રણે વિજેતું દેવાંશ્ચ ન શક્ષ્યામઃ કથંચન અયુદ્ધેન પ્રપત્સ્યામઃ શરણં કાવ્યમાતરમ્
યુદ્ધમાં આપણે દેવતાઓને કોઈ રીતે જીતવા શકીશું નહીં; યુદ્ધ કર્યા વિના, ચાલો આપણે કાવ્યમાતાને આશરો લઈએ.
યાપયામઃ કૃચ્છ્રમિદં યાવદભ્યેતિ નો ગુરુઃ નિવૃત્તે ચ તથા શુક્રે યોત્સ્યામો દંશિતાયુધાઃ
આ મુશ્કેલીને આપણે સહન કરીએ, જ્યાં સુધી આપણા ગુરુ પાછા ન આવે; અને જ્યારે શુક્ર પાછા આવશે, ત્યારે આપણે શસ્ત્ર ધારણ કરી યુદ્ધ કરીશું.
એવમુક્ત્વા તતો ઽન્યોન્યં શરણં કાવ્યમાતરમ્ પ્રાપદ્યન્ત તતો ભીતાસ્ તેભ્યો ઽદાદભયં તુ સા
આ રીતે કહ્યા પછી, તેઓ બધા મળીને કાવ્યમાતાના આશરે ગયા; અને તેણીએ તેમની ભયભીત સ્થિતિ જોઈને તેમને સુરક્ષા આપી.
ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યં ભયં ત્યજત દાનવાઃ મત્સંનિધૌ વર્તતાં વો ન ભીર્ ભવિતુમર્હતિ
ભય પામશો નહીં, ભય છોડો દાનવો; તમે મારી પાસે રહો છો ત્યાં સુધી તમને કોઈ ડર હોવો જ નહીં.
તયા ચાભ્યુપપન્નાંસ્તાન્ દૃષ્ટ્વા દેવાસ્તતો ઽસુરાન્ અભિજગ્મુઃ પ્રસહ્યૈતાન્ અવિચાર્ય બલાબલમ્
જ્યારે દેવતાઓએ જોયું કે કાવ્યમાતાએ અસુરોને સ્વીકારી લીધા છે, ત્યારે તેઓએ શક્તિથી અસુરો પર હુમલો કર્યો, બળ કે દુર્બળતા વિચારી નથી.
તતસ્તાન્બાધ્યમાનાંસ્તુ દેવૈર્દૃષ્ટ્વાસુરાંસ્તદા દેવી ક્રુદ્ધાબ્રવીદ્દેવાન્ અનિન્દ્રાન્વઃ કરોમ્યહમ્
પછી, જ્યારે દેવતાઓએ અસુરોને ત્રાસ આપતા જોયા, ત્યારે દેવી ગુસ્સે થઈને દેવતાઓને કહ્યું: 'હું તમને ઇન્દ્રવિહિન કરી દઈશ.'
સંભૃત્ય સર્વસમ્ભારાન્ ઇન્દ્રં સાભ્યચરત્તદા તસ્તમ્ભ દેવી બલવદ્ યોગયુક્તા તપોધના
પછી દેવીએ પોતાની બધી શક્તિ એકઠી કરી અને ઇન્દ્ર પાસે ગઈ; મહાન તપ અને યોગથી યુક્ત દેવીએ ઇન્દ્રને સ્થિર કરી દીધો.
તતસ્તં સ્તમ્ભિતં દૃષ્ટ્વા ઇન્દ્રં દેવાશ્ચ મૂકવત્ પ્રાદ્રવન્ત તતો ભીતા ઇન્દ્રં દૃષ્ટ્વા વશીકૃતમ્
પછી, ઇન્દ્રને સ્થિર થયેલો જોઈને, બધા દેવતાઓ મૌન થઈ ગયા અને ડરીને ભાગી ગયા, કારણ કે ઇન્દ્ર તેમના વશમાં થઈ ગયા હતા.
ગતેષુ સુરસંઘેષુ શક્રં વિષ્ણુરભાષત માં ત્વં પ્રવિશ ભદ્રં તે નયિષ્યે ત્વાં સુરોત્તમ
જ્યારે બધા દેવતાઓ ભાગી ગયા, ત્યારે વિષ્ણુએ શક્રને કહ્યું: 'મારે પ્રવેશો, તને કલ્યાણ મળે; હું તને લઈ જઈશ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ.'
એવમુક્તસ્તતો વિષ્ણું પ્રવિવેશ પુરંદરઃ વિષ્ણુના રક્ષિતં દૃષ્ટ્વા દેવી ક્રુદ્ધા વચો ઽબ્રવીત્
આ રીતે કહેતાં, પુરંદર વિષ્ણુમાં પ્રવેશી ગયો; વિષ્ણુ દ્વારા ઇન્દ્રની રક્ષા થયેલી જોઈને, દેવી ગુસ્સે થઈને બોલી.
એષા ત્વાં વિષ્ણુના સાર્ધં દહામિ મઘવન્બલાત્ મિષતાં સર્વભૂતાનાં દૃશ્યતાં મે તપોબલમ્
'હવે, વિષ્ણુ સાથે મળીને, હું તને બળપૂર્વક ભસ્મ કરી દઈશ, મઘવન, બધા જીવજંતુઓની સામે—મારું તપશક્તિ જોવામાં આવે.'
તયા ઽભિભૂતૌ તૌ દેવાવ્ ઇન્દ્રાવિષ્ણૂ બભૂવતુઃ કથં મુચ્યેવ સહિતૌ વિષ્ણુરિન્દ્રમ્ અભાષત
તેના પ્રભાવથી ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ બંને બાંધી પડ્યા; ત્યારે વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને પૂછ્યું: 'અપણે બંને કેવી રીતે મુક્ત થશું?'
ઇન્દ્રો ઽબ્રવીજ્જહિ હ્યેનાં યાવન્નૌ ન દહેત્પ્રભો વિશેષણાભિભૂતો ઽસ્મિ ત્વત્તો ઽહં જહિ મા ચિરમ્
ઇન્દ્રે કહ્યું: 'પ્રભુ, એ અમને દહન કરે એ પહેલાં એને સંહાર, હું એની વિશેષ શક્તિથી દબાઈ ગયો છું—મારે વિલંબ ન કર, તરત સંહાર.'
તતઃ સમીક્ષ્ય વિષ્ણુસ્તાં સ્ત્રીવધે કૃચ્છ્રમ્ આસ્થિતઃ અભિધ્યાય તતશ્ચક્રમ્ આપદુદ્ધરણે તુ તત્
પછી વિષ્ણુએ સ્ત્રીવધમાં પડતી મુશ્કેલી જોઈ અને વિચાર કર્યો; પછી દુઃખ દૂર કરવા માટે પોતાના ચક્રને ઉપાડ્યું.
તતસ્તુ ત્વરયા યુક્તઃ શીઘ્રકારી ભયાન્વિતઃ જ્ઞાત્વા વિષ્ણુસ્તતસ્તસ્યા ક્રૂરં દેવ્યાશ્ચિકીર્ષિતમ્ ક્રુદ્ધઃ સ્વમસ્ત્રમાદાય શિરશ્ચિચ્છેદ વૈ ભિયા
પછી, ઝડપથી અને ભયથી ભરાઈ, વિષ્ણુએ દેવીના ક્રૂર ઈરાદાને જાણીને ગુસ્સામાં પોતાનું શસ્ત્ર લીધું અને ડરથી તેનું માથું કાપી નાખ્યું.
તં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીવધં ઘોરં ચુક્રોધ ભૃગુરીશ્વરઃ તતો ઽભિશપ્તો ભૃગુણા વિષ્ણુર્ ભાર્યાવધે તદા
આ ભયાનક સ્ત્રીવધ જોઈને, ભૃગુ ઋષિ ગુસ્સે થયા; પછી ભૃગુએ વિષ્ણુને પત્નીહત્યાનો શાપ આપ્યો.
યસ્માત્તે જાનતો ધર્મપ્રવધ્યા સ્ત્રી નિષૂદિતા તસ્માત્ત્વં સપ્તકૃત્વેહ માનુષેષૂપપત્સ્જસે
જેમણે ધર્મ જાણતાં છતાં, જેને મારવું ન જોઈએ એવી સ્ત્રીને મારી, તેથી તું અહીં સાત વાર મનુષ્યરૂપે જન્મ લેશે.
તતસ્તેનાભિશાપેન નષ્ટે ધર્મે પુનઃપુનઃ લોકસ્ય ચ હિતાર્થાય જાયતે માનુયેષ્વિહ
આ રીતે, એ શાપથી, જ્યારે ધર્મ વારંવાર નષ્ટ થાય છે, ત્યારે જગતના કલ્યાણ માટે, તે અહીં મનુષ્યરૂપે જન્મે છે.
અનુવ્યાહૃત્ય વિષ્ણું સ તદાદાય શિરસ્ત્વરન્ સમાનીય તતઃ કાયમ્ અસૌ ગૃહ્યેદમબ્રવીત્
વિષ્ણુનું સ્મરણ કરીને, તેણે ઝડપથી માથું ઉઠાવ્યું, શરીર પાસે લાવ્યું અને કહ્યું:
એષા ત્વં વિષ્પુના દેવિ હતા સંજીવયામ્યહમ્ તતસ્તાં યોજ્ય શિરસા અભિજીવેતિ સો ઽબ્રવીત્
હે દેવી, તું વિષ્ણુના હાથે મરી ગઈ હતી, હવે હું તને જીવંત કરું છું. પછી તેણે માથું જોડીને કહ્યું: 'આ હવે જીવતી રહે.'
યદિ કૃત્સ્નો મયા ધર્મો જ્ઞાયતે ચરિતો ઽપિ વા તેન સત્યેન જીવસ્વ યદિ સત્યં વદામ્યહમ્
જો મેં સાચો ધર્મ જાણ્યો કે આચર્યો હોય, તો એ સત્યના બળે તું જીવ; અને જો હું સાચું બોલું છું તો પણ.
તતસ્તાં પ્રોક્ષ્ય શીતાભિર્ અદ્ભિર્ જીવેતિ સો ઽબ્રવીત્ તતો ઽભિવ્યાહૃતે તસ્ય દેવી સંજીવિતા તદા
પછી તેણે ઠંડા પાણીથી છાંટીને કહ્યું: 'જીવ.' અને એ રીતે બોલતાં જ દેવી જીવતી થઈ.
તતસ્તાં સર્વભૂતાનિ દૃષ્ટ્વા સુપ્તોત્થિતામિવ સાધુ સાધ્વિતિ ચક્રુસ્તે વચસા સર્વતોદિશમ્
પછી બધાં જીવોએ, જાણે ઊંઘમાંથી જાગી હોય તેમ જોઈને, ચારેય બાજુથી 'શાબાશ, શાબાશ' કહીને પ્રસંસા કરી.
એવં પ્રત્યાહૃતા તેન દેવી સા ભૃગુણા તદા મિષતાં દેવતાનાં હિ તદદ્ભુતમ્ ઇવાભવદ્
એ સમયે ભૃગુએ દેવીને જીવંત કરી, અને દેવતાઓની સામે એ અદ્ભુત ઘટના બની.
અસંભ્રાન્તેન ભૃગુણા પત્ની સંજીવિતા પુનઃ દૃષ્ટ્વા ચેન્દ્રો નાલભત શર્મ કાવ્યભયાત્પુનઃ પ્રજાગરે તતશ્ચેન્દ્રો જયન્તીમિદમબ્રવીત્
ભૃગુએ શાંતિથી પોતાની પત્નીને ફરી જીવંત કરી. પણ ઇન્દ્રે આ જોઈને, કાવ્યના ડરથી શાંતિ પામી નહીં અને જાગતો રહ્યો; પછી તેણે જયંતીને કહ્યું:
સંચિન્ત્ય મતિમાન્ વાક્યં સ્વાં કન્યાં પાકશાસનઃ એષ કાવ્યો હ્યમિત્રાય વ્રતં ચરતિ દારુણમ્ તેનાહં વ્યાકુલઃ પુત્રિ કૃતો મતિમતા ભૃશમ્
વિચાર કરીને, દેવતાઓના રાજાએ પોતાની દીકરીને કહ્યું: 'કાવ્ય દુશ્મનો સામે ભયાનક વ્રત કરી રહ્યો છે. એથી, દીકરી, ભૃગુના કારણે હું ખૂબ જ ગભરાઈ ગયો છું.'
ગચ્છ સંસાધયસ્વૈનં શ્રમાપનયનૈઃ શુભૈઃ તૈસ્તૈર્મનોનુકૂલૈશ્ચ હ્ય્ ઉપચારૈર્ અતન્દ્રિતા
તુ જઈને તેને સુખદ સેવા અને મન ભાવે વ્યવહારથી થાક ઉતારજે, અને સતત તેની ખુશી માટે પ્રયત્ન કર.
કાવ્યમારાધયસ્વૈનં યથા તુષ્યેત સ દ્વિજઃ ગચ્છ ત્વં તસ્ય દત્તાઽસિ પ્રયત્નં કુરુ મત્કૃતે
કાવ્યને એવી રીતે પ્રસન્ન કરજે કે એ સંતોષ પામે. તું તો એને અપાઈ ગઈ છે; મારા માટે પૂરેપૂરો પ્રયત્ન કર.
એવમુક્તા જયન્તી સા વચઃ સંગૃહ્ય વૈ પિતુઃ અગચ્છદ્યત્ર ઘોરં સ તપ આરભ્ય તિષ્ઠતિ
પિતા એ કહ્યું તેમ જયંતીએ સ્વીકારીને, જ્યાં તે ભયાનક તપ કરી રહ્યો હતો, ત્યાં પહોંચી.
તં દૃષ્ટ્વા તુ પિબન્તં સા કણધૂમમ્ અવાઙ્મુખમ્ યક્ષેણ પાત્યમાનં ચ કુણ્ડધારેણ પાતિતમ્
તેણે જોયું કે તે ધૂમ પી રહ્યો છે, માથું નીચે કરીને બેઠો છે, યક્ષ દ્વારા માર ખાઈ રહ્યો છે અને પાણીના ઘડાથી તેના પર પાણી ઢોળાઈ રહ્યું છે.