કુણ્ડિકેરાશ્ચ વિક્રાન્તાસ્ તાલજઙ્ઘાસ્ તથૈવ ચ વીતિહોત્રસુતશ્ચાપિ આનર્તો નામ વીર્યવાન્ દુર્જેયસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ બભૂવ મિત્રકર્શનઃ
તેમજ વીર કુન્ડિકેર અને તાલજંઘ પણ હતા; અને વીતિહોત્રનો પુત્ર બલવાન અને અપરાજેય આનંદ હતો, જેના પુત્ર મિત્રકર્ષણ હતો.
સદ્ભાવેન મહારાજ પ્રજા ધર્મેણ પાલયન્ કાર્તવીર્યાર્જુનો નામ રાજા બાહુસહસ્રવાન્
હે મહારાજા, સાચા હૃદયથી, કાર્તવીર્યાર્જુન નામના હજાર હાથોવાળા રાજાએ ધર્મપૂર્વક પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું.
યેન સાગરપર્યન્તા ધનુષા નિર્જિતા મહી યસ્તસ્ય કીર્તયેન્નામ કલ્યમુત્થાય માનવઃ
જેના દ્વારા ધરતી સમુદ્રના કિનારા સુધી ધનુષ્યથી જીતાઈ હતી; જે મનુષ્ય સવારે ઉઠીને તેનું નામ લે છે, તેને શુભતા મળે છે.
ન તસ્ય વિત્તનાશઃ સ્યાન્ નષ્ટં ચ લભતે પુનઃ કાર્તવીર્યસ્ય યો જન્મ કથયેદિહ ધીમતઃ યથાવત્સ્વિષ્ટપૂતાત્મા સ્વર્ગલોકે મહીયતે
તેને ધનનું નુકસાન થતું નથી, અને ગુમાવેલું પણ પાછું મળે છે; જે અહીં વિદ્વાન કાર્તવીર્યનું જન્મકથન શુદ્ધ અને ભક્તિપૂર્વક કરે છે, તે સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે.
કિમર્થં તદ્વનં દગ્ધમ્ આપવસ્ય મહાત્મનઃ કાર્તવીર્યેણ વિક્રમ્ય સૂત પ્રબ્રૂહિ તત્ત્વતઃ
કાર્તવીર્યે પોતાની શક્તિ બતાવીને મહાત્મા આપવનું વન કેમ બળાવી દીધું? હે સૂત, મને સાચું કહો.
રક્ષિતા સ તુ રાજર્ષિઃ પ્રજાનામિતિ નઃ શ્રુતમ્ સ કથં રક્ષિતા ભૂત્વા અદહત્તત્તપોવનમ્
અમને સાંભળ્યું છે કે એ રાજર્ષિ પ્રજાનો રક્ષક હતો; તો પછી રક્ષક બનીને તેણે એ પવિત્ર વન કેમ બળાવી નાખ્યું?
આદિત્યો દ્વિજરૂપેણ કાર્તવીર્યમુપસ્થિતઃ તૃપ્તિમેકાં પ્રયચ્છસ્વ આદિત્યો ઽહં નરેશ્વર
સૂર્યદેવ દ્વિજરૂપે કાર્તવીર્ય પાસે આવ્યા અને કહ્યું: 'મને એક જ ઈચ્છા પૂરી કરો; હું સૂર્ય છું, રાજન!'
ભગવન્કેન તૃપ્તિસ્તે ભવત્યેવ દિવાકર કીદૃશં ભોજનં દદ્મિ હુત્વા તુ વિદધામ્યહમ્
રાજાએ પૂછ્યું: 'પ્રભુ, તમને સંતોષ કેવી રીતે મળે છે, દયાળુ દેવ? હું કઈ રીતે ભોજન આપું? જે આપશો, તે હું પૂરૂં કરીશ.'
સ્થાવરં દેહિ મે સર્વમ્ આહારં દદતાં વર તેન તૃપ્તો ભવેયં વૈ સા મે તૃપ્તિર્હિ પાર્થિવ
'મને બધા અચળ વસ્તુઓ ભોજન રૂપે આપો, દયાળુ. એથી જ હું તૃપ્ત થઈશ; એ જ મારી તૃપ્તિ છે, રાજન.'
ન શક્યાઃ સ્થાવરાઃ સર્વે તેજસા ચ બલેન ચ નિર્દગ્ધું તપતાં શ્રેષ્ઠ તેન ત્વાં પ્રણમામ્યહમ્
'તમારી તેજ અને શક્તિથી બધા અચળ વસ્તુઓ સળગાવી શકાય એવી નથી, તપનારા દેવોમાં શ્રેષ્ઠ. તેથી હું તમને વંદન કરું છું.'
તુષ્ટસ્તે ઽહં શરાન્દદ્મિ અક્ષયાન્સર્વતોમુખાન્ યે પ્રક્ષિપ્તા જ્વલિષ્યન્તિ મમ તેજઃસમન્વિતાઃ
'તમે પ્રસન્ન થવાથી હું તમને એવા અક્ષય બાણ આપું છું, જે ચારે દિશામાં ચાલે છે. જ્યાં પણ ફેંકશો, એ મારા તેજથી પ્રજ્વલિત થશે.'
આવિષ્ટા મમ તેજોભિઃ શોષયિષ્યન્તિ સ્થાવરાન્ શુષ્કાન્ ભસ્મીકરિષ્યન્તિ તેન તૃપ્તિર્નરાધિપ
'મારા તેજથી ભરેલા એ બાણો અચળ વસ્તુઓને સુકવી નાખશે; સુકાઈ ગયેલને ભસ્મ કરી દેશે. એથી, રાજન, તૃપ્તિ પ્રાપ્ત થશે.'
તતઃ શરાંસ્તદાદિત્યસ્ ત્વ્ અર્જુનાય પ્રયચ્છત તતો દદાહ સમ્પ્રાપ્તાન્ સ્થાવરાન્ સર્વમેવ ચ
પછી સૂર્યદેવે એ બાણો અર્જુનને આપ્યા, અને તેણે સામે આવેલી બધી અચળ વસ્તુઓ સળગાવી નાખી.
ગ્રામાંસ્તથાશ્રમાંશ્ચૈવ ઘોષાણિ નગરાણિ ચ તપોવનાનિ રમ્યાણિ વનાન્યુપવનાનિ ચ
ગામ, આશ્રમ, ગૌશાળા, શહેરો, મનોહર તપોવન, જંગલો અને બગીચા—આ બધું તેણે સળગાવી દીધું.
એવં પ્રાચીમન્વદહત્ તતઃ સર્વાં સ દક્ષિણામ્ નિર્વૃક્ષા નિસ્તૃણા ભૂમિર્ હતા ઘોરેણ તેજસા
આ રીતે તેણે પૂર્વ દિશા સળગાવી, પછી આખી દક્ષિણ દિશા પણ. ધરા વૃક્ષવિહોણી અને ઘાસ વિના બની ગઈ, એ ભયાનક તેજથી બધું નાશ પામ્યું.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ આપવો જલમાસ્થિતઃ દશ વર્ષસહસ્રાણિ તત્રાસ્તે સ મહાનૃષિઃ
એ જ સમયે મહાન ઋષિ જળમાં પ્રવેશી ગયા અને ત્યાં દસ હજાર વર્ષ સુધી રહ્યા.
પૂર્ણે વ્રતે મહાતેજા ઉદતિષ્ઠંસ્તપોધનઃ સો ઽપશ્યદાશ્રમં દગ્ધમ્ અર્જુનેન મહામુનિઃ
વ્રત પૂર્ણ થતાં મહાતેજસ્વી તપસ્વીએ ઉઠીને જોયું કે અર્જુને તેનો આશ્રમ સળગાવી દીધો છે.
ક્રોધાચ્છશાપ રાજર્ષિં કીર્તિતં વો યથા મયા ક્રોષ્ટોઃ શૃણુત રાજર્ષેર્ વંશમુત્તમપૌરુષમ્
કોપે ભરાઈ મહર્ષીએ રાજર્ષિને શાપ આપ્યો, જેમ મેં તમને કહેલું છે. હવે તમે ક્રોષ્ટુના વંશમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા મહાન રાજર્ષિના વંશ વિશે સાંભળો.
યસ્યાન્વવાયે સમ્ભૂતો વિષ્ણુર્વૃષ્ણિકુલોદ્વહઃ ક્રોષ્ટોરેવાભવત્પુત્રો વૃજિનીવાન્મહારથઃ
એ વંશમાં વિષ્ણુ જન્મ્યા, જે વૃષ્ણિ કુળના શ્રેષ્ઠ હતા. ક્રોષ્ટુના પુત્ર મહારથી વ્રજિનીવાન હતા.
વૃજિનીવતશ્ચ પુત્રો ઽભૂત્ સ્વાહો નામ મહાબલઃ સ્વાહપુત્રો ઽભવદ્ રાજન્ રુષઙ્ગુર્ વદતાં વરઃ
વ્રજિનીવાનથી મહાબલવાન સ્વાહા નામનો પુત્ર થયો. સ્વાહાના પુત્ર, રાજન, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ રૂષંગુ થયો.
સ તુ પ્રસૂતિમિચ્છન્ વૈ રુષઙ્ગુઃ સૌમ્યમાત્મજમ્ ચિત્રશ્ચિત્રરથશ્ચાસ્ય પુત્રઃ કર્મભિરન્વિતઃ
રૂષંગુએ સંતાનની ઈચ્છાથી સૌમ્ય સ્વભાવ ધરાવતો પુત્ર ચિત્ર જન્માવ્યો, અને ચિત્રના પુત્ર કર્મમાં નિપુણ ચિત્રરથ થયો.
અથ ચૈત્રરથિવીરો જજ્ઞે વિપુલદક્ષિણઃ શશબિન્દુરિતિ ખ્યાતશ્ ચક્રવર્તી બભૂવ હ
પછી ચૈત્રરથિ નામે વિરો થયો, જે વિશાળ દક્ષિણ અને પ્રસિદ્ધ હતો; તે શશબિંદુ નામે જાણીતા ચક્રવર્તી રાજા બન્યા.
અત્રાનુવંશશ્લોકો ઽયં ગીતસ્ તસ્મિન્પુરાભવત્ શશબિન્દોસ્તુ પુત્રાણાં શતાનામ્ અભવચ્છતમ્
અહીં એક વંશગીત પ્રાચીનકાળે ગવાયું છે: શશબિંદુના સો પુત્રો હતા અને દરેકના પણ સો પુત્રો થયા.
ધીમતાં ચાભિરૂપાણાં ભૂરિદ્રવિણતેજસામ્ તેષાં શતપ્રધાનાનાં પૃથુસાહ્વા મહાબલાઃ
એ બધા બુદ્ધિશાળી, સુંદર અને ધન-તેજમાં સમૃદ્ધ હતા. એ સો નેતાઓમાં પૃથુસાહ્વ સૌથી બલવાન હતા.
પૃથુશ્રવાઃ પૃથુયશાઃ પૃથુધર્મા પૃથુંજયઃ પૃથુકીર્તિઃ પૃથુમના રાજાનઃ શશબિન્દવઃ
પૃથુશ્રવા, પૃથુયશા, પૃથુધર્મા, પૃથુંજય, પૃથુકીર્તિ, પૃથુમન, અને શશબિંદુ નામના રાજાઓ હતા.
શંસન્તિ ચ પુરાણજ્ઞાઃ પૃથુશ્રવસમુત્તમમ્ અન્તરસ્ય સુયજ્ઞસ્ય સુયજ્ઞસ્તનયો ઽભવત્
પૂરાણ જાણનારા કહે છે કે શ્રેષ્ઠ પૃથુશ્રવા સુયજ્ઞના પુત્ર હતા, જે સુયજ્ઞના રાજકાળ વચ્ચે જન્મ્યા હતા.
ઉશના તુ સુયજ્ઞસ્ય યો રક્ષન્પૃથિવીમિમામ્ આજહારાશ્વમેધાનાં શતમુત્તમધાર્મિકઃ
સુયજ્ઞના પુત્ર ઉશના, જેમણે પૃથ્વીનું રક્ષણ કર્યું, તેમણે ધર્મપૂર્વક સો ઉત્તમ અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા હતા.
તિતિક્ષુરભવત્પુત્ર ઔશનઃ શત્રુતાપનઃ મરુત્તસ્તસ્ય તનયો રાજર્ષીણામનુત્તમઃ
ઉશનાનો પુત્ર તિતિક્ષુ, જેને શત્રુતાપન પણ કહે છે, અને તેનો પુત્ર મહાન રાજર્ષિ મરુત્ત હતો.
આસીન્મરુત્તતનયૌ વીરઃ કમ્બલબર્હિષઃ પુત્રસ્તુ રુક્મકવચો વિદ્વાન્કમ્બલબર્હિષઃ
મરુત્તના પુત્રોમાંથી વીર કંબલબર્હિષ હતો; અને તેનો પુત્ર, વિદ્વાન કંબલબર્હિષ, સોનેરી કવચ ધારણ કરતો હતો.
નિહત્ય રુક્મકવચઃ પરાન્કવચધારિણઃ ધન્વિનો વિવિધૈર્બાણૈર્ અવાપ્ય પૃથિવીમિમામ્
રુક્મકવચે વિવિધ બાણોથી કવચધારી દુશ્મન ધનુર્ધારોને હરાવીને આ પૃથ્વી પ્રાપ્ત કરી.