જજ્ઞે બાહુસહસ્રં વૈ ઇચ્છતસ્તસ્ય ધીમતઃ રથો ધ્વજશ્ચ સંજજ્ઞ ઇત્યેવમનુશુશ્રુમ
તે વિદ્વાન પુરુષની ઈચ્છાથી હજારો હાથ ઊભા થયા; તેમનો રથ અને ધ્વજ પણ પ્રગટ થયા—આવું અમે સાંભળ્યું છે.
દશ યજ્ઞસહસ્રાણિ રાજ્ઞાં દ્વીપેષુ વૈ તદા નિરર્ગલાનિ વૃત્તાનિ શ્રૂયન્તે તસ્ય ધીમતઃ
તે વિદ્વાન રાજાએ ત્યારે દ્વીપોમાં દસ હજાર યજ્ઞો વિઘ્ન વિના કર્યા હતા, એમ કહેવાય છે.
સર્વે યજ્ઞા મહારાજ્ઞસ્ તસ્યાસન્ ભૂરિદક્ષિણાઃ સર્વે કાઞ્ચનયૂપાસ્તે સર્વાઃ કાઞ્ચનવેદિકાઃ
તે મહારાજાના બધા યજ્ઞો દાનથી ભરપૂર હતા; બધા યજ્ઞોમાં સોનાના યૂપ અને સોનાની વેદિકા હતી.
સર્વે દેવૈઃ સમં પ્રાપ્તૈર્ વિમાનસ્થૈરલંકૃતાઃ ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ નિત્યમેવોપશોભિતાઃ
બધા યજ્ઞો દેવતાઓ સાથે વિમાનોમાં સુશોભિત થયા હતા અને ગંધર્વો તથા અપ્સરાઓથી હંમેશા શોભિત રહેતા હતા.
તસ્ય યજ્ઞે જગૌ ગાથાં ગન્ધર્વો નારદસ્તથા કાર્તવીર્યસ્ય રાજર્ષેર્ મહિમાનં નિરીક્ષ્ય સઃ
તેના યજ્ઞમાં ગંધર્વ નારદે કાર્તવીર્ય નામના રાજર્ષિની મહિમા જોઈને ગાથા ગાઈ હતી.
ન નૂનં કાર્તવીર્યસ્ય ગતિં યાસ્યન્તિ ક્ષત્રિયાઃ યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ
યજ્ઞ, દાન, તપ, શૌર્ય કે વિદ્યા દ્વારા કોઈ ક્ષત્રિય કાર્તવીર્ય જેવી સ્થિતિ કદી મેળવી શકશે નહીં.
સ હિ સપ્તસુ દ્વીપેષુ ખડ્ગી ચક્રી શરાસની રથી દ્વીપાન્યનુચરન્ યોગી પશ્યતિ તસ્કરાન્
એ મહાન યોગી તલવાર, ચક્ર, ધનુષ્ય અને બાણ લઈને રથમાં સાતેય દ્વીપોમાં ફરતો અને ચોરો પર નજર રાખતો હતો.
પઞ્ચાશીતિસહસ્રાણિ વર્ષાણાં સ નરાધિપઃ સ સર્વરત્નસમ્પૂર્ણશ્ ચક્રવર્તી બભૂવ હ
એ મનુષ્યોના રાજાએ પચાસી હજાર વર્ષ સુધી રાજ કર્યું અને સર્વ રત્નોથી ભરપૂર ચક્રવર્તી બન્યો.
સ એવ પશુપાલો ઽભૂત્ ક્ષેત્રપાલઃ સ એવ હિ સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જુનો ઽભવત્
એ જ પોતે પશુપાલ, ખેતરનો રખેવાળ અને યોગબળે વરસાદ લાવનાર અર્જુન પણ બન્યો.
યો ઽસૌ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનત્વચા ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનેવ ભાસ્કરઃ
જેના હજાર હાથ ધનુષ્યની ડોરીથી કઠિન થયા છે, એ પુરૂષ હજારો કિરણોથી શરદના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી લાગે છે.
એષ નાગં મનુષ્યેષુ માહિષ્મત્યાં મહાદ્યુતિઃ કર્કોટકસુતં જિત્વા પુર્યાં તત્ર ન્યવેશયત્
આ મહાતેજસ્વી પુરુષે માહિષ્મતીમાં મનુષ્યોમાં નાગ કર્કોટકના પુત્રને જીત્યો અને તેને એ શહેરમાં વસાવ્યો.
એષ વેગં સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્કાલે ભજેત વૈ ક્રીડન્નેવ સુખોદ્ભિન્નઃ પ્રતિસ્રોતો મહીપતિઃ
આ રાજા વરસાદના સમયમાં મોજમાં દરિયાની ગતિને પાર કરી, વિરુદ્ધ પ્રવાહમાં આનંદથી રમતો હતો.
લલતા ક્રીડતા તેન પ્રતિસ્રગ્દામમાલિની ઊર્મિભ્રુકુટિસંત્રાસાચ્ ચકિતાભ્યેતિ નર્મદા
જ્યારે એ કિનારે રમતો અને વિપક્ષી ફૂલોની વણાવેલી વણમાલ પહેરતો, ત્યારે તરંગોની ભ્રૂકુટિથી ડરીને નર્મદા ધીમે ધીમે નજીક આવતી.
એકો બાહુસહસ્રેણ વગાહે સ મહાર્ણવમ્ કરોત્યુદ્વૃત્તવેગાં તુ નર્મદાં પ્રાવૃડુદ્ધતામ્
એ એકલો જ હજાર હાથથી મહાસાગરમાં ઊતરતો અને વરસાદથી ઉફાળેલી નર્મદાને જોરથી વહેતી કરતો.
તસ્ય બાહુસહસ્રેણ ક્ષોભ્યમાણે મહોદધૌ ભવન્ત્યતીવ નિશ્ચેષ્ટાઃ પાતાલસ્થા મહાસુરાઃ
જ્યારે એના હજાર હાથથી મહાસાગર ઉથલાય છે, ત્યારે પાતાળમાં રહેતા મહાદૈત્યો પણ એકદમ શાંત થઈ જાય છે.
ચૂર્ણીકૃતમહાવીચિલીનમીનમહાતિમિમ્ મારુતાવિદ્ધફેનૌઘમ્ આવર્તાક્ષિપ્તદુઃસહમ્
એ મહાસાગરને પોતાના હજારો હાથથી ઉથલાવે છે, મોટી મોજાઓ, માછલીઓ અને વ્હેલોને ડૂબાડી દે છે, પવનથી ફેંકાતા ફેનના ઢગલા ઊભા કરે છે અને દરિયો પાર કરવો અઘરો બને છે.
કરોત્યાલોડયન્નેવ દોઃસહસ્રેણ સાગરમ્ મન્દરક્ષોભચકિતા હ્ય્ અમૃતોત્પાદશઙ્કિતાઃ
એ પોતાના હજારો હાથથી દરિયાને એમ હલાવે છે કે દેવતાઓને મન્દર પર્વતના મથન જેવી આશંકા થાય છે અને અમૃત ઉત્પન્ન થવાની શંકા થાય છે.
તદા નિશ્ચલમૂર્ધાનો ભવન્તિ ચ મહોરગાઃ સાયાહ્ને કદલીખણ્ડા નિર્વાતસ્તિમિતા ઇવ
એ સમયે મહાનાગો એકદમ સ્થિર થઈ જાય છે, તેમનાં માથાં હલનચલન વિના, સાંજના સમયે પવનથી શાંત થયેલા કેળાના તણખાં જેવા લાગે છે.
એવં બદ્ધ્વા ધનુર્જ્યાયામ્ ઉત્સિક્તં પઞ્ચભિઃ શરૈઃ લઙ્કાયાં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્
એ રીતે ધનુષ્ય પર તાંતણ બાંધીને પાંચ બાણ ચડાવી, તેણે લંકામાં રાવણ અને તેની સેના પર જાદુ કરી તેમને મોહમાં પાડી દીધા.
નિર્જિત્ય બદ્ધ્વા ચાનીય માહિષ્મત્યાં બબન્ધ ચ તતો ગત્વા પુલસ્ત્યસ્તુ હ્ય્ અર્જુનં સંપ્રસાદયન્
જીતીને અને બાંધીને તેને માહિષ્મતીમાં લાવી કેદ કર્યો; પછી પુલસ્ત્યે અર્જુન પાસે જઈને તેને શાંત પાડવા પ્રયત્ન કર્યો.
મુમોચ રક્ષઃ પૌલસ્ત્યં પુલસ્ત્યેનેહ સાન્ત્વિતમ્ તસ્ય બાહુસહસ્રેણ બભૂવ જ્યાતલસ્વનઃ
પુલસ્ત્યે અર્જુનને મનાવીને રાક્ષસને મુક્ત કર્યો; તેના હજાર હાથમાંથી ધનુષ્યની તાંતણનો ગર્જન થયો.
યુગાન્તાભ્રસહસ્રસ્ય આસ્ફોટસ્ત્વશનેરિવ અહો બત વિધેર્વીર્યં ભાર્ગવો ઽયં યદાછિનત્
એ અવાજ યુગના અંતે હજારો વાદળના ગાજ જેવો કે ઇન્દ્રના વજ્રના અથડાવા જેવો હતો; હાય, વિધિના બળને જુઓ, ભાર્ગવએ તેને માર્યો.
તદ્વૈ સહસ્રં બાહૂનાં હેમતાલવનં યથા યત્રાપવસ્તુ સંક્રુદ્ધો હ્ય્ અર્જુનં શપ્તવાન્પ્રભુઃ
એ હજાર હાથો, જે સોનાના તાડના વૃક્ષ જેવાં ઝળહળતા હતા, ત્યાં કાપી નાખવામાં આવ્યા; ગુસ્સે ભરાઈને પ્રભુએ અર્જુનને શાપ આપ્યો.
યસ્માદ્વનં પ્રદગ્ધં વૈ વિશ્રુતં મમ હૈહય તસ્માત્તે દુષ્કરં કર્મ કૃતમન્યો હરિષ્યતિ
હે હૈહય, કેમ કે તુંએ મારું પ્રસિદ્ધ વન બળાવી દીધું, તેથી આ મુશ્કેલ કાર્ય બીજું કોઈ કરશે અને તે તારી પાસેથી લઈ જશે.
છિત્ત્વા બાહુસહસ્રં તે પ્રથમં તરસા બલી તપસ્વી બ્રાહ્મણશ્ચ ત્વાં સ વધિષ્યતિ ભાર્ગવ
પહેલાં તારા હજાર હાથો બળપૂર્વક કાપીને, ભાર્ગવ વંશનો એક તપસ્વી અને શક્તિશાળી બ્રાહ્મણ તને મારે છે.
તસ્ય રામસ્તદા ત્વ્ આસીન્ મૃત્યુઃ શાપેન ધીમતઃ વરશ્ચૈવ તુ રાજર્ષેઃ સ્વયમેવ વૃતઃ પુરા
એ સમયે, વિદ્વાનના શાપથી રામ એનો મરણ બન્યો; અને એ વર રાજર્ષિએ પોતે પહેલાં માગેલો હતો.
તસ્ય પુત્રશતં ત્વ્ આસીત્ પઞ્ચ તત્ર મહારથાઃ કૃતાસ્ત્રા બલિનઃ શૂરા ધર્માત્માનો મહાબલાઃ
તેણે સો પુત્રો હતા, જેમાંથી પાંચ મહાન રથીઓ હતા; તેઓ શસ્ત્રકલા જાણતા, બળવાન, શૂરવીર, ધર્મનિષ્ઠ અને મહાબળશાળી હતા.
શૂરસેનશ્ચ શૂરશ્ચ ધૃષ્ટઃ ક્રોષ્ટુસ્તથૈવ ચ જયધ્વજશ્ચ વૈકર્તા અવન્તિશ્ચ વિશાંપતે
હે રાજાઓના સ્વામી, તેમાં શૂરસેન, શૂર, ધૃષ્ટ, ક્રોષ્ટ્રી, જયધ્વજ, વૈકર્તા અને અવંતિ હતા.
જયધ્વજસ્ય પુત્રસ્તુ તાલજઙ્ઘો મહાબલઃ તસ્ય પુત્રશતાન્યેવ તાલજઙ્ઘા ઇતિ શ્રુતાઃ
જયધ્વજનો પુત્ર મહાબળશાળી તાલજંઘ હતો; તેના પોતાના પુત્રો, તાલજંઘ તરીકે જાણીતા, સો હતા.
તેષાં પઞ્ચ કુલાઃ ખ્યાતા હૈહયાનાં મહાત્મનામ્ વીતિહોત્રાશ્ચ શાર્યાતો ભોજાશ્ચાવન્તયસ્તથા
એ મહાન હૈહયોમાં પાંચ કુળો પ્રસિદ્ધ છે: વીતિહોત્ર, શાર્યાત, ભોજ, અવંતિ અને વૃતિહોત્ર.