ઇન્દ્રેણૈવ તુ વિક્રમ્ય નિહતસ્તારકામયે અશક્નુવન્સ દેવાનાં સર્વં સોઢું સદૈવતમ્
તારકામય યુદ્ધમાં, ઇન્દ્રે પોતે વિરોચનને શૂરવીરતા બતાવીને માર્યો, કારણ કે તે બધા દેવો અને તેમના દૈવી બળને સહન કરી શકતો નહોતો.
નિહતા દાનવાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યે ત્ર્યમ્બકેણ તુ અસુરાશ્ચ પિશાચાશ્ચ દાનવાશ્ચાન્ધકાહવે
ત્રણેય લોકના બધા દાનવો ત્ર્યંબકે માર્યા હતા; અને અંધક યુદ્ધમાં અસુરો, પિશાચો અને દાનવો પણ સંહારાયા હતા.
હતા દેવમનુષ્યે સ્વે પિતૃભિશ્ચૈવ સર્વશઃ સંપૃક્તો દાનવૈર્વૃત્રો ઘોરો હાલાહલે હતઃ
દેવો અને મનુષ્યોમાં તથા તેમના પિતૃઓ દ્વારા પણ બધા મારાયા; ભયાનક વૃત્ર, દાનવો સાથે મળીને હાલાહલ યુદ્ધમાં સંહારાયો હતો.
તદા વિષ્ણુસહાયેન મહેન્દ્રેણ નિવર્તિતઃ હતો ધ્વજે મહેન્દ્રેણ માયાચ્છન્નસ્તુ યોગવિત્ ધ્વજલક્ષણમાવિશ્ય વિપ્રચિત્તિઃ સહાનુજઃ
ત્યારે વિષ્ણુની સહાયથી મહેન્દ્રે તેને પાછો હટાવ્યો; માયાથી છુપાયેલા અને યોગમાં નિપુણ વિપ્રચિત્તિ પોતાના ભાઈ સાથે ધ્વજમાં પ્રવેશ્યા અને ધ્વજના નિશાન પર મહેન્દ્રે તેમને માર્યા.
દૈત્યાંશ્ચ દાનવાંશ્ચૈવ સંયતાન્કિલ સંયુતાન્ જયન્કોલાહલે સર્વાન્ દેવૈઃ પરિવૃતો વૃષા
દેવતાઓની વચ્ચે ઘેરાયેલો વૃષભે યુદ્ધના ગજબના ગજ્જનામાં બધાં સંયમિત અને ભેગા થયેલા દૈત્ય અને દાનવોને જીત્યા.
યજ્ઞસ્યાવભૃથે દૃશ્યૌ શણ્ડામર્કૌ તુ દૈવતૈઃ એતે દેવાસુરે વૃત્તાઃ સંગ્રામા દ્વાદશૈવ તુ
યજ્ઞના અંતિમ વિધિએ, દેવતાઓએ શંડ અને સૂર્યને જોયા; એ દેવ અને અસુર વચ્ચેના બાર યુદ્ધો હતા.
દેવાસુરક્ષયકરાઃ પ્રજાનાં તુ હિતાય વૈ હિરણ્યકશિપૂ રાજા વર્ષાણામર્બુદં બભૌ
દેવ અને અસુર વચ્ચેના યુદ્ધો બંને પક્ષ માટે વિનાશક હતા, પણ એ પ્રજાઓના કલ્યાણ માટે જ હતા; હિરણ્યકશિપુ રાજાએ દસ કરોડ વર્ષ સુધી રાજ કર્યું.
દ્વિસપ્તતિ તથાન્યાનિ નિયુતાન્યધિકાનિ ચ અશીતિં ચ સહસ્રાણિ ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યતાં ગતઃ
બહેતર અને વધુ દસ દસ લાખ, અને એ સાથે અશી હજાર વર્ષ સુધી ત્રણેય લોક પર શાસન મળ્યું.
પર્યાયેણ નુ રાજાભૂદ્ બલિર્વર્ષાયુતં પુનઃ ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ નિયુતાનિ ચ વિંશતિઃ
પછી બલિ રાજાએ ફરીથી એક લાખ વર્ષ અને પછી સાઠ હજાર વર્ષ સાથે વીસ લાખ વર્ષ સુધી રાજ કર્યું.
બલે રાજ્યાધિકારસ્તુ યાવત્કાલં બભૂવ હ તાવત્કાલં તુ પ્રહ્લાદો નિવૃત્તો હ્ય્ અસુરૈઃ સહ
જેટલો સમય બલિએ રાજ કર્યું, એટલો જ સમય પ્રહલાદ અસુરો સાથેથી વિમુખ રહ્યો.
ઇન્દ્રાસ્ત્રયસ્તે વિજ્ઞેયા અસુરાણાં મહૌજસઃ દૈત્યસંસ્થમિદં સર્વમ્ આસીદ્દશયુગં પુનઃ
અસુરોમાં ત્રણ મહાન શક્તિશાળી ઇન્દ્ર હતા; આ બધું દૈત્યોમાં સ્થિર રહ્યું અને ફરીથી દસ યુગ સુધી ચાલ્યું.
ત્રૈલોક્યમિદમવ્યગ્રં મહેન્દ્રેણાનુપાલ્યતે અસપત્નમિદં સર્વમ્ આસીદ્દશયુગં પુનઃ
મહાન ઇન્દ્રે ત્રણેય લોકને નિરાંતે સંભાળ્યા; આખું જગત કોઈ વિઘ્ન વિના ફરી દસ યુગ સુધી ટક્યું.
પ્રહ્લાદસ્ય હતે તસ્મિંસ્ ત્રૈલોક્યે કાલપર્યયાત્ પર્યાયેણ તુ સમ્પ્રાપ્તે ત્રૈલોક્યં પાકશાસને તતો ઽસુરાન્પરિત્યજ્ય શુક્રો દેવાનગચ્છત
જ્યારે પ્રહલાદ મર્યો, સમય જતાં અને પાકરાજ્ય શરૂ થતાં, શુક્રે અસુરોને છોડ્યા અને દેવતાઓ પાસે ગયો.
યજ્ઞે દેવાનથ ગતં દિતિજાઃ કાવ્યમાહ્વયન્ કિં ત્વં નો મિષતાં રાજ્યં ત્યક્ત્વા યજ્ઞં પુનર્ગતઃ
યજ્ઞ સમયે, જ્યારે શુક્ર દેવતાઓ પાસે ગયો, દિતિના પુત્રોએ પુકાર્યું: 'તમે અમારું રાજ્ય છોડી, અમને જોઈને યજ્ઞમાં કેમ પાછા આવ્યા છો?'
સ્થાતું ન શક્નુમો હ્ય્ અત્ર પ્રવિશામો રસાતલમ્ એવમુક્તો ઽબ્રવીદ્દૈત્યાન્ વિષણ્ણાન્સાન્ત્વયન્ગિરા
'અમે અહીં રહી શકતા નથી; ચાલો પાતાળમાં જઈએ.' એમ કહેતાં, શુક્રે દુઃખી દૈત્યોને શાંત વાણીથી સમજાવ્યા.
મા ભૈષ્ટ ધારયિષ્યામિ તેજસા સ્વેન વો ઽસુરાઃ મન્ત્રાશ્ચૌષધયશ્ચૈવ રસા વસુ ચ યત્પરમ્
'ડરશો નહીં, દૈત્યોએ; હું મારા તેજથી તમને સાચવીશ—મંત્રો, ઔષધિઓ, રસ અને શ્રેષ્ઠ ધન આપીને.'
કૃત્સ્નાનિ મયિ તિષ્ઠન્તિ પાદસ્તેષાં સુરેષુ વૈ તત્સર્વં વઃ પ્રદાસ્યામિ યુષ્મદર્થે ધૃતા મયા
'આ બધું મારા પાસે છે, તેમનાં પગ દેવતાઓમાં છે; તે બધું હું તમારા માટે આપીશ, તમારા હિત માટે મેં રાખ્યું છે.'
તતો દેવાસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા વૃતાન્કાવ્યેન ધીમતા સંમન્ત્રયન્તિ દેવા વૈ સંવિજ્ઞાસ્તુ જિઘૃક્ષયા
પછી, બુદ્ધિશાળી શુક્રે તેમને રક્ષ્યા જોઈને, દેવતાઓએ મળીને વિચાર કર્યો કે તેમને કેવી રીતે પકડીએ.
કાવ્યો હ્ય્ એષ ઇદં સર્વં વ્યાવર્તયતિ નો બલાત્ સાધુ ગચ્છામહે તૂર્ણં યાવન્નાધ્યાપયિષ્યતિ
'આ શુક્ર બધું આપણાથી દૂર કરી રહ્યો છે; ચાલો, તે તેમને શીખવે એ પહેલાં જ તુરંત અહીંથી ચાલીએ.'
પ્રસહ્ય હત્વા શિષ્ટાંસ્તુ પાતાલં પ્રાપયામહે તતો દેવાસ્તુ સંરબ્ધા દાનવાન્ ઉપસૃત્ય હ
'ચાલો, બચેલા દૈત્યોને મારીએ અને પાતાળમાં મોકલી દઈએ.' એમ કહી દેવતાઓ ગુસ્સાથી દાનવો તરફ ધસી ગયા.
તતસ્તે વધ્યમાનાસ્તુ કાવ્યમેવાભિદુદ્રુવુઃ તતઃ કાવ્યસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા તૂર્ણં દેવૈર્ અભિદ્રુતાન્
પછી, જ્યારે દૈત્યોએ મારવામાં આવતાં, તેઓ દોડીને શુક્ર પાસે ગયા; દેવતાઓ ઝડપથી પીછો કરતાં જોઈ, શુક્રે તરત જ પગલાં લીધાં.
રક્ષાં કાવ્યેન સંહૃત્ય દેવાસ્તે ઽપ્યસુરાર્દિતાઃ કાવ્યં દૃષ્ટ્વા સ્થિતં દેવા નિઃશઙ્કમસુરાઞ્જહુઃ
શુક્રે પોતાની રક્ષા પાછી ખેંચી, તો દેવતાઓ અસુરોના ઉપદ્રવથી પીડાયા; પણ શુક્રને સ્થિર જોઈ, દેવતાઓએ નિર્ભય થઈને અસુરોને છોડી દીધા.
તતઃ કાવ્યો ઽનુચિન્ત્યાથ બ્રાહ્મણો વચનં હિતમ્ તાનુવાચ તતઃ કાવ્યઃ પૂર્વં વૃત્તમનુસ્મરન્
પછી કાવ્ય બ્રાહ્મણએ, બધું વિચાર્યા પછી, તેમને માટે લાભદાયક એવા શબ્દો કહ્યા, અને અગાઉ જે બન્યું હતું તે યાદ કરીને બોલ્યા.
ત્રૈલોક્યં વો હૃતં સર્વં વામનેન ત્રિભિઃ ક્રમૈઃ બલિર્બદ્ધો હતો જમ્ભો નિહતશ્ચ વિરોચનઃ
તમારા ત્રણેય લોક વામનએ ત્રણ પગલાંમાં લઈ લીધાં છે; બલિ બંધાયો, જંભ મારાયો અને વિરોચન પણ મૃત્યુ પામ્યો.
મહાસુરા દ્વાદશસુ સંગ્રામેષુ સુરૈર્ હતાઃ તૈસ્તૈરુપાયૈર્ભૂયિષ્ઠં નિહતા વઃ પ્રધાનતઃ
મહાન અસુરો બાર યુદ્ધોમાં દેવતાઓ દ્વારા મારાયા છે; વિવિધ ઉપાયો દ્વારા તમારા મુખ્ય લોકો મોટેભાગે નાશ પામ્યા છે.
કિંચિચ્છીષ્ટાસ્તુ યૂયં વૈ યુદ્ધં માસ્ત્વિતિ મે મતમ્ નીતિં યાં વો ઽભિધાસ્યામિ તિષ્ઠધ્વં કાલપર્યયાત્
હવે તમે થોડા જ બાકી રહેલા છો; મારું માનવું છે કે હવે વધુ યુદ્ધ ન કરવું જોઈએ. હું તમને એક રીત બતાવું છું—યોગ્ય સમયની રાહ જુઓ.
યાસ્યામ્યહં મહાદેવં મન્ત્રાર્થં વિજયાવહમ્ અપ્રતીપાંસ્તતો મન્ત્રાન્ દેવાત્પ્રાપ્ય મહેશ્વરાત્ યુધ્યામહે પુનર્દેવાંસ્ તતઃ પ્રાપ્સ્યથ વૈ જયમ્
હું મહાદેવ પાસે જઈને વિજય આપતી મંત્રો મેળવવા જઈશ; મહેશ્વર પાસેથી એવા મંત્રો મેળવીને, જે કોઈ રોકી શકે નહીં, આપણે ફરી દેવતાઓ સાથે યુદ્ધ કરીશું અને ત્યારબાદ તમે ચોક્કસ વિજય મેળવો.
તતસ્તે કૃતસંવાદા દેવાન્ ઊચુસ્તદાસુરાઃ ન્યસ્તશસ્ત્રા વયં સર્વે નિઃસંનાહા રથૈર્વિના
પછી, સહમતિથી, અસુરોએ દેવતાઓને કહ્યું: 'અમે બધા શસ્ત્ર મૂકી દીધાં છે, બાંધણી ઉતારી છે અને રથ વિના છીએ.'
વયં તપશ્ચરિષ્યામઃ સંવૃતા વલ્કલૈર્વને પ્રહ્લાદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સત્યાભિવ્યાહૃતં તુ તત્
'અમે વનમાં વલ્કલ પહેરી તપ કરશું,' એમ તેમણે પ્રહલાદના સાચા શબ્દો સાંભળી કહ્યું.
તતો દેવા ન્યવર્તન્ત વિજ્વરા મુદિતાશ્ચ તે ન્યસ્તશસ્ત્રેષુ દૈત્યેષુ વિનિવૃત્તાસ્તદા સુરાઃ
પછી દેવતાઓ નિર્ભય અને આનંદિત થઈ પાછા ફર્યા; જ્યારે દૈત્યો શસ્ત્ર મૂકી ચૂક્યા, ત્યારે દેવતાઓ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.