ઇન્દ્રાસ્ત્રયસ્તે વિજ્ઞેયા અસુરાણાં મહૌજસઃ દૈત્યસંસ્થમિદં સર્વમ્ આસીદ્દશયુગં પુનઃ
અસુરોમાં ત્રણ મહાન શક્તિશાળી ઇન્દ્ર હતા; આ બધું દૈત્યોમાં સ્થિર રહ્યું અને ફરીથી દસ યુગ સુધી ચાલ્યું.
ત્રૈલોક્યમિદમવ્યગ્રં મહેન્દ્રેણાનુપાલ્યતે અસપત્નમિદં સર્વમ્ આસીદ્દશયુગં પુનઃ
મહાન ઇન્દ્રે ત્રણેય લોકને નિરાંતે સંભાળ્યા; આખું જગત કોઈ વિઘ્ન વિના ફરી દસ યુગ સુધી ટક્યું.
પ્રહ્લાદસ્ય હતે તસ્મિંસ્ ત્રૈલોક્યે કાલપર્યયાત્ પર્યાયેણ તુ સમ્પ્રાપ્તે ત્રૈલોક્યં પાકશાસને તતો ઽસુરાન્પરિત્યજ્ય શુક્રો દેવાનગચ્છત
જ્યારે પ્રહલાદ મર્યો, સમય જતાં અને પાકરાજ્ય શરૂ થતાં, શુક્રે અસુરોને છોડ્યા અને દેવતાઓ પાસે ગયો.
યજ્ઞે દેવાનથ ગતં દિતિજાઃ કાવ્યમાહ્વયન્ કિં ત્વં નો મિષતાં રાજ્યં ત્યક્ત્વા યજ્ઞં પુનર્ગતઃ
યજ્ઞ સમયે, જ્યારે શુક્ર દેવતાઓ પાસે ગયો, દિતિના પુત્રોએ પુકાર્યું: 'તમે અમારું રાજ્ય છોડી, અમને જોઈને યજ્ઞમાં કેમ પાછા આવ્યા છો?'
સ્થાતું ન શક્નુમો હ્ય્ અત્ર પ્રવિશામો રસાતલમ્ એવમુક્તો ઽબ્રવીદ્દૈત્યાન્ વિષણ્ણાન્સાન્ત્વયન્ગિરા
'અમે અહીં રહી શકતા નથી; ચાલો પાતાળમાં જઈએ.' એમ કહેતાં, શુક્રે દુઃખી દૈત્યોને શાંત વાણીથી સમજાવ્યા.
મા ભૈષ્ટ ધારયિષ્યામિ તેજસા સ્વેન વો ઽસુરાઃ મન્ત્રાશ્ચૌષધયશ્ચૈવ રસા વસુ ચ યત્પરમ્
'ડરશો નહીં, દૈત્યોએ; હું મારા તેજથી તમને સાચવીશ—મંત્રો, ઔષધિઓ, રસ અને શ્રેષ્ઠ ધન આપીને.'
કૃત્સ્નાનિ મયિ તિષ્ઠન્તિ પાદસ્તેષાં સુરેષુ વૈ તત્સર્વં વઃ પ્રદાસ્યામિ યુષ્મદર્થે ધૃતા મયા
'આ બધું મારા પાસે છે, તેમનાં પગ દેવતાઓમાં છે; તે બધું હું તમારા માટે આપીશ, તમારા હિત માટે મેં રાખ્યું છે.'
તતો દેવાસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા વૃતાન્કાવ્યેન ધીમતા સંમન્ત્રયન્તિ દેવા વૈ સંવિજ્ઞાસ્તુ જિઘૃક્ષયા
પછી, બુદ્ધિશાળી શુક્રે તેમને રક્ષ્યા જોઈને, દેવતાઓએ મળીને વિચાર કર્યો કે તેમને કેવી રીતે પકડીએ.
કાવ્યો હ્ય્ એષ ઇદં સર્વં વ્યાવર્તયતિ નો બલાત્ સાધુ ગચ્છામહે તૂર્ણં યાવન્નાધ્યાપયિષ્યતિ
'આ શુક્ર બધું આપણાથી દૂર કરી રહ્યો છે; ચાલો, તે તેમને શીખવે એ પહેલાં જ તુરંત અહીંથી ચાલીએ.'
પ્રસહ્ય હત્વા શિષ્ટાંસ્તુ પાતાલં પ્રાપયામહે તતો દેવાસ્તુ સંરબ્ધા દાનવાન્ ઉપસૃત્ય હ
'ચાલો, બચેલા દૈત્યોને મારીએ અને પાતાળમાં મોકલી દઈએ.' એમ કહી દેવતાઓ ગુસ્સાથી દાનવો તરફ ધસી ગયા.
તતસ્તે વધ્યમાનાસ્તુ કાવ્યમેવાભિદુદ્રુવુઃ તતઃ કાવ્યસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા તૂર્ણં દેવૈર્ અભિદ્રુતાન્
પછી, જ્યારે દૈત્યોએ મારવામાં આવતાં, તેઓ દોડીને શુક્ર પાસે ગયા; દેવતાઓ ઝડપથી પીછો કરતાં જોઈ, શુક્રે તરત જ પગલાં લીધાં.
રક્ષાં કાવ્યેન સંહૃત્ય દેવાસ્તે ઽપ્યસુરાર્દિતાઃ કાવ્યં દૃષ્ટ્વા સ્થિતં દેવા નિઃશઙ્કમસુરાઞ્જહુઃ
શુક્રે પોતાની રક્ષા પાછી ખેંચી, તો દેવતાઓ અસુરોના ઉપદ્રવથી પીડાયા; પણ શુક્રને સ્થિર જોઈ, દેવતાઓએ નિર્ભય થઈને અસુરોને છોડી દીધા.
તતઃ કાવ્યો ઽનુચિન્ત્યાથ બ્રાહ્મણો વચનં હિતમ્ તાનુવાચ તતઃ કાવ્યઃ પૂર્વં વૃત્તમનુસ્મરન્
પછી કાવ્ય બ્રાહ્મણએ, બધું વિચાર્યા પછી, તેમને માટે લાભદાયક એવા શબ્દો કહ્યા, અને અગાઉ જે બન્યું હતું તે યાદ કરીને બોલ્યા.
ત્રૈલોક્યં વો હૃતં સર્વં વામનેન ત્રિભિઃ ક્રમૈઃ બલિર્બદ્ધો હતો જમ્ભો નિહતશ્ચ વિરોચનઃ
તમારા ત્રણેય લોક વામનએ ત્રણ પગલાંમાં લઈ લીધાં છે; બલિ બંધાયો, જંભ મારાયો અને વિરોચન પણ મૃત્યુ પામ્યો.
મહાસુરા દ્વાદશસુ સંગ્રામેષુ સુરૈર્ હતાઃ તૈસ્તૈરુપાયૈર્ભૂયિષ્ઠં નિહતા વઃ પ્રધાનતઃ
મહાન અસુરો બાર યુદ્ધોમાં દેવતાઓ દ્વારા મારાયા છે; વિવિધ ઉપાયો દ્વારા તમારા મુખ્ય લોકો મોટેભાગે નાશ પામ્યા છે.
કિંચિચ્છીષ્ટાસ્તુ યૂયં વૈ યુદ્ધં માસ્ત્વિતિ મે મતમ્ નીતિં યાં વો ઽભિધાસ્યામિ તિષ્ઠધ્વં કાલપર્યયાત્
હવે તમે થોડા જ બાકી રહેલા છો; મારું માનવું છે કે હવે વધુ યુદ્ધ ન કરવું જોઈએ. હું તમને એક રીત બતાવું છું—યોગ્ય સમયની રાહ જુઓ.
યાસ્યામ્યહં મહાદેવં મન્ત્રાર્થં વિજયાવહમ્ અપ્રતીપાંસ્તતો મન્ત્રાન્ દેવાત્પ્રાપ્ય મહેશ્વરાત્ યુધ્યામહે પુનર્દેવાંસ્ તતઃ પ્રાપ્સ્યથ વૈ જયમ્
હું મહાદેવ પાસે જઈને વિજય આપતી મંત્રો મેળવવા જઈશ; મહેશ્વર પાસેથી એવા મંત્રો મેળવીને, જે કોઈ રોકી શકે નહીં, આપણે ફરી દેવતાઓ સાથે યુદ્ધ કરીશું અને ત્યારબાદ તમે ચોક્કસ વિજય મેળવો.
તતસ્તે કૃતસંવાદા દેવાન્ ઊચુસ્તદાસુરાઃ ન્યસ્તશસ્ત્રા વયં સર્વે નિઃસંનાહા રથૈર્વિના
પછી, સહમતિથી, અસુરોએ દેવતાઓને કહ્યું: 'અમે બધા શસ્ત્ર મૂકી દીધાં છે, બાંધણી ઉતારી છે અને રથ વિના છીએ.'
વયં તપશ્ચરિષ્યામઃ સંવૃતા વલ્કલૈર્વને પ્રહ્લાદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સત્યાભિવ્યાહૃતં તુ તત્
'અમે વનમાં વલ્કલ પહેરી તપ કરશું,' એમ તેમણે પ્રહલાદના સાચા શબ્દો સાંભળી કહ્યું.
તતો દેવા ન્યવર્તન્ત વિજ્વરા મુદિતાશ્ચ તે ન્યસ્તશસ્ત્રેષુ દૈત્યેષુ વિનિવૃત્તાસ્તદા સુરાઃ
પછી દેવતાઓ નિર્ભય અને આનંદિત થઈ પાછા ફર્યા; જ્યારે દૈત્યો શસ્ત્ર મૂકી ચૂક્યા, ત્યારે દેવતાઓ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
તતસ્તાનબ્રવીત્કાવ્યઃ કંચિત્કાલમુપાસ્યથ નિરુત્સિક્તાસ્ તપોયુક્તાઃ કાલં કાર્યાર્થસાધકમ્
પછી કાવ્યએ તેમને કહ્યું, 'કેટલાક સમય સુધી તપમાં સ્થિર અને એકાગ્ર રહી સેવા કરો, જ્યાં સુધી યોગ્ય સમય ન આવે.'
પિતુર્મમાશ્રમસ્થા વૈ માં પ્રતીક્ષત દાનવાઃ તત્સંદિશ્યાસુરાન્કાવ્યો મહાદેવં પ્રપદ્યત
'દૈત્યો, મારા પિતાના આશ્રમમાં રહીને મારી રાહ જુઓ.' એમ કહી કાવ્યએ અસુરોને સંદેશ આપ્યો અને મહાદેવ પાસે ગયા.
મન્ત્રાનિચ્છામ્યહં દેવ યે ન સન્તિ બૃહસ્પતૌ પરાભવાય દેવાનામ્ અસુરાણાં જયાય ચ
'હે દેવ, મને એવા મંત્રો જોઈએ છે, જે બૃહસ્પતિ પાસે નથી, જેથી દેવતાઓનો પરાજય અને અસુરોનો વિજય થાય.'
એવમુક્તો ઽબ્રવીદ્દેવો વ્રતં ત્વં ચર ભાર્ગવ પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં તુ કણધૂમમવાક્શિરાઃ યદિ પાસ્યસિ ભદ્રં તે તતો મન્ત્રાનવાપ્સ્યસિ
એમ સાંભળીને દેવએ કહ્યું, 'હે ભૃગુપુત્ર, તું એક હજાર વર્ષનું વ્રત ધારણ કર, ધૂમ જ ખાઈ, માથું નીચે રાખી. જો તું આ પૂર્ણ કરશે, તો તને મંત્રો મળશે. તારો કલ્યાણ થાય.'
તથેતિ સમનુજ્ઞાપ્ય શુક્રસ્તુ ભૃગુનન્દનઃ પાદૌ સંસ્પૃશ્ય દેવસ્ય બાઢમિત્યબ્રવીદ્વચઃ વ્રતં ચરામ્યહં દેવ ત્વયાદિષ્ટો ઽદ્ય વૈ પ્રભો
'તેથી' કહી, ભૃગુનંદન શુક્રે દેવના પગ સ્પર્શી કહ્યું, 'પ્રભુ, તમે જે કહ્યું તે વ્રત હું આજે જ અવશ્ય પાલન કરીશ.'
તતો ઽનુસૃષ્ટો દેવેન કુણ્ડધારો ઽસ્ય ધૂમકૃત્ તદા તસ્મિન્ગતે શુક્રે હ્ય્ અસુરાણાં હિતાય વૈ મન્ત્રાર્થં તત્ર વસતિ બ્રહ્મચર્યં મહેશ્વરે
પછી દેવએ કુંડધારને, ધૂમ ધારકને, શુક્ર પાસે મોકલ્યો. ત્યાં શુક્ર મહાદેવના સ્થાને અસુરોના હિત માટે મંત્ર મેળવવા બ્રહ્મચર્યથી રહેવા લાગ્યા.
તદ્બુદ્ધ્વા નીતિપૂર્વં તુ રાજ્યે ન્યસ્તે તદાસુરૈઃ અસ્મિંશ્છિદ્રે તદામર્ષાદ્ દેવાસ્તાન્સમુપાદ્રવન્ દંશિતાઃ સાયુધાઃ સર્વે બૃહસ્પતિપુરઃસરાઃ
આ જાણીને અને અસુરોએ રાજકાજ છોડ્યું છે તે જોઈ, દેવતાઓએ આ અવસર જોઈ ગુસ્સાથી બૃહસ્પતિને આગળ રાખીને, તમામ શસ્ત્રધારી બની અસુરો પર આક્રમણ કર્યું.
દૃષ્ટ્વાસુરગણા દેવાન્ પ્રગૃહીતાયુધાન્પુનઃ ઉત્પેતુઃ સહસા તે વૈ સંત્રસ્તાસ્તાન્વચો ઽબ્રુવન્
દૈત્યોના સમૂહોએ દેવતાઓને શસ્ત્ર લઈને આવતાં જોયા અને ડરીને એકાએક ઊભા રહી એમ કહ્યું:
ન્યસ્તે શસ્ત્રે ઽભયે દત્ત આચાર્યે વ્રતમાસ્થિતે દત્ત્વા ભવન્તો હ્ય્ અભયં સમ્પ્રાપ્તા નો જિઘાંસયા
'અમે શસ્ત્ર મૂકી દીધાં, અમને નિર્ભયતા આપી, અને અમારા ગુરુ વ્રતમાં છે; તમે અમને સુરક્ષા આપી હતી, છતાં હવે અમને મારવા આવ્યા છો.'
અનાચાર્યા વયં દેવાસ્ ત્યક્તશસ્ત્રાસ્ત્વવસ્થિતાઃ ચીરકૃષ્ણાજિનધરા નિષ્ક્રિયા નિષ્પરિગ્રહાઃ
'હે દેવતાઓ, અમે ગુરુ વિના છીએ, શસ્ત્ર છોડી દીધાં છે, વલ્કલ અને કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરીએ છીએ, કોઈ કર્મ નથી અને અમારે કશું નથી.'