તતસ્તાનબ્રવીત્કાવ્યઃ કંચિત્કાલમુપાસ્યથ નિરુત્સિક્તાસ્ તપોયુક્તાઃ કાલં કાર્યાર્થસાધકમ્
પછી કાવ્યએ તેમને કહ્યું, 'કેટલાક સમય સુધી તપમાં સ્થિર અને એકાગ્ર રહી સેવા કરો, જ્યાં સુધી યોગ્ય સમય ન આવે.'
પિતુર્મમાશ્રમસ્થા વૈ માં પ્રતીક્ષત દાનવાઃ તત્સંદિશ્યાસુરાન્કાવ્યો મહાદેવં પ્રપદ્યત
'દૈત્યો, મારા પિતાના આશ્રમમાં રહીને મારી રાહ જુઓ.' એમ કહી કાવ્યએ અસુરોને સંદેશ આપ્યો અને મહાદેવ પાસે ગયા.
મન્ત્રાનિચ્છામ્યહં દેવ યે ન સન્તિ બૃહસ્પતૌ પરાભવાય દેવાનામ્ અસુરાણાં જયાય ચ
'હે દેવ, મને એવા મંત્રો જોઈએ છે, જે બૃહસ્પતિ પાસે નથી, જેથી દેવતાઓનો પરાજય અને અસુરોનો વિજય થાય.'
એવમુક્તો ઽબ્રવીદ્દેવો વ્રતં ત્વં ચર ભાર્ગવ પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં તુ કણધૂમમવાક્શિરાઃ યદિ પાસ્યસિ ભદ્રં તે તતો મન્ત્રાનવાપ્સ્યસિ
એમ સાંભળીને દેવએ કહ્યું, 'હે ભૃગુપુત્ર, તું એક હજાર વર્ષનું વ્રત ધારણ કર, ધૂમ જ ખાઈ, માથું નીચે રાખી. જો તું આ પૂર્ણ કરશે, તો તને મંત્રો મળશે. તારો કલ્યાણ થાય.'
તથેતિ સમનુજ્ઞાપ્ય શુક્રસ્તુ ભૃગુનન્દનઃ પાદૌ સંસ્પૃશ્ય દેવસ્ય બાઢમિત્યબ્રવીદ્વચઃ વ્રતં ચરામ્યહં દેવ ત્વયાદિષ્ટો ઽદ્ય વૈ પ્રભો
'તેથી' કહી, ભૃગુનંદન શુક્રે દેવના પગ સ્પર્શી કહ્યું, 'પ્રભુ, તમે જે કહ્યું તે વ્રત હું આજે જ અવશ્ય પાલન કરીશ.'
તતો ઽનુસૃષ્ટો દેવેન કુણ્ડધારો ઽસ્ય ધૂમકૃત્ તદા તસ્મિન્ગતે શુક્રે હ્ય્ અસુરાણાં હિતાય વૈ મન્ત્રાર્થં તત્ર વસતિ બ્રહ્મચર્યં મહેશ્વરે
પછી દેવએ કુંડધારને, ધૂમ ધારકને, શુક્ર પાસે મોકલ્યો. ત્યાં શુક્ર મહાદેવના સ્થાને અસુરોના હિત માટે મંત્ર મેળવવા બ્રહ્મચર્યથી રહેવા લાગ્યા.
તદ્બુદ્ધ્વા નીતિપૂર્વં તુ રાજ્યે ન્યસ્તે તદાસુરૈઃ અસ્મિંશ્છિદ્રે તદામર્ષાદ્ દેવાસ્તાન્સમુપાદ્રવન્ દંશિતાઃ સાયુધાઃ સર્વે બૃહસ્પતિપુરઃસરાઃ
આ જાણીને અને અસુરોએ રાજકાજ છોડ્યું છે તે જોઈ, દેવતાઓએ આ અવસર જોઈ ગુસ્સાથી બૃહસ્પતિને આગળ રાખીને, તમામ શસ્ત્રધારી બની અસુરો પર આક્રમણ કર્યું.
દૃષ્ટ્વાસુરગણા દેવાન્ પ્રગૃહીતાયુધાન્પુનઃ ઉત્પેતુઃ સહસા તે વૈ સંત્રસ્તાસ્તાન્વચો ઽબ્રુવન્
દૈત્યોના સમૂહોએ દેવતાઓને શસ્ત્ર લઈને આવતાં જોયા અને ડરીને એકાએક ઊભા રહી એમ કહ્યું:
ન્યસ્તે શસ્ત્રે ઽભયે દત્ત આચાર્યે વ્રતમાસ્થિતે દત્ત્વા ભવન્તો હ્ય્ અભયં સમ્પ્રાપ્તા નો જિઘાંસયા
'અમે શસ્ત્ર મૂકી દીધાં, અમને નિર્ભયતા આપી, અને અમારા ગુરુ વ્રતમાં છે; તમે અમને સુરક્ષા આપી હતી, છતાં હવે અમને મારવા આવ્યા છો.'
અનાચાર્યા વયં દેવાસ્ ત્યક્તશસ્ત્રાસ્ત્વવસ્થિતાઃ ચીરકૃષ્ણાજિનધરા નિષ્ક્રિયા નિષ્પરિગ્રહાઃ
'હે દેવતાઓ, અમે ગુરુ વિના છીએ, શસ્ત્ર છોડી દીધાં છે, વલ્કલ અને કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરીએ છીએ, કોઈ કર્મ નથી અને અમારે કશું નથી.'
રણે વિજેતું દેવાંશ્ચ ન શક્ષ્યામઃ કથંચન અયુદ્ધેન પ્રપત્સ્યામઃ શરણં કાવ્યમાતરમ્
યુદ્ધમાં આપણે દેવતાઓને કોઈ રીતે જીતવા શકીશું નહીં; યુદ્ધ કર્યા વિના, ચાલો આપણે કાવ્યમાતાને આશરો લઈએ.
યાપયામઃ કૃચ્છ્રમિદં યાવદભ્યેતિ નો ગુરુઃ નિવૃત્તે ચ તથા શુક્રે યોત્સ્યામો દંશિતાયુધાઃ
આ મુશ્કેલીને આપણે સહન કરીએ, જ્યાં સુધી આપણા ગુરુ પાછા ન આવે; અને જ્યારે શુક્ર પાછા આવશે, ત્યારે આપણે શસ્ત્ર ધારણ કરી યુદ્ધ કરીશું.
એવમુક્ત્વા તતો ઽન્યોન્યં શરણં કાવ્યમાતરમ્ પ્રાપદ્યન્ત તતો ભીતાસ્ તેભ્યો ઽદાદભયં તુ સા
આ રીતે કહ્યા પછી, તેઓ બધા મળીને કાવ્યમાતાના આશરે ગયા; અને તેણીએ તેમની ભયભીત સ્થિતિ જોઈને તેમને સુરક્ષા આપી.
ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યં ભયં ત્યજત દાનવાઃ મત્સંનિધૌ વર્તતાં વો ન ભીર્ ભવિતુમર્હતિ
ભય પામશો નહીં, ભય છોડો દાનવો; તમે મારી પાસે રહો છો ત્યાં સુધી તમને કોઈ ડર હોવો જ નહીં.
તયા ચાભ્યુપપન્નાંસ્તાન્ દૃષ્ટ્વા દેવાસ્તતો ઽસુરાન્ અભિજગ્મુઃ પ્રસહ્યૈતાન્ અવિચાર્ય બલાબલમ્
જ્યારે દેવતાઓએ જોયું કે કાવ્યમાતાએ અસુરોને સ્વીકારી લીધા છે, ત્યારે તેઓએ શક્તિથી અસુરો પર હુમલો કર્યો, બળ કે દુર્બળતા વિચારી નથી.
તતસ્તાન્બાધ્યમાનાંસ્તુ દેવૈર્દૃષ્ટ્વાસુરાંસ્તદા દેવી ક્રુદ્ધાબ્રવીદ્દેવાન્ અનિન્દ્રાન્વઃ કરોમ્યહમ્
પછી, જ્યારે દેવતાઓએ અસુરોને ત્રાસ આપતા જોયા, ત્યારે દેવી ગુસ્સે થઈને દેવતાઓને કહ્યું: 'હું તમને ઇન્દ્રવિહિન કરી દઈશ.'
સંભૃત્ય સર્વસમ્ભારાન્ ઇન્દ્રં સાભ્યચરત્તદા તસ્તમ્ભ દેવી બલવદ્ યોગયુક્તા તપોધના
પછી દેવીએ પોતાની બધી શક્તિ એકઠી કરી અને ઇન્દ્ર પાસે ગઈ; મહાન તપ અને યોગથી યુક્ત દેવીએ ઇન્દ્રને સ્થિર કરી દીધો.
તતસ્તં સ્તમ્ભિતં દૃષ્ટ્વા ઇન્દ્રં દેવાશ્ચ મૂકવત્ પ્રાદ્રવન્ત તતો ભીતા ઇન્દ્રં દૃષ્ટ્વા વશીકૃતમ્
પછી, ઇન્દ્રને સ્થિર થયેલો જોઈને, બધા દેવતાઓ મૌન થઈ ગયા અને ડરીને ભાગી ગયા, કારણ કે ઇન્દ્ર તેમના વશમાં થઈ ગયા હતા.
ગતેષુ સુરસંઘેષુ શક્રં વિષ્ણુરભાષત માં ત્વં પ્રવિશ ભદ્રં તે નયિષ્યે ત્વાં સુરોત્તમ
જ્યારે બધા દેવતાઓ ભાગી ગયા, ત્યારે વિષ્ણુએ શક્રને કહ્યું: 'મારે પ્રવેશો, તને કલ્યાણ મળે; હું તને લઈ જઈશ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ.'
એવમુક્તસ્તતો વિષ્ણું પ્રવિવેશ પુરંદરઃ વિષ્ણુના રક્ષિતં દૃષ્ટ્વા દેવી ક્રુદ્ધા વચો ઽબ્રવીત્
આ રીતે કહેતાં, પુરંદર વિષ્ણુમાં પ્રવેશી ગયો; વિષ્ણુ દ્વારા ઇન્દ્રની રક્ષા થયેલી જોઈને, દેવી ગુસ્સે થઈને બોલી.
એષા ત્વાં વિષ્ણુના સાર્ધં દહામિ મઘવન્બલાત્ મિષતાં સર્વભૂતાનાં દૃશ્યતાં મે તપોબલમ્
'હવે, વિષ્ણુ સાથે મળીને, હું તને બળપૂર્વક ભસ્મ કરી દઈશ, મઘવન, બધા જીવજંતુઓની સામે—મારું તપશક્તિ જોવામાં આવે.'
તયા ઽભિભૂતૌ તૌ દેવાવ્ ઇન્દ્રાવિષ્ણૂ બભૂવતુઃ કથં મુચ્યેવ સહિતૌ વિષ્ણુરિન્દ્રમ્ અભાષત
તેના પ્રભાવથી ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ બંને બાંધી પડ્યા; ત્યારે વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને પૂછ્યું: 'અપણે બંને કેવી રીતે મુક્ત થશું?'
ઇન્દ્રો ઽબ્રવીજ્જહિ હ્યેનાં યાવન્નૌ ન દહેત્પ્રભો વિશેષણાભિભૂતો ઽસ્મિ ત્વત્તો ઽહં જહિ મા ચિરમ્
ઇન્દ્રે કહ્યું: 'પ્રભુ, એ અમને દહન કરે એ પહેલાં એને સંહાર, હું એની વિશેષ શક્તિથી દબાઈ ગયો છું—મારે વિલંબ ન કર, તરત સંહાર.'
તતઃ સમીક્ષ્ય વિષ્ણુસ્તાં સ્ત્રીવધે કૃચ્છ્રમ્ આસ્થિતઃ અભિધ્યાય તતશ્ચક્રમ્ આપદુદ્ધરણે તુ તત્
પછી વિષ્ણુએ સ્ત્રીવધમાં પડતી મુશ્કેલી જોઈ અને વિચાર કર્યો; પછી દુઃખ દૂર કરવા માટે પોતાના ચક્રને ઉપાડ્યું.
તતસ્તુ ત્વરયા યુક્તઃ શીઘ્રકારી ભયાન્વિતઃ જ્ઞાત્વા વિષ્ણુસ્તતસ્તસ્યા ક્રૂરં દેવ્યાશ્ચિકીર્ષિતમ્ ક્રુદ્ધઃ સ્વમસ્ત્રમાદાય શિરશ્ચિચ્છેદ વૈ ભિયા
પછી, ઝડપથી અને ભયથી ભરાઈ, વિષ્ણુએ દેવીના ક્રૂર ઈરાદાને જાણીને ગુસ્સામાં પોતાનું શસ્ત્ર લીધું અને ડરથી તેનું માથું કાપી નાખ્યું.
તં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીવધં ઘોરં ચુક્રોધ ભૃગુરીશ્વરઃ તતો ઽભિશપ્તો ભૃગુણા વિષ્ણુર્ ભાર્યાવધે તદા
આ ભયાનક સ્ત્રીવધ જોઈને, ભૃગુ ઋષિ ગુસ્સે થયા; પછી ભૃગુએ વિષ્ણુને પત્નીહત્યાનો શાપ આપ્યો.
યસ્માત્તે જાનતો ધર્મપ્રવધ્યા સ્ત્રી નિષૂદિતા તસ્માત્ત્વં સપ્તકૃત્વેહ માનુષેષૂપપત્સ્જસે
જેમણે ધર્મ જાણતાં છતાં, જેને મારવું ન જોઈએ એવી સ્ત્રીને મારી, તેથી તું અહીં સાત વાર મનુષ્યરૂપે જન્મ લેશે.
તતસ્તેનાભિશાપેન નષ્ટે ધર્મે પુનઃપુનઃ લોકસ્ય ચ હિતાર્થાય જાયતે માનુયેષ્વિહ
આ રીતે, એ શાપથી, જ્યારે ધર્મ વારંવાર નષ્ટ થાય છે, ત્યારે જગતના કલ્યાણ માટે, તે અહીં મનુષ્યરૂપે જન્મે છે.
અનુવ્યાહૃત્ય વિષ્ણું સ તદાદાય શિરસ્ત્વરન્ સમાનીય તતઃ કાયમ્ અસૌ ગૃહ્યેદમબ્રવીત્
વિષ્ણુનું સ્મરણ કરીને, તેણે ઝડપથી માથું ઉઠાવ્યું, શરીર પાસે લાવ્યું અને કહ્યું:
એષા ત્વં વિષ્પુના દેવિ હતા સંજીવયામ્યહમ્ તતસ્તાં યોજ્ય શિરસા અભિજીવેતિ સો ઽબ્રવીત્
હે દેવી, તું વિષ્ણુના હાથે મરી ગઈ હતી, હવે હું તને જીવંત કરું છું. પછી તેણે માથું જોડીને કહ્યું: 'આ હવે જીવતી રહે.'