પિતૃકન્યા સુનીથા તુ વેનમઙ્ગાદજીજનત્ વેનમન્યાયિનં વિપ્રા મમન્થુસ્ તત્કરાદ્ અભૂત્ પૃથુર્નામ મહાતેજાઃ સ પુત્રૌ દ્વાવ્ અજીજનત્
પિતૃકન્યા સુનીથાએ અંગમાંથી વેનને જન્માવ્યો; વેન અયોગ્ય હતો, તેથી ઋષિઓએ તેના હાથમાંથી મથન કરીને મહાતેજસ્વી પૃથુને ઉત્પન્ન કર્યો, અને પૃથુએ બે પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.
અન્તર્ધાનસ્ તુ મારીચં શિખણ્ડિન્યામજીજનત્ હવિર્ધાનાત્ ષડ્ આગ્નેયી ધિષણાજનયત્ સુતાન્ પ્રાચીનબર્હિષં સાઙ્ગં યમં શુક્રં બલં શુભમ્
અંતર્ધાનએ શિખંડિનીમાંથી માળીચને જન્માવ્યો; હવિર્ધાનની અગ્નિકન્યા ધિષણા એ છ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા: પ્રાચીનબર્હિ, સાંગ, યમ, શુક્ર, બલ અને શુભ.
પ્રાચીનબર્હિર્ ભગવાન્ મહાન્ આસીત્ પ્રજાપતિઃ હવિર્ધાનાઃ પ્રજાસ્ તેન બહવઃ સમ્પ્રવર્તિતાઃ
પ્રાચીનબર્હિ નામના મહાન અને પૂજનીય પ્રજાપતિ હતા; તેમના દ્વારા અનેક સંતાન, જેમને હવિર્ધાન કહેવામાં આવ્યા, જન્મ્યા હતા.
સવર્ણાયાં તુ સામુદ્ર્યાં દશાધત્ત સુતાન્પ્રભુઃ સર્વે પ્રચેતસો નામ ધનુર્વેદસ્ય પારગાઃ
સામુદ્ર્ય કન્યા સવર્ણામાંથી, પ્રભુએ દસ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા, બધા પ્રસિદ્ધ પ્રચેતસ કહેવાયા, અને તેઓ ધનુર્વેદમાં નિપુણ હતા.
તત્તપોરક્ષિતા વૃક્ષા બભુર્ લોકે સમન્તતઃ દેવાદેશાચ્ચ તાનગ્નિર્ અદહદ્રવિનન્દન
તેઓની તપસ્યાના બળથી વૃક્ષો આખા જગતમાં સર્વત્ર ફૂલ્યા-ફળ્યા; પણ રઘુ વંશજ, દેવોના આદેશથી અગ્નિએ એ વૃક્ષોને દહન કરી નાખ્યા.
સોમકન્યાભવત્ પત્ની મારીષા નામ વિશ્રુતા તેભ્યસ્તુ દક્ષમેકં સા પુત્રમ્ અગ્ર્યમ્ અજીજનત્
તેમની પત્ની પ્રસિદ્ધ સોમકન્યા, મારીષા નામે જાણીતી હતી; એમાંથી તેમણે શ્રેષ્ઠ પુત્ર દક્ષને જન્મ આપ્યો.
દક્ષાદનન્તરં વૃક્ષાન્ ઔષધાનિ ચ સર્વશઃ અજીજનત્સોમકન્યા નદીં ચન્દ્રવતીં તથા
દક્ષ પછી, સોમકન્યાએ બધા વૃક્ષો, ઔષધિઓ અને ચંદ્રવતી નામની નદી પણ ઉત્પન્ન કરી.
સોમાંશસ્ય ચ તસ્યાપિ દક્ષસ્યાશીતિકોટયઃ વક્ષ્યે તાસાં તુ વિસ્તારં લોકે યઃ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ
તે દક્ષથી, સોમના અંશથી, અશી કરોડ સંતાન થયા; હવે હું તેમની વિગતવાર વાત કહું છું, જે જગતમાં સુપ્રતિષ્ઠિત છે.
દ્વિપદશ્ચાભવન્ કેચિત્ કેચિદ્ બહુપદા નરાઃ વલીમુખાઃ શઙ્કુકર્ણાઃ કર્ણપ્રાવરણાસ્ તથા
કેટલાંક બે પગવાળા, કેટલાંક બહુ પગવાળા મનુષ્યો, કેટલાંક વાંકડા મુખવાળા, કેટલાંક શંખ જેવા કાનવાળા અને કેટલાંક કાન ઢાંકી રાખનારા હતા.
અશ્વઋક્ષમુખાઃ કેચિત્ કેચિત્ સિંહાનનાસ્તથા શ્વસૂકરમુખાઃ કેચિત્ કેચિદુષ્ટ્રમુખાસ્ તથા
કેટલાંક ઘોડા કે વૃક્ષ જેવા મુખવાળા, કેટલાંક સિંહ જેવા મુખવાળા, કેટલાંક કૂતરા કે વરાહ જેવા મુખવાળા અને કેટલાંક ઊંટ જેવા મુખવાળા હતા.
જનયામાસ ધર્માત્મા મ્લેચ્છાન્સર્વાનનેકશઃ સ સૃષ્ટ્વા મનસા દક્ષઃ સ્ત્રિયઃ પશ્ચાદજીજનત્
ધર્મનિષ્ઠ દક્ષે અનેક પ્રકારના મ્લેચ્છોનું મનથી સર્જન કર્યું; ત્યારબાદ દક્ષે સ્ત્રીઓનું પણ સર્જન કર્યું.
દદૌ સ દશ ધર્માય કશ્યપાય ત્રયોદશ સપ્તવિંશતિં સોમાય દદૌ નક્ષત્રસંજ્ઞિતાઃ દેવાસુરમનુષ્યાદિ તાભ્યઃ સર્વમભૂજ્જગત્
તેમણે દસ ધર્મને, તેર કશ્યપને અને સત્તાવીસ સોમને, જે નક્ષત્ર નામે જાણીતા છે, આપી; એમાંથી દેવ, અસુર, મનુષ્ય વગેરે બધું જગત ઉત્પન્ન થયું.
દેવાનાં દાનવાનાં ચ ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ ઉત્પત્તિં વિસ્તરેણૈવ સૂત બ્રૂહિ યથાતથમ્
હે સૂત, હવે તું દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, સર્પ અને રાક્ષસોની ઉત્પત્તિ વિગતે અને સાચી રીતે કહો.
સંકલ્પાદ્ દર્શનાત્સ્પર્શાત્ પૂર્વેષાં સૃષ્ટિરુચ્યતે દક્ષાત્પ્રાચેતસાદ્ ઊર્ધ્વં સૃષ્ટિર્ મૈથુનસમ્ભવા
કહવામાં આવે છે કે પહેલાંની સર્જના સંકલ્પ, દર્શન અને સ્પર્શથી થઈ; પણ પ્રચેતસપુત્ર દક્ષ પછી સર્જના સંયોગથી થવા લાગી.
પ્રજાઃ સૃજેતિ વ્યાદિષ્ટઃ પૂર્વં દક્ષઃ સ્વયમ્ભુવા યથા સસર્જ ચૈવાદૌ તથૈવ શૃણુત દ્વિજાઃ
સ્વયંભુએ દક્ષને પહેલાં પ્રજાઓ સર્જવા કહ્યું; હવે, હે દ્વિજો, તેમણે શરૂઆતમાં કેવી રીતે સર્જન કર્યું, તે સાંભળો.
યદા તુ સૃજતસ્તસ્ય દેવર્ષિગણપન્નગાન્ ન વૃદ્ધિમ્ અગમલ્લોકસ્ તદા મૈથુનયોગતઃ દક્ષઃ પુત્રસહસ્રાણિ પાઞ્ચજન્યામજીજનત્
જ્યારે દક્ષ દેવ, ઋષિ અને સર્પોનું સર્જન કરતા હતા, ત્યારે જગતમાં વૃદ્ધિ ન થઈ; ત્યારબાદ દક્ષે પાંજજનીમાંથી સંયોગથી હજારો પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.
તાંસ્ તુ દૃષ્ટ્વા મહાભાગઃ સિસૃક્ષુર્વિવિધાઃ પ્રજાઃ નારદઃ પ્રાહ હર્યશ્વાન્ દક્ષપુત્રાન્સમાગતાન્
તેમને જોઈને, મહાન નારદે વિવિધ પ્રજાઓ સર્જવાની ઈચ્છાથી, એકઠા થયેલા દક્ષપુત્ર હર્યશ્વોને કહ્યું.
ભુવઃ પ્રમાણં સર્વત્ર જ્ઞાત્વોર્ધ્વમ્ અધ એવ ચ તતઃ સૃષ્ટિં વિશેષેણ કુરુધ્વમૃષિસત્તમાઃ
પૃથ્વીનું સર્વત્ર, ઉપર અને નીચે, માપ જાણી, પછી, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, વિશેષ રીતે જગતનું સર્જન કરો.
તે તુ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રયાતાઃ સર્વતો દિશમ્ અદ્યાપિ ન નિવર્તન્તે સમુદ્રાદિવ સિન્ધવઃ
તેઓએ એ વચન સાંભળી, સર્વ દિશામાં ગયા અને, નદીઓ જેમ સમુદ્રમાં જાય છે તેમ, આજ સુધી પાછા ફર્યા નથી.
હર્યશ્વેષુ પ્રનષ્ટેષુ પુનર્દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ વૈરિણ્યામેવ પુત્રાણાં સહસ્રમસૃજત્પ્રભુઃ
જ્યારે હર્યશ્વો ગુમ થયા, ત્યારે પ્રજાપતિ દક્ષે ફરી વૈરિણીમાંથી હજારો પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.
શબલા નામ તે વિપ્રાઃ સમેતાઃ સૃષ્ટિહેતવઃ નારદો ઽનુગતાન્પ્રાહ પુનસ્તાન્પૂર્વવત્સ તાન્
શબલા નામના તે બ્રાહ્મણો, જે સર્જનના કારણરૂપે એકઠા થયા હતા, તેમને નારદે ફરીથી, જેમ પહેલાં કહ્યું હતું તેમ, સંબોધ્યા.
ભુવઃ પ્રમાણં સર્વત્ર જ્ઞાત્વા ભ્રાતૄન્ અથો પુનઃ આગત્ય ચાથ સૃષ્ટિં ચ કરિષ્યથ વિશેષતઃ
પૃથ્વીનું માપ સર્વત્ર જાણી, તમે બધા ભાઈઓ ફરી પાછા આવીને વિશેષ રીતે સર્જન કરશો.
તે ઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ જગ્મુર્ભ્રાતૃપથા તદા તતઃ પ્રભૃતિ ન ભ્રાતુઃ કનીયાન્માર્ગમ્ ઇચ્છતિ અન્વિષ્યન્દુઃખમાપ્નોતિ તેન તત્પરિવર્જયેત્
ત્યારે તેઓએ પણ એ જ માર્ગે, ભાઈઓના માર્ગે, ગયા. ત્યારથી, કોઈ નાનો ભાઈ મોટા ભાઈનો રસ્તો પસંદ કરતો નથી; એ રસ્તો શોધે તો દુઃખ મળે છે, તેથી એ રસ્તો ટાળવો જોઈએ.
તતસ્તેષુ વિનષ્ટેષુ ષષ્ટિં કન્યાઃ પ્રજાપતિઃ વૈરિણ્યાં જનયામાસ દક્ષઃ પ્રાચેતસસ્તથા
પછી જ્યારે તેઓ નષ્ટ થયા, ત્યારે પ્રજાપતિ દક્ષે, પ્રચેતસના પુત્રે, વૈરિણીમાં સાઠ દીકરીઓ જન્માવી.
પ્રાદાત્સ દશ ધર્માય કશ્યપાય ત્રયોદશ સપ્તવિંશતિં સોમાય ચતસ્રો ઽરિષ્ટનેમયે
તેમણે દસ ધર્મને, તેર કશ્યપને, સત્તાવીસ સોમને અને ચાર અરીષ્ટનેમીને આપી.
દ્વે ચૈવ ભૃગુપુત્રાય દ્વે કૃશાશ્વાય ધીમતે દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે તદ્વત્ તાસાં નામાનિ વિસ્તરાત્
બે દીકરીઓ ભૃગુપુત્રને, બે બુદ્ધિશાળી કૃશાશ્વને અને બે એ જ રીતે અંગિરસને આપી; તેમનાં નામો વિગતે જણાવવામાં આવ્યા છે.
શૃણુધ્વં દેવમાતૄણાં પ્રજાવિસ્તારમ્ આદિતઃ મરુત્વતી વસુર્ યામી લમ્બા ભાનુર્ અરુન્ધતી
દેવમાતાઓની સંતાનવૃદ્ધિની શરૂઆતથી સાંભળો: મરુત્વતી, વસુ, યામી, લંબા, ભાનુ અને અરુંધતી.
સંકલ્પા ચ મુહૂર્તા ચ સાધ્યા વિશ્વા ચ ભામિની ધર્મપત્ન્યઃ સમાખ્યાતાસ્ તાસાં પુત્રાન્ નિબોધત
સંકલ્પા, મુહૂર્તા, સાધ્યા, વિશ્વા અને ભામિની—આ ધર્મની પત્નીઓ છે; હવે તેમનાં પુત્રો વિશે જાણો.
વિશ્વે દેવાસ્તુ વિશ્વાયાઃ સાધ્યા સાધ્યાનજીજનત્ મરુત્વત્યાં મરુત્વન્તો વસોસ્ તુ વસવસ્તથા
વિશ્વદેવો વિશ્વાની સંતાન છે; સાધ્યાઓ સાધ્યાની સંતાન; મરુત્વંતો મરુત્વતીની સંતાન; અને વસુઓ વસુની સંતાન છે.
ભાનોસ્તુ ભાનવસ્તદ્વન્ મુહૂર્તાયાં મુહૂર્તકાઃ લમ્બાયાં ઘોષનામાનો નાગવીથી તુ યામિજા
ભાનુના પુત્રો ભાનવ છે; મુહૂર્તાની સંતાન મુહૂર્તક છે; લંબાની સંતાન ઘોષ છે અને યામીની સંતાન નાગવીથી છે.