પૃથિવીતલસમ્ભૂતમ્ અરુન્ધત્યામ્ અજાયત સંકલ્પાયાસ્તુ સંકલ્પો વસુસૃષ્ટિં નિબોધત
અરુંધતીમાંથી પૃથ્વી પરથી જન્મેલો એક પુત્ર થયો; સંકલ્પામાંથી સંકલ્પ જન્મ્યો; હવે વસુઓની સર્જનકથા સાંભળો.
જ્યોતિષ્મન્તસ્તુ યે દેવા વ્યાપકાઃ સર્વતો દિશમ્ વસવસ્તે સમાખ્યાતાસ્ તેષાં સર્ગં નિબોધત
જે દેવતાઓ પ્રકાશરૂપ છે અને સર્વ દિશામાં વ્યાપેલા છે, તેમને વસુ કહેવામાં આવે છે; હવે તેમનાં ઉત્પત્તિ વિશે જાણો.
આપો ધ્રુવશ્ચ સોમશ્ચ ધરશ્ચૈવાનિલો ઽનલઃ પ્રત્યૂષશ્ચ પ્રભાસશ્ચ વસવો ઽષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ
આપ, ધ્રુવ, સોમ, ધરા, અનિલ, અનલ, પ્રતિઉષ અને પ્રભાસ—આ આઠ વસુઓ કહેવાય છે.
આપસ્ય પુત્રાશ્ ચત્વારઃ શાન્તો વૈ દણ્ડ એવ ચ શામ્બો ઽથ મણિવક્ત્રશ્ચ યજ્ઞરક્ષાધિકારિણઃ
આપના ચાર પુત્રો છે: શાંત, દંડ, શામ્બ અને મણિવક્ત્ર—જે યજ્ઞની રક્ષા માટે મુખ્ય છે.
ધ્રુવસ્ય કાલઃ પુત્રસ્તુ વર્ચાઃ સોમાદજાયત દ્રવિણો હવ્યવાહશ્ચ ધરપુત્રાવ્ ઉભૌ સ્મૃતૌ
ધ્રુવનો પુત્ર કાળ છે; સોમમાંથી વર્ચા જન્મ્યો; ધરાના બે પુત્ર દ્રવિણ અને હવ્યવાહ કહેવાય છે.
કલ્યાણિન્યાં તતઃ પ્રાણો રમણઃ શિશિરો ઽપિ ચ મનોહરા ધરાત્પુત્રાન્ અવાપાથ હરેઃ સુતા
કલ્યાણિનીમાંથી પ્રાણ, રમણ અને શિશિર જન્મ્યા; મનોહરાએ ધરાના પુત્રો, જે હરિના સંતાન છે, પ્રાપ્ત કર્યા.
શિવા મનોજવં પુત્રમ્ અવિજ્ઞાતગતિં તથા અવાપ ચાનલાત્ પુત્રાવ્ અગ્નિપ્રાયગુણૌ પુનઃ
શિવાએ મનોજવ નામનો પુત્ર જન્માવ્યો, જેને કોઈ ઓળખી શકતો નથી; અનલમાંથી આગ જેવી ગુણવાળા બે પુત્રો થયા.
અગ્નિપુત્રઃ કુમારસ્તુ શરસ્તમ્બે વ્યજાયત તસ્ય શાખો વિશાખશ્ચ નૈગમેયશ્ ચ પૃષ્ઠજાઃ
અગ્નિના પુત્ર કુમાર શરઉછેરીમાં જન્મ્યા; તેમના અનુયાયી શાખ, વિશાખ અને નૈગમેય, પીઠમાંથી જન્મેલા છે.
અપત્યં કૃત્તિકાનાં તુ કાર્ત્તિકેયસ્ તતઃ સ્મૃતઃ પ્રત્યૂષસ ઋષિઃ પુત્રો વિભુર્ નામ્નાથ દેવલઃ વિશ્વકર્મા પ્રભાસસ્ય પુત્રઃ શિલ્પી પ્રજાપતિઃ
કૃત્તિકાઓના પુત્ર તરીકે કાર્તિકેયને યાદ કરવામાં આવે છે. પ્રત્યૂષ ઋષિના પુત્ર વિભુ અને દેવલ છે. પ્રભાસના પુત્ર વિશ્વકર્મા, જે પ્રજાપતિ છે, તે મહાન શિલ્પી ગણાય છે.
પ્રાસાદભવનોદ્યાનપ્રતિમાભૂષણાદિષુ તડાગારામકૂપેષુ સ્મૃતઃ સો ઽમરવર્ધકિઃ
મહેલ, ભવન, બગીચા, મૂર્તિ, આભૂષણ, તળાવ, ઉદ્યાન અને કૂવામાં વિશ્વકર્માને દેવશિલ્પી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અજૈકપાદહિર્બુધ્ન્યો વિરૂપાક્ષો ઽથ રૈવતઃ હરશ્ચ બહુરૂપશ્ચ ત્ર્યમ્બકશ્ચ સુરેશ્વરઃ
અજૈકપાદ, અહિર્બુધ્ન્ય, વિરૂપાક્ષ, રૈવત, હર, બહુરૂપ અને ત્ર્યંબક — એ સર્વે દેવોના સ્વામી ગણાય છે.
સાવિત્રશ્ચ જયન્તશ્ચ પિનાકી ચાપરાજિતઃ એતે રુદ્રાઃ સમાખ્યાતા એકાદશ ગણેશ્વરાઃ
સાવિત્ર, જયંત, પિનાકધારી અને અપરાજિત — આ અગિયાર રુદ્રો ગણેશ્વર તરીકે ઓળખાય છે.
એતેષાં માનસાનાં તુ ત્રિશૂલવરધારિણામ્ કોટયશ્ચતુરશીતિસ્ તત્પુત્રાશ્ ચાક્ષયા મતાઃ
ત્રિશૂલ ધારણ કરનારા આ મનસપુત્રોનું સંતાન ચોર્યાસી કરોડ જેટલું અનંત માનવામાં આવે છે.
દિક્ષુ સર્વાસુ યે રક્ષાં પ્રકુર્વન્તિ ગણેશ્વરાઃ પુત્રપૌત્રસુતાશ્ચૈતે સુરભીગર્ભસમ્ભવાઃ
આ ગણેશ્વરો અને તેમના પુત્રો, પૌત્રો તથા વંશજ, સૌ સુરભીના ગર્ભમાંથી જન્મેલા છે અને સર્વ દિશાઓનું રક્ષણ કરે છે.
કશ્યપસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ પત્નીભ્યઃ પુત્રપૌત્રકાન્ અદિતિર્દિતિર્દનુશ્ચૈવ અરિષ્ટા સુરસા તથા
હવે હું કશ્યપની પત્નીઓમાંથી જન્મેલા પુત્રો અને પૌત્રોની વાત કહું છું: અદિતિ, દિતિ, દનુ, અરીષ્ટા અને સુરસા.
સુરભિર્ વિનતા તદ્વત્ તામ્રા ક્રોધવશા ઇરા કદ્રૂર્વિશ્વા મુનિસ્ તદ્વત્ તાસાં પુત્રાન્ નિબોધત
સુરભી, વિનતા, તામ્રા, ક્રોધવશા, ઇરા, કદ્રૂ અને વિશ્વા — આ ઋષિની પત્નીઓમાંથી જન્મેલા પુત્રોને સાંભળો.
તુષિતા નામ યે દેવાશ્ ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ વૈવસ્વતે ઽન્તરે ચૈતે આદિત્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ
તુષિત નામના દેવતાઓ, જે ચાક્ષુષ મનુના અંતરાળમાં અને વૈવસ્વત મનુના અંતરાળમાં હતા, તેઓ જ દ્વાદશ આદિત્ય તરીકે ઓળખાય છે.
ઇન્દ્રો ધાતા ભગસ્ ત્વષ્ટા મિત્રો ઽથ વરુણો યમઃ વિવસ્વાન્સવિતા પૂષા અંશુમાન્ વિષ્ણુર્ એવ ચ
ઇન્દ્ર, ધાતા, ભાગ, ત્વષ્ટા, મિત્ર, વરુણ, યમ, વિવસ્વાન, સવિતા, પુષા, અંશુમાન અને વિષ્ણુ — આ બધા આદિત્ય ગણાય છે.
એતે સહસ્રકિરણા આદિત્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ મારીચાત્કશ્યપાદાપ પુત્રાનદિતિરુત્તમાન્
આ દ્વાદશ આદિત્ય, હજાર કિરણોથી તેજસ્વી, મરીચિ અને કશ્યપથી જન્મેલા અદિતિના ઉત્તમ પુત્રો તરીકે ઓળખાય છે.
ભૃશાશ્વસ્ય ઋષેઃ પુત્રા દેવપ્રહરણાઃ સ્મૃતાઃ એતે દેવગણા વિપ્રાઃ પ્રતિમન્વન્તરેષુ ચ
ભૃશાશ્વ ઋષિના પુત્રો દેવશસ્ત્રધારી તરીકે જાણીતા છે. હે મુનિઓ, આવા દેવગણ દરેક મન્વંતરમાં જન્મે છે.
ઉત્પદ્યન્તે પ્રલીયન્તે કલ્પે કલ્પે તથૈવ ચ દિતિઃ પુત્રદ્વયં લેભે કશ્યપાદ્ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્
આ દેવતાઓ દરેક કલ્પમાં જન્મે અને લય પામે છે. દિતિને કશ્યપ પાસેથી બે પુત્ર મળ્યા, એમ આપણે સાંભળ્યું છે.
હિરણ્યકશિપું ચૈવ હિરણ્યાક્ષં તથૈવ ચ હિરણ્યકશિપોસ્તદ્વજ્ જાતં પુત્રચતુષ્ટયમ્
હિરણ્યકશિપુ અને હિરણ્યાક્ષ — અને હિરણ્યકશિપુના ચાર પુત્રો થયા.
પ્રહ્લાદશ્ ચાનુહ્લાદશ્ચ સંહ્લાદો હ્લાદ એવ ચ પ્રહ્લાદપુત્ર આયુષ્માન્ શિબિર્ બાષ્કલ એવ ચ
પ્રહલાદ, અનુહ્લાદ, સંહ્લાદ અને હ્લાદ — પ્રહલાદના પુત્ર આયુષ્માન, શિબી અને બાસ્કલ પણ હતા.
વિરોચનશ્ ચતુર્થશ્ચ સ બલિં પુત્રમાપ્તવાન્ બલેઃ પુત્રશતં ત્વ્ આસીદ્ બાણજ્યેષ્ઠં તતો દ્વિજાઃ
વિરોચન ચોથો હતો અને તેને બલિ નામનો પુત્ર થયો. બલિને સો પુત્રો થયા, જેમાં બાણ સૌથી મોટો હતો, હે મુનિઓ.
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ તથા સૂર્યશ્ ચન્દ્રશ્ચન્દ્રાંશુતાપનઃ નિકુમ્ભનાભો ગુર્વક્ષઃ કુક્ષિભીમો વિભીષણઃ
ધૃતરાષ્ટ્ર, સૂર્ય, ચંદ્ર, ચંદ્રાંશુતાપન, નિકુંભનાભ, ગુર્વક્ષ, કુક્ષિભીમ અને વિભીષણ.
એવમાદ્યાસ્ તુ બહવો બાણજ્યેષ્ઠા ગુણાધિકાઃ બાણઃ સહસ્રબાહુશ્ ચ સર્વાસ્ત્રગણસંયુતઃ
આ રીતે, અનેક ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઘણા પુત્રો બાણના મોટા ભાઈ તરીકે જન્મ્યા. બાણ સહસ્રબાહુ હતો અને સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ હતો.
તપસા તોષિતો યસ્ય પુરે વસતિ શૂલભૃત્ મહાકાલત્વમ્ અગમત્ સામ્યં યશ્ચ પિનાકિનઃ
જેની તપસ્યા થી ત્રિશૂળધારી પ્રસન્ન થયા હતા અને એક સમયે તેમના ઘરે નિવાસ કર્યો હતો, તેને મહાકાળનું સ્થાન અને પિનાકધારી સાથે સમાનતા પ્રાપ્ત થઈ હતી.
હિરણ્યાક્ષસ્ય પુત્રો ઽભૂદ્ ઉલૂકઃ શકુનિસ્તથા ભૂતસંતાપનશ્ ચૈવ મહાનાભસ્તથૈવ ચ
હિરણ્યાક્ષના પુત્રો હતા: ઉલૂક, શકુનિ, ભૂતસંતાપન અને મહાનાભ પણ.
એતેભ્યઃ પુત્રપૌત્રાણાં કોટયઃ સપ્તસપ્તતિઃ મહાબલા મહાકાયા નાનારૂપા મહૌજસઃ
આ બધામાંથી સત્તર કરોડ પુત્રો અને પૌત્રો ઉત્પન્ન થયા, જે બધા મહાબળવાન, વિશાળકાય, વિવિધ રૂપ ધરાવતા અને મહાન તેજવાળા હતા.
દનુઃ પુત્રશતં લેભે કશ્યપાદ્ બલદર્પિતમ્ વિપ્રચિત્તિઃ પ્રધાનો ઽભૂદ્ યેષાં મધ્યે મહાબલઃ
દનુએ કશ્યપ પાસેથી બળથી ભરપૂર એવા સો પુત્રો મેળવ્યા, જેમાંથી વિપ્રચિત્તિ સૌથી અગ્રણિ અને મહાબળવાન હતો.