્વનો સાચો અર્થ સમજવાનો દ્રષ્ટિકોણ અને ચાર નિશ્ચિત વર્ણોની સ્થાપનાનો અધિકાર પણ તેમને મળ્યો.
તેષાં ચ પઞ્ચ દાયાદા વઙ્ગાઙ્ગાઃ સુહ્મકાસ્તથા પુણ્ડ્રાઃ કલિઙ્ગાશ્ચ તથા અઙ્ગસ્ય તુ નિબોધત
આ પાંચેયના વારસદાર વંગ, અંગ, સુહમ, પુંડ્ર અને કલિંગ છે; હવે અંગ વિશે વિશેષ સાંભળો.
કથં બલેઃ સુતા જાતાઃ પઞ્ચ તસ્ય મહાત્મનઃ કિંનામ્ની મહિષી તસ્ય જનિતા કતમ ઋષિઃ
એ મહાન આત્મા બલિના પાંચ પુત્રો કેવી રીતે જન્મ્યા? તેની રાણીનું નામ શું હતું અને કયા ઋષિએ તેમને ઉત્પન્ન કર્યા?
કથં ચોત્પાદિતાસ્તેન તન્નઃ પ્રબ્રૂહિ પૃચ્છતામ્ માહાત્મ્યં ચ પ્રભાવં ચ નિખિલેન વદસ્વ તત્
તેણે કેવી રીતે તેમને ઉત્પન્ન કર્યા, એ અમને કહો. અમે પૂછીએ છીએ, તેમનો મહિમા અને પ્રભાવ પૂરો કહો.
અથોશિજ ઇતિ ખ્યાત આસીદ્વિદ્વાનૃષિઃ પુરા પત્ની વૈ મમતા નામ બભૂવાસ્ય મહાત્મનઃ
પહેલાં ઉશિજ નામે વિખ્યાત એક વિદ્વાન ઋષિ હતા; તેમની પત્નીનું નામ મમતા હતું, જે મહાન ગુણવાળી સ્ત્રી હતી.
ઉશિજસ્ય યવીયાન્વૈ ભ્રાતૃપત્નીમકામયત્ બૃહસ્પતિર્મહાતેજા મમતામેત્ય કામતઃ
ઉશિજના નાના ભાઈએ પોતાના ભાઈની પત્ની મમતા પર ઇચ્છા રાખી; ત્યારે મહાતેજસ્વી બૃહસ્પતિ પણ મમતા પાસે ઇચ્છાથી આવ્યા.
ઉવાચ મમતા તં તુ દેવરં વરવર્ણિની અન્તર્વત્ન્યસ્મિ તે ભ્રાતુર્ જ્યેષ્ઠસ્ય તુ વિરમ્યતામ્
સુંદર વર્ણવાળી મમતાએ પોતાના દેવરને કહ્યું: 'હું તમારા મોટા ભાઈથી ગર્ભવતી છું; કૃપા કરીને પોતાને રોકો.'
અયં તુ મે મહાભાગ ગર્ભઃ કુપ્યેદ્બૃહસ્પતે ઔશિજો ભ્રાતૃજન્યસ્તે સોપાઙ્ગં વેદમુદ્ગિરન્
'હે મહાભાગ્યશાળી, મારા ગર્ભમાં ઉશિજપુત્ર છે, જે વેદના અંગો સાથે ઉચ્ચારે છે; એ ગુસ્સે થઈ શકે છે, હે બૃહસ્પતિ.'
અમોઘરેતાસ્ત્વં ચાપિ ન માં ભજિતુમર્હસિ અસ્મિન્ન્ એવં ગતે કાલે યથા વા મન્યસે પ્રભો
'તમારું વીર્ય કદી વ્યર્થ જતું નથી, તેથી તમે મને સ્પર્શ કરવો યોગ્ય નથી. આવી સ્થિતિમાં, તમે જે યોગ્ય સમજો, તેમ કરો, હે પ્રભુ.'
એવમુક્તસ્તથા સમ્યગ્ બૃહત્તેજા બૃહસ્પતિઃ કામાત્મા સ મહાત્માપિ ન મનઃ સો ઽભ્યવારયત્
આ રીતે કહ્યાના પછી પણ તેજસ્વી બૃહસ્પતિ, મહાન આત્મા હોવા છતાં, કામવશ થઈને મન રોકી શક્યા નહીં.
સંબભૂવૈવ ધર્માત્મા તયા સાર્ધમકામયા ઉત્સૃજન્તં તુ તદ્રેતોવાચં ગર્ભો ઽભ્યભાષત
તેમણે મમતા સાથે, એના ઇચ્છા વિરુદ્ધ, સંયોગ કર્યો; પણ જ્યારે વીર્ય છોડ્યું, ત્યારે ગર્ભસ્થ બાળક બોલી ઊઠ્યું.
ભો તાત વાચામધિપ દ્વયોર્નાસ્તીહ સંસ્થિતિઃ અમોઘરેતાસ્ત્વં ચાપિ પૂર્વં ચાહમિહાગતઃ
'હે પિતા, વાણીના સ્વામી, અહીં બે જણ માટે જગ્યા નથી; તમે, જેમનું વીર્ય કદી વ્યર્થ નથી જતું, અને હું, જે પહેલેથી આવ્યો છું.'
સો ઽશપત્તં તતઃ ક્રુદ્ધ એવમુક્તો બૃહસ્પતિઃ પુત્રં જ્યેષ્ઠસ્ય વૈ ભ્રાતુર્ ગર્ભસ્થં ભગવાનૃષિઃ
આ રીતે બોલ્યા પછી, બૃહસ્પતિ ભગવાન ઋષિ ગુસ્સે થઈને પોતાના મોટા ભાઈની પત્નીના ગર્ભસ્થ પુત્રને શાપ આપ્યો.
યસ્માત્ત્વમીદૃશે કાલે ગર્ભસ્થો ઽપિ નિષેધસિ મામેવમુક્તવાંસ્તસ્માત્ તમો દીર્ઘં પ્રવેક્ષ્યસિ
'તમે ગર્ભમાં રહીને પણ આવા સમયે મને રોક્યો અને આવું બોલ્યા, તેથી લાંબા સમય સુધી ઘોર અંધકારમાં જશો.'
તતો દીર્ઘતમા નામ શાપાદૃષિરજાયત અતો ઽંશજો બૃહત્કીર્તિર્ બૃહસ્પતિરિવૌજસા
પછી શાપના કારણે દીર્ઘતમાસ નામે એક ઋષિ જન્મ્યા. તેમના પુત્ર તરીકે બૃહત્કીર્તિ પેદા થયા, જે બૃહસ્પતિ જેટલી શક્તિ ધરાવતા હતા.
ઊર્ધ્વરેતાસ્તતો ઽસૌ વૈ વસતે ભ્રાતુરાશ્રમે સ ધર્માન્સૌરભેયાંસ્તુ વૃષભાચ્છ્રુતવાંસ્તતઃ
એ ઋષિ બ્રહ્મચર્ય પાળતા પોતાના ભાઈના આશ્રમમાં રહેતા હતા. ત્યાં તેમણે ધર્મ અને સૌરભેય વૃત્તિઓ વૃષભ પાસેથી શીખી.
તસ્ય ભ્રાતા પિતૃવ્યો યશ્ ચકાર ભરણં તદા તસ્મિન્નિવસતસ્તસ્ય યદૃચ્છાતસ્તુ વૈ વૃષઃ
ત્યારે તેમના પિતરાઈ ભાઈએ, જે તેમના ભાઈ પણ હતા, તેમની દેખરેખ લીધી. એ સમયે, જ્યારે તેઓ ત્યાં રહેતા હતા, ત્યારે એક વાછરડો ત્યાં આવી ગયો.
યજ્ઞાર્થમાહૃતાન્દર્ભાંશ્ ચચાર સુરભીસુતઃ જગ્રાહ તં દીર્ઘતમાઃ શૃઙ્ગયોસ્તુ ચતુષ્પદમ્
યજ્ઞ માટે સૌરભીની સંતાને દર્ભા ઘાસ એકઠી કરી. દીર્ઘતમાએ વાછરડાને શીંગે પકડીને તેને રોકી દીધો.