યદિ કૃત્સ્નો મયા ધર્મો જ્ઞાયતે ચરિતો ઽપિ વા તેન સત્યેન જીવસ્વ યદિ સત્યં વદામ્યહમ્
જો મેં સાચો ધર્મ જાણ્યો કે આચર્યો હોય, તો એ સત્યના બળે તું જીવ; અને જો હું સાચું બોલું છું તો પણ.
તતસ્તાં પ્રોક્ષ્ય શીતાભિર્ અદ્ભિર્ જીવેતિ સો ઽબ્રવીત્ તતો ઽભિવ્યાહૃતે તસ્ય દેવી સંજીવિતા તદા
પછી તેણે ઠંડા પાણીથી છાંટીને કહ્યું: 'જીવ.' અને એ રીતે બોલતાં જ દેવી જીવતી થઈ.
તતસ્તાં સર્વભૂતાનિ દૃષ્ટ્વા સુપ્તોત્થિતામિવ સાધુ સાધ્વિતિ ચક્રુસ્તે વચસા સર્વતોદિશમ્
પછી બધાં જીવોએ, જાણે ઊંઘમાંથી જાગી હોય તેમ જોઈને, ચારેય બાજુથી 'શાબાશ, શાબાશ' કહીને પ્રસંસા કરી.
એવં પ્રત્યાહૃતા તેન દેવી સા ભૃગુણા તદા મિષતાં દેવતાનાં હિ તદદ્ભુતમ્ ઇવાભવદ્
એ સમયે ભૃગુએ દેવીને જીવંત કરી, અને દેવતાઓની સામે એ અદ્ભુત ઘટના બની.
અસંભ્રાન્તેન ભૃગુણા પત્ની સંજીવિતા પુનઃ દૃષ્ટ્વા ચેન્દ્રો નાલભત શર્મ કાવ્યભયાત્પુનઃ પ્રજાગરે તતશ્ચેન્દ્રો જયન્તીમિદમબ્રવીત્
ભૃગુએ શાંતિથી પોતાની પત્નીને ફરી જીવંત કરી. પણ ઇન્દ્રે આ જોઈને, કાવ્યના ડરથી શાંતિ પામી નહીં અને જાગતો રહ્યો; પછી તેણે જયંતીને કહ્યું:
સંચિન્ત્ય મતિમાન્ વાક્યં સ્વાં કન્યાં પાકશાસનઃ એષ કાવ્યો હ્યમિત્રાય વ્રતં ચરતિ દારુણમ્ તેનાહં વ્યાકુલઃ પુત્રિ કૃતો મતિમતા ભૃશમ્
વિચાર કરીને, દેવતાઓના રાજાએ પોતાની દીકરીને કહ્યું: 'કાવ્ય દુશ્મનો સામે ભયાનક વ્રત કરી રહ્યો છે. એથી, દીકરી, ભૃગુના કારણે હું ખૂબ જ ગભરાઈ ગયો છું.'
ગચ્છ સંસાધયસ્વૈનં શ્રમાપનયનૈઃ શુભૈઃ તૈસ્તૈર્મનોનુકૂલૈશ્ચ હ્ય્ ઉપચારૈર્ અતન્દ્રિતા
તુ જઈને તેને સુખદ સેવા અને મન ભાવે વ્યવહારથી થાક ઉતારજે, અને સતત તેની ખુશી માટે પ્રયત્ન કર.
કાવ્યમારાધયસ્વૈનં યથા તુષ્યેત સ દ્વિજઃ ગચ્છ ત્વં તસ્ય દત્તાઽસિ પ્રયત્નં કુરુ મત્કૃતે
કાવ્યને એવી રીતે પ્રસન્ન કરજે કે એ સંતોષ પામે. તું તો એને અપાઈ ગઈ છે; મારા માટે પૂરેપૂરો પ્રયત્ન કર.
એવમુક્તા જયન્તી સા વચઃ સંગૃહ્ય વૈ પિતુઃ અગચ્છદ્યત્ર ઘોરં સ તપ આરભ્ય તિષ્ઠતિ
પિતા એ કહ્યું તેમ જયંતીએ સ્વીકારીને, જ્યાં તે ભયાનક તપ કરી રહ્યો હતો, ત્યાં પહોંચી.
તં દૃષ્ટ્વા તુ પિબન્તં સા કણધૂમમ્ અવાઙ્મુખમ્ યક્ષેણ પાત્યમાનં ચ કુણ્ડધારેણ પાતિતમ્
તેણે જોયું કે તે ધૂમ પી રહ્યો છે, માથું નીચે કરીને બેઠો છે, યક્ષ દ્વારા માર ખાઈ રહ્યો છે અને પાણીના ઘડાથી તેના પર પાણી ઢોળાઈ રહ્યું છે.
દૃષ્ટ્વા ચ તં પાત્યમાનં દેવી કાવ્યમવસ્થિતમ્ સ્વરૂપં ધ્યાનશામ્યન્તં દુર્બલં ભૂતિમાસ્થિતમ્ પિત્રા યથોક્તં વાક્યં સા કાવ્યે કૃતવતી તદા
કાવ્યને આવી સ્થિતિમાં જોઈને પણ, પોતાનાં સ્વરૂપમાં સ્થિર, ધ્યાનમાં લીન, દુર્બળ છતાં તેજસ્વી જોઈને, તેણે પિતાએ કહેલું બધું કાવ્ય માટે કર્યું.
ગીર્ભિશ્ચૈવાનુકૂલાભિઃ સ્તુવતી વલ્ગુભાષિણી ગાત્રસંવાહનૈઃ કાલે સેવમાના ત્વચઃ સુખૈઃ વ્રતચર્યાનુકૂલાભિર્ ઉવાસ બહુલાઃ સમાઃ
મીઠા શબ્દોથી પ્રશંસા કરીને, સમયસર નરમ સ્પર્શ અને આરામથી સેવા આપી, વ્રતને અનુકૂળ વ્યવહાર કરીને, તેણે ઘણા વર્ષો સુધી તેની સેવા કરી.
પૂર્ણે ધૂમવ્રતે તસ્મિન્ ઘોરે વર્ષસહસ્રકે વરેણ ચ્છન્દયામાસ કાવ્યં પ્રીતો ભવસ્તદા
જ્યારે એ ભયાનક ધૂમવ્રત હજાર વર્ષમાં પૂર્ણ થયું, ત્યારે પ્રસન્ન થઈ કાવ્યે તેને ઇચ્છિત વરદાન આપ્યું.
એતદ્વ્રતં ત્વયૈકેન ચીર્ણં નાન્યેન કેનચિત્ તસ્માદ્વૈ તપસા બુદ્ધ્યા શ્રુતેન ચ બલેન ચ
આ વ્રત તું એકલી જ પૂર્ણ કરી શકી, બીજાએ નહીં. તેથી તપ, બુદ્ધિ, શીખેલા જ્ઞાન અને બળથી,
તેજસા ચ સુરાન્સર્વાંસ્ ત્વમેકો ઽભિભવિષ્યસિ યચ્ચાભિલષિતં બ્રહ્મન્ વિદ્યતે ભૃગુનન્દન
અને તારી તેજસ્વિતાથી, તું એકલો બધા દેવતાઓને માતી જશે. હે ભૃગુપુત્ર, તને જે ઇચ્છા હોય એ બધું તને પ્રાપ્ત છે.
પ્રપત્સ્યસે તુ તત્સર્વં નાનુવાચ્યં તુ કસ્યચિત્ સર્વાભિભાવી તેન ત્વં ભવિષ્યસિ દ્વિજોત્તમ
તને એ બધું મળશે, પણ એ કોઈને કહેશો નહીં. એથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તું સર્વોપરી બનીશ.
એતાન્દત્ત્વા વરાંસ્તસ્મૈ ભાર્ગવાય ભવઃ પુનઃ પ્રજેશત્વં ધનેશત્વમ્ અવધ્યત્વં ચ વૈ દદૌ
આ રીતે ભર્ગવને એ વરદાન આપ્યા પછી, ભવએ ફરીથી તેને પ્રજાપતિપદ, ધનના સ્વામીપદ અને અવિનાશીપણું આપ્યું.
એતાંલ્લબ્ધ્વા વરાન્કાવ્યઃ સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ હર્ષાત્પ્રાદુર્બભૌ તસ્ય દિવ્યસ્તોત્રં મહેશ્વરે તથા તિર્યક્સ્થિતશ્ચૈવ તુષ્ટુવે નીલલોહિતમ્
આ બધાં વરદાન મળતાં કાવ્ય આનંદથી રોમાંચિત થયો અને આનંદમાં મહાદેવની દિવ્ય સ્તુતિ ગાઈ, તિર્યક્ ઊભો રહીને નિલલોહિત ભગવાનની પ્રશંસા કરી.
નમો ઽસ્તુ શિતિકણ્ઠાય કનિષ્ઠાય સુવર્ચસે લેલિહાનાય કાવ્યાય વત્સરાયાન્ધસઃ પતે
શિતિકંઠ, નાના, તેજસ્વી, ચાટતા, કાવ્યમુનિ, વર્ષ, અને સોમના સ્વામી, તમને વંદન.
કપર્દિને કરાલાય હર્યક્ષ્ણે વરદાય ચ સંસ્તુતાય સુતીર્થાય દેવદેવાય રંહસે
જટાવાળા, ભયાનક, પીળા નેત્રવાળા, વરદાન આપનારા, સર્વે દ્વારા સ્તુત થયેલા, પવિત્ર, દેવોના દેવ અને ઝડપી, તમને વંદન.
ઉષ્ણીષિણે સુવક્ત્રાય બહુરૂપાય વેધસે વસુરેતાય રુદ્રાય તપસે ચિત્રવાસસે
મુકૂટધારી, સુંદર મુખવાળા, અનેક રૂપ ધરાવનારા, સર્જનહાર, ધનરૂપ વીર્યવાળા, રુદ્ર, તપસ્વી અને રંગબેરંગી વસ્ત્રવાળા, તમને વંદન.
હ્રસ્વાય મુક્તકેશાય સેનાન્યે રોહિતાય ચ કવયે રાજવૃક્ષાય તક્ષકક્રીડનાય ચ
નાના, ખુલ્લા વાળવાળા, સેનાપતિ, લાલવર્ણી, જ્ઞાની, રાજવૃક્ષ, અને સાપોમાં રમણારા, તમને વંદન.
સહસ્રશિરસે ચૈવ સહસ્રાક્ષાય મીધુષે વરાય ભવ્યરૂપાય શ્વેતાય પુરુષાય ચ
હજારો માથાવાળા, હજારો આંખવાળા, દયાળુ, વરદાન આપનારા, શુભરૂપ, સફેદ અને પુરુષ, તમને વંદન.
ગિરિશાય નમો ઽર્કાય બલિને આજ્યપાય ચ સુતૃપ્તાય સુવસ્ત્રાય ધન્વિને ભાર્ગવાય ચ
પર્વતોના સ્વામી, સૂર્ય, બળવાન, ઘી પીવનારા, તૃપ્ત, સુંદર વસ્ત્રવાળા, ધનુષધારી અને ભર્ગવ, તમને વંદન.
નિષઙ્ગિણે ચ તારાય સ્વક્ષાય ક્ષપણાય ચ તામ્રાય ચૈવ ભીમાય ઉગ્રાય ચ શિવાય ચ
તલવાર ધારણ કરનારા, તારક, સુંદર આંખવાળા, યતિ, તાંબાવર્ણી, ભયાનક, ઉગ્ર અને કલ્યાણકારી, તમને વંદન.
મહાદેવાય શર્વાય વિશ્વરૂપશિવાય ચ હિરણ્યાય વરિષ્ઠાય જ્યેષ્ઠાય મધ્યમાય ચ
મહાદેવ, શર્વ, સર્વરૂપ અને શુભ, સુવર્ણ, શ્રેષ્ઠ, વયમાં મોટા અને મધ્યમ, તમને વંદન.
વાસ્તોષ્પતે પિનાકાય મુક્તયે કેવલાય ચ મૃગવ્યાધાય દક્ષાય સ્થાણવે ભીષણાય ચ
ગૃહના સ્વામી, પિનાકધારી, મુક્તિદાતા, એકાંત, હરણ શિકારી, કુશળ, અડગ અને ભયાનક, તમને વંદન.
બહુનેત્રાય ધુર્યાય ત્રિનેત્રાયેશ્વરાય ચ કપાલિને ચ વીરાય મૃત્યવે ત્ર્યમ્બકાય ચ
ઘણાં આંખવાળા, ભાર વહેનારા, ત્રિનેત્રવાળા સ્વામી, ખોપરી ધારણ કરનારા, વીર, મૃત્યુ અને ત્રયંબક, તમને વંદન.
બભ્રવે ચ પિશઙ્ગાય પિઙ્ગલાયારુણાય ચ પિનાકિને ચેષુમતે ચિત્રાય રોહિતાય ચ
ભૂરા, ચિતરાયેલા, પીળા, લાલ, પિનાકધારી, ઝડપી, રંગબેરંગી અને લાલ, તમને વંદન.
દુન્દુભ્યાયૈકપાદાય અજાય બુદ્ધિદાય ચ આરણ્યાય ગૃહસ્થાય યતયે બ્રહ્મચારિણે
ડુંડુભી, એક પગવાળા, અજન્મા, બુદ્ધિદાતા, વનમાં રહેતા, ગૃહસ્થ, યતિ અને બ્રહ્મચારી, તમને વંદન.