એવં રાજન્સ મહાત્મા યયાતિઃ સ્વદૌહિત્રૈસ્તારિતો મિત્રવર્યૈઃ ત્યક્ત્વા મહીં પરમોદારકર્મા સ્વર્ગં ગતઃ કર્મભિર્વ્યાપ્ય પૃથ્વીમ્
હે રાજા, એ રીતે મહાન યયાતિ પોતાના દોહિત્રો, શ્રેષ્ઠ મિત્રોની મદદથી પાર ઉતર્યા; પૃથ્વી છોડી, ઉત્તમ કર્મો કરીને, તેમણે પોતાના કાર્યો પૃથ્વી પર ફેલાવી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો.
એવં સર્વં વિસ્તરતો યથાવદ્ આખ્યાતં તે ચરિતં નાહુષસ્ય વંશો યસ્ય પ્રથિતં પૌરવેયો યસ્મિઞ્જાતસ્ત્વં મનુજેન્દ્રકલ્પઃ
આ રીતે, જે બન્યું તે બધું વિગતે અને યોગ્ય રીતે તમને કહ્યું—નહુષના વંશની કથા, જે પૌરૂવ વંશમાં પ્રસિદ્ધ છે, જેમાં તમે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ તરીકે જન્મ્યા છો.
ઇત્યેતચ્છૌનકાદ્રાજા શતાનીકો નિશમ્ય તુ વિસ્મિતઃ પરયા પ્રીત્યા પૂર્ણચન્દ્ર ઇવાબભૌ
શૌનક પાસેથી આ સાંભળીને રાજા શતાનિક ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત અને આનંદથી ભરાઈ ગયા, અને પૂર્ણચંદ્ર જેવો તેજસ્વી દેખાયા.
પૂજયામાસ નૃપતિર્ વિધિવચ્ચાથ શૌનકમ્ રત્નૈર્ગોભિઃ સુવર્ણૈશ્ચ વાસોભિર્વિવિધૈસ્તથા
પછી રાજાએ વિધિપૂર્વક શૌનકનું રત્નો, ગાયો, સોનાં અને વિવિધ પ્રકારના વસ્ત્રો આપી સન્માન કર્યું.
પ્રતિગૃહ્ય તતઃ સર્વં યદ્રાજ્ઞા પ્રહિતં ધનમ્ દત્ત્વા ચ બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ શૌનકો ઽન્તરધીયત
પછી શૌનકે રાજાએ આપેલું બધું ધન સ્વીકારીને તે બ્રાહ્મણોને આપી દીધું અને પછી તે અદૃશ્ય થઈ ગયા.
યયાતેર્વંશમિચ્છામઃ શ્રોતું વિસ્તરતો વદ યદુપ્રભૃતિભિઃ પુત્રૈર્ યદા લોકે પ્રતિષ્ઠિતમ્
અમે યયાતિના વંશ વિશે વિગતે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ—યદુથી શરૂ કરીને તેના પુત્રો દ્વારા દુનિયામાં તે કેવી રીતે સ્થાપિત થયો તે કહો.
યદોર્વંશં પ્રવક્ષ્યામિ જ્યેષ્ઠસ્યોત્તમતેજસઃ વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ ગદતો મે નિબોધત
હું યદુના વંશનું વર્ણન કરીશ, જે સૌથી મોટો અને શક્તિશાળી હતો; તમે ધ્યાનથી ક્રમવાર અને વિગતે સાંભળો.
યદોઃ પુત્રા બભૂવુર્હિ પઞ્ચ દેવસુતોપમાઃ મહારથા મહેષ્વાસા નામતસ્તાન્નિબોધત
યદુને પાંચ પુત્રો હતા, જે દેવપુત્રો સમાન, મહાન રથીઓ અને શક્તિશાળી ધનુર્ધરો હતા—હવે તેમના નામો સાંભળો.
સહસ્રજિર્ અથો જ્યેષ્ઠઃ ક્રોષ્ટુર્નીલો ઽન્તિકો લઘુઃ સહસ્રજેસ્તુ દાયાદઃ શતજિર્નામ પાર્થિવઃ
સહસ્રજિત મોટો હતો, પછી ક્રોષ્ટુ, નીલ, અંતિક અને લઘુ; સહસ્રજિતનો વારસદાર શતજિત નામનો રાજા હતો.
શતજેરપિ દાયાદાસ્ ત્રયઃ પરમકીર્તયઃ હૈહયશ્ચ હયશ્ચૈવ તથા વેણુહયશ્ચ યઃ
શતજિતને પણ ત્રણ પ્રસિદ્ધ વારસદારો હતા: હૈહય, હય અને વેણુહય.
હૈહયસ્ય તુ દાયાદો ધર્મનેત્રઃ પ્રતિશ્રુતઃ ધર્મનેત્રસ્ય કુન્તિસ્તુ સંહતસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
હૈહયનો વારસદાર ધર્મનેત્ર નામે પ્રસિદ્ધ થયો; ધર્મનેત્રનો પુત્ર કુંતિ અને તેનો પુત્ર સંહત હતો.
સંહતસ્ય તુ દાયાદો મહિષ્માન્નામ પાર્થિવઃ આસીન્મહિષ્મતઃ પુત્રો રુદ્રશ્રેણ્યઃ પ્રતાપવાન્
સંહતનો વારસદાર મહિષ્માન નામનો રાજા થયો; મહિષ્માનનો પુત્ર પરાક્રમી રુદ્રશ્રેણ્ય હતો.
વારાણસ્યામ્ અભૂદ્રાજા કથિતં પૂર્વમેવ તુ રુદ્રશ્રેણ્યસ્ય પુત્રો ઽભૂદ્ દુર્દમો નામ પાર્થિવઃ
તે વારાણસીમાં રાજા બન્યો, જેમ પહેલાં જણાવાયું છે; રુદ્રશ્રેણ્યનો પુત્ર દુર્દમ નામનો રાજા થયો.
દુર્દમસ્ય સુતો ધીમાન્ કનકો નામ વીર્યવાન્ કનકસ્ય તુ દાયાદાશ્ ચત્વારો લોકવિશ્રુતાઃ
દુર્દમનો પુત્ર બુદ્ધિશાળી અને પરાક્રમી કનક હતો; કનકના ચાર પુત્રો હતા, જે દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ થયા.
કૃતવીર્યઃ કૃતાગ્નિશ્ચ કૃતવર્મા તથૈવ ચ કૃતૌજાશ્ચ ચતુર્થો ઽભૂત્ કૃતવીર્યાત્તતો ઽર્જુનઃ
તેમાં કૃતવીર્ય, કૃતાગ્નિ, કૃતવર્મા અને ચોથો કૃતૌજસ હતા; કૃતવીર્યથી અર્જુન જન્મ્યો.
જાતઃ કરસહસ્રેણ સપ્તદ્વીપેશ્વરો નૃપઃ વર્ષાયુતં તપસ્તેપે દુશ્ચરં પૃથિવીપતિઃ
આ રાજા અર્જુન હજાર હાથો સાથે જન્મ્યો હતો, સાત દ્વીપોના સ્વામી અને તેણે દસ હજાર વર્ષ સુધી કઠિન તપ કર્યું હતું.
દત્તમારાધયામાસ કાર્તવીર્યો ઽત્રિસમ્ભવમ્ તસ્મૈ દત્તા વરાસ્તેન ચત્વારઃ પુરુષોત્તમ
કાર્તવીર્યે અત્રિના પુત્ર દત્તાત્રેયની આરાધના કરી; દત્તાત્રેયે તેને ચાર શ્રેષ્ઠ વરદાન આપ્યા.
પૂર્વં બાહુસહસ્રં તુ સ વવ્રે રાજસત્તમઃ અધર્મં ચરમાણસ્ય સદ્ભિશ્ચાપિ નિવારણમ્
પહેલા તો શ્રેષ્ઠ રાજાએ હજાર હાથો માગ્યા; પછી દુષ્ટોને રોકવાની અને સજ્જનો દ્વારા અધર્મ થતો અટકાવવાની શક્તિ માગી.
યુદ્ધેન પૃથિવીં જિત્વા ધર્મેણૈવાનુપાલનમ્ સંગ્રામે વર્તમાનસ્ય વધશ્ચૈવાધિકાદ્ભવેત્
યુદ્ધ દ્વારા ધરતી જીતવી, ધર્મપૂર્વક શાસન કરવું અને યુદ્ધમાં મર્યાદા લંગન કરનારને દંડ આપવાનો અધિકાર માગ્યો.
તેનેયં પૃથિવી સર્વા સપ્તદ્વીપા સપર્વતા સપ્તોદધિપરિક્ષિપ્તા ક્ષાત્ત્રેણ વિધિના જિતા
તેના દ્વારા આખી ધરતી, સાત દ્વીપો, પર્વતો અને સાત મહાસાગરોની ઘેરી ધરતી ક્ષત્રિય ધર્મ પ્રમાણે જીતાઈ.
જજ્ઞે બાહુસહસ્રં વૈ ઇચ્છતસ્તસ્ય ધીમતઃ રથો ધ્વજશ્ચ સંજજ્ઞ ઇત્યેવમનુશુશ્રુમ
તે વિદ્વાન પુરુષની ઈચ્છાથી હજારો હાથ ઊભા થયા; તેમનો રથ અને ધ્વજ પણ પ્રગટ થયા—આવું અમે સાંભળ્યું છે.
દશ યજ્ઞસહસ્રાણિ રાજ્ઞાં દ્વીપેષુ વૈ તદા નિરર્ગલાનિ વૃત્તાનિ શ્રૂયન્તે તસ્ય ધીમતઃ
તે વિદ્વાન રાજાએ ત્યારે દ્વીપોમાં દસ હજાર યજ્ઞો વિઘ્ન વિના કર્યા હતા, એમ કહેવાય છે.
સર્વે યજ્ઞા મહારાજ્ઞસ્ તસ્યાસન્ ભૂરિદક્ષિણાઃ સર્વે કાઞ્ચનયૂપાસ્તે સર્વાઃ કાઞ્ચનવેદિકાઃ
તે મહારાજાના બધા યજ્ઞો દાનથી ભરપૂર હતા; બધા યજ્ઞોમાં સોનાના યૂપ અને સોનાની વેદિકા હતી.
સર્વે દેવૈઃ સમં પ્રાપ્તૈર્ વિમાનસ્થૈરલંકૃતાઃ ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ નિત્યમેવોપશોભિતાઃ
બધા યજ્ઞો દેવતાઓ સાથે વિમાનોમાં સુશોભિત થયા હતા અને ગંધર્વો તથા અપ્સરાઓથી હંમેશા શોભિત રહેતા હતા.
તસ્ય યજ્ઞે જગૌ ગાથાં ગન્ધર્વો નારદસ્તથા કાર્તવીર્યસ્ય રાજર્ષેર્ મહિમાનં નિરીક્ષ્ય સઃ
તેના યજ્ઞમાં ગંધર્વ નારદે કાર્તવીર્ય નામના રાજર્ષિની મહિમા જોઈને ગાથા ગાઈ હતી.
ન નૂનં કાર્તવીર્યસ્ય ગતિં યાસ્યન્તિ ક્ષત્રિયાઃ યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ
યજ્ઞ, દાન, તપ, શૌર્ય કે વિદ્યા દ્વારા કોઈ ક્ષત્રિય કાર્તવીર્ય જેવી સ્થિતિ કદી મેળવી શકશે નહીં.
સ હિ સપ્તસુ દ્વીપેષુ ખડ્ગી ચક્રી શરાસની રથી દ્વીપાન્યનુચરન્ યોગી પશ્યતિ તસ્કરાન્
એ મહાન યોગી તલવાર, ચક્ર, ધનુષ્ય અને બાણ લઈને રથમાં સાતેય દ્વીપોમાં ફરતો અને ચોરો પર નજર રાખતો હતો.
પઞ્ચાશીતિસહસ્રાણિ વર્ષાણાં સ નરાધિપઃ સ સર્વરત્નસમ્પૂર્ણશ્ ચક્રવર્તી બભૂવ હ
એ મનુષ્યોના રાજાએ પચાસી હજાર વર્ષ સુધી રાજ કર્યું અને સર્વ રત્નોથી ભરપૂર ચક્રવર્તી બન્યો.
સ એવ પશુપાલો ઽભૂત્ ક્ષેત્રપાલઃ સ એવ હિ સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જુનો ઽભવત્
એ જ પોતે પશુપાલ, ખેતરનો રખેવાળ અને યોગબળે વરસાદ લાવનાર અર્જુન પણ બન્યો.
યો ઽસૌ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનત્વચા ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનેવ ભાસ્કરઃ
જેના હજાર હાથ ધનુષ્યની ડોરીથી કઠિન થયા છે, એ પુરૂષ હજારો કિરણોથી શરદના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી લાગે છે.