ભાર્ગવો વાઙ્ગિરા વાપિ ભગવાનેષ નો ગુરુઃ સ્થિતા વયં નિદેશે ઽસ્ય સાધુ ત્વં ગચ્છ માચિરમ્
ભલે ભૃગુવંશી હોય કે અંગિરસ, આ પૂજ્ય પુરુષ અમારો ગુરુ છે; અમે તો તેમના આદેશમાં છીએ. તું જલદી જા, સમય બગાડતો નહીં.
એવમુક્ત્વાસુરાઃ સર્વે પ્રાપદ્યન્ત બૃહસ્પતિમ્ યદા ન પ્રત્યપદ્યન્ત કાવ્યેનોક્તં મહદ્ધિતમ્
આ રીતે કહીને બધા અસુરો બૃહસ્પતિ પાસે ગયા; પરંતુ કાવ્યે જે મોટું કલ્યાણ કહ્યું હતું, તે તેમણે સ્વીકાર્યું નહીં.
ચુકોપ ભાર્ગવસ્તેષામ્ અવલેપેન તેન તુ બોધિતા હિ મયા યસ્માન્ ન માં ભજથ દાનવાઃ
ભૃગુપુત્ર તેમના અહંકારથી ગુસ્સે થયા; કારણ કે મેં તેમને સમજાવ્યા છતાં દાનવો મને માન આપતા નથી.
તસ્માત્પ્રનષ્ટસંજ્ઞા વૈ પરાભવમવાપ્સ્યથ ઇતિ વ્યાહૃત્ય તાન્કાવ્યો જગામાથ યથાગતમ્
એટલે હવે તમારે સમજ ગુમાવવી પડશે અને હાર સહન કરવી પડશે—આવી વાત કહીને કાવ્યે જેમ આવ્યા તેમ ચાલ્યા ગયા.
શપ્તાંસ્તાનસુરાઞ્જ્ઞાત્વા કાવ્યેન સ બૃહસ્પતિઃ કૃતાર્થઃ સ તદા હૃષ્ટઃ સ્વરૂપં પ્રત્યપદ્યત
જ્યારે બૃહસ્પતિએ જાણ્યું કે કાવ્યે એ અસુરોને શાપ આપ્યો છે, ત્યારે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને આનંદથી પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
બુદ્ધ્યાસુરાન્ હતાઞ્જ્ઞાત્વા કૃતાર્થો ઽન્તરધીયત તતઃ પ્રનષ્ટે તસ્મિંસ્તુ વિભ્રાન્તા દાનવાભવન્
બુદ્ધિથી અસુરો હાર્યા છે એ જાણી, પોતાનું કામ પૂરું કરીને તે અદૃશ્ય થઈ ગયા; પછી તેમના વિલોપથી દાનવો ગભરાઈ ગયા.
અહો વિવઞ્ચિતાઃ સ્મેતિ પરસ્પરમથાબ્રુવન્ પૃષ્ઠતો ઽભિમુખાશ્ચૈવ તાડિતાઙ્ગિરસેન તુ
અરે, આપણે તો ઠગાયા!—એવી વાત તેઓ એકબીજાને કહેવા લાગ્યા, પાછળથી આગળ વળી, અંગિરસ દ્વારા પીડાતા.
વઞ્ચિતાઃ સોપધાનેન સ્વે સ્વે વસ્તુનિ માયયા તતસ્ત્વપરિતુષ્ટાસ્તે તમેવ ત્વરિતા યયુઃ પ્રહ્લાદમગ્રતઃ કૃત્વા કાવ્યસ્યાનુપદં પુનઃ
માયાથી દરેકને પોતપોતાના વિષયમાં છેતરાયા, તેથી અસંતોષથી તેઓ ઝડપથી કાવ્યે પાસે ગયા, પ્રહલાદને આગળ રાખીને, કાવ્યેના પગલે પગલે.
તતઃ કાવ્યં સમાસાદ્ય ઉપતસ્થુરવાઙ્મુખાઃ સમાગતાન્પુનર્દૃષ્ટ્વા કાવ્યો યાજ્યાનુવાચ હ
પછી કાવ્યેને મળીને, તેઓ શરમથી માથું નીચે કરીને ઊભા રહ્યા; ફરી એકઠા થયેલા જોઈ, કાવ્યે યજમાનોને સંબોધ્યા.
મયા સંબોધિતાઃ સર્વે યસ્માન્મા નાભિનન્દથ તતસ્તેનાવમાનેન ગતા યૂયં પરાભવમ્
મારે તમને સમજાવ્યા છતાં તમે મને માન આપ્યો નહીં, તેથી એ અવમાનના કારણે તમે હાર્યા છો.
એવં બ્રુવાણં શુક્રં તુ બાષ્પસંદિગ્ધયા ગિરા પ્રહ્લાદસ્તં તદોવાચ મા નસ્ત્વં ત્યજ ભાર્ગવ
શુક્રે આવી રીતે બોલતાં, પ્રહલાદે આંસુથી અવરોધાયેલી વાણીથી કહ્યું: 'હે ભૃગુપુત્ર, અમને છોડતા નહીં.'
સ્વાશ્રયાન્ ભજમાનાંશ્ચ ભક્તાંસ્ત્વં ભજ ભાર્ગવ ત્વય્યદૃષ્ટે વયં તેન દેવાચાર્યેણ મોહિતાઃ ભક્તાનર્હસિ વૈ જ્ઞાતું તપોદીર્ઘેણ ચક્ષુષા
હે ભૃગુપુત્ર, જે પોતાનું આશ્રય લે છે અને જે ભક્ત છે, તેમને તું માન આપ; તું નજરે નથી ત્યારે એ દેવાચાર્યે અમને ભુલાવ્યા. તું તપના દીર્ઘ દ્રષ્ટિથી ભક્તોને ઓળખવા જ જોઈએ.
યદિ નસ્ત્વં ન કુરુષે પ્રસાદં ભૃગુનન્દન અપધ્યાતાસ્ ત્વયા હ્ય્ અદ્ય પ્રવિશામો રસાતલમ્
હે ભૃગુનંદન, જો તું અમ પર કૃપા નહીં કરે, તો આજે તારા શાપથી અમે પાતાળમાં જઈશું.
જ્ઞાત્વા કાવ્યો યથાતત્ત્વં કારુણ્યાદનુકમ્પયા એવં પ્રત્યનુનીતો વૈ તતઃ કોપં નિયમ્ય સઃ ઉવાચૈતાન્ન ભેતવ્યં ન ગન્તવ્યં રસાતલમ્
કાવ્યે એ સાચું જાણીને, દયા અને કરુણા કરીને, એમની વિનંતી સાંભળી ગુસ્સો રોક્યો અને કહ્યું: 'ડરશો નહીં, પાતાળમાં જવાનું નહીં.'
અવશ્યં ભાવિનો હ્ય્ અર્થાઃ પ્રાપ્તવ્યા મયિ જાગ્રતિ ન શક્યમન્યથા કર્તું દિષ્ટં હિ બલવત્તરમ્
નક્કી થયેલા પ્રસંગો તો મારા જાગૃત રહેતાં પણ અવશ્ય થાય છે; તેને બદલવું શક્ય નથી, કારણ કે ભાગ્ય સૌથી શક્તિશાળી છે.
સંજ્ઞા પ્રનષ્ટા યા વો ઽદ્ય તામેતાં પ્રતિપત્સ્યથ દેવાઞ્જિત્વા સકૃચ્ચાપિ પાતાલં પ્રતિપત્સ્યથ
આજે જે સમજ તમે ગુમાવી, એ પાછી મળશે; દેવોને એકવાર હરાવીને પણ તમે પાતાળમાં પહોંચી જશો.
પ્રાપ્તે પર્યાયકાલે ચ હીતિ બ્રહ્માભ્યભાષત મત્પ્રસાદાચ્ચ ત્રૈલોક્યં ભુક્તં યુષ્માભિરૂર્જિતમ્
નક્કી કરેલા સમયે બ્રહ્માજીએ કહ્યું: 'મારી કૃપાથી તમે ત્રણેય લોકને મોટી શક્તિથી ભોગવી લીધા છે.'
યુગાખ્યા દશ સમ્પૂર્ણા દેવાનાક્રમ્ય મૂર્ધનિ એતાવન્તં ચ કાલં વૈ બ્રહ્મા રાજ્યમભાષત
દસ યુગો પૂરા થયા, અને દેવોને પણ પાછળ છોડી, બ્રહ્માએ આ બધો સમય રાજ કર્યું.
રાજ્યં સાવર્ણિકે તુભ્યં પુનઃ કિલ ભવિષ્યતિ લોકાનામીશ્વરો ભાવ્યસ્ તવ પૌત્રઃ પુનર્બલિઃ
સાવર્ણિ યુગમાં ફરીથી રાજપદ તને મળશે; તારો પૌત્ર બલિ ફરી લોકપતિ બનશે.
એવં કિલ મિથઃ પ્રોક્તઃ પૌત્રસ્તે વિષ્ણુના સ્વયમ્ વાચા હૃતેષુ લોકેષુ તાસ્તાસ્તસ્યાભવન્કિલ
એવું કહેવાય છે કે, તારા પૌત્રને સ્વયં વિષ્ણુએ કહ્યું હતું; જ્યારે લોકોએ છીનવી લીધા, ત્યારે એ વરદાનો તેને મળ્યા.
યસ્માત્પ્રવૃત્તયશ્ચાસ્ય સંકાશાદ્ અભિસંધિતાઃ તસ્માદ્વૃત્તેન પ્રીતેન તુભ્યં દત્તં સ્વયમ્ભુવા
કારણ કે, તેના બધા કાર્યો સ્પષ્ટ મનથી નક્કી કરેલા હતા, તેથી તેના સારા વર્તનથી સ્વયંભૂએ તને આ આપ્યું.
દેવરાજ્યે બલિર્ભાવ્ય ઇતિ મામીશ્વરો ઽબ્રવીત્ તસ્માદદૃશ્યો ભૂતાનાં કાલાપેક્ષઃ સ તિષ્ઠતિ
'બલિ દેવરાજ બનશે' એમ ભગવાને મને કહ્યું; તેથી બલિ સૌના માટે અદૃશ્ય રહી, યોગ્ય સમયની રાહ જોઈ રહ્યો છે.
પ્રીતેન ચાપરો દત્તો વરસ્તુભ્યં સ્વયમ્ભુવા તસ્માન્નિરુત્સુકસ્ત્વં વૈ પર્યાયં સહિતો ઽસુરૈઃ
સ્વયંભૂએ તારી પ્રસન્નતાથી તને બીજું પણ વરદાન આપ્યું; તેથી તું અસુરો સાથે નિરાંતે, નિરાશા રાખ્યા વિના, સમય પૂરું થાય ત્યાં સુધી રહે.
ન હિ શક્યં મયા તુભ્યં પુરસ્તાદ્ વિપ્રભાષિતુમ્ બ્રહ્મણા પ્રતિષિદ્ધો ઽહં ભવિષ્યં જાનતા વિભો
હું આ વાત તને પહેલાં કહી શકતો નહોતો, મહાબળવાન, કેમ કે બ્રહ્માએ, ભવિષ્ય જાણીને, મને મનાઈ કરી હતી.
ઇમૌ ચ શિષ્યૌ દ્વૌ મહ્યં સમાવ્ એતૌ બૃહસ્પતેઃ દૈવતૈઃ સહ સંસૃષ્ટાન્ સર્વાન્વો ધારયિષ્યતઃ
મારા આ બંને શિષ્યો, જે બૃહસ્પતિના છે, મારી પાસે આવ્યા છે; એ દેવતાઓ સાથે મળીને સર્વ પ્રજાને સંભાળશે.
ઇત્યુક્તા હ્ય્ અસુરાઃ સર્વે કાવ્યેનાક્લિષ્ટકર્મણા હૃષ્ટાસ્તેન યયુઃ સાર્ધં પ્રહ્લાદેન મહાત્મના
આ રીતે કાવ્ય, જેનું વર્તન નિર્દોષ છે, એના સાથે બધા અસુરો પ્રસન્ન થઈ મહાત્મા પ્રહલાદ સાથે ચાલ્યા ગયા.
અવશ્યં ભાવ્યમર્થં તુ શ્રુત્વા શુક્રેણ ભાષિતમ્ સકૃદાશંસમાનાસ્તુ જયં શુક્રેણ ભાષિતમ્ દંશિતાઃ સાયુધાઃ સર્વે તતો દેવાન્સમાહ્વયન્
શુક્રે જે નિશ્ચિત થનારી વાત કહી, અને જયની આશા પણ જગાવી, ત્યારે બધા શસ્ત્રધારી અસુરોએ દેવોને લલકાર્યા.
દેવાસ્તદાસુરાન્દૃષ્ટ્વા સંગ્રામે સમુપસ્થિતાન્ સર્વે સંભૃતસમ્ભારા દેવાસ્તાન્ સમયોધયન્
દેવોએ અસુરોને યુદ્ધ માટે તૈયાર જોઈ, તો બધા દેવોએ પોતાનું સેનાબળ ભેગું કરી યુદ્ધ શરૂ કર્યું.
દેવાસુરે તદા તસ્મિન્ વર્તમાને શતં સમાઃ અજયન્નસુરા દેવાંસ્ તતો દેવા હ્ય્ અમન્ત્રયન્
દેવો અને અસુરો વચ્ચે એ યુદ્ધ સો વર્ષ ચાલ્યું, જેમાં અસુરોએ દેવોને હરાવ્યા; પછી દેવોએ પરસ્પર વિચારણા કરી.
યજ્ઞેનોપાહ્વયામસ્ તૌ તતો જેષ્યામહે ઽસુરાન્ તદોપામન્ત્રયન્દેવાઃ શણ્ડામર્કૌ તુ તાવ્ ઉભૌ
'ચાલો, યજ્ઞ દ્વારા એ બંનેને બોલાવીએ, પછી અસુરોને હરાવીશું,' એમ કહી દેવોએ શંડ અને અમરકને આમંત્રિત કર્યા.