તે ઽભિરુહ્ય રથાન્સર્વે પ્રયાતા નૃપતે નૃપાઃ આક્રામન્તો દિવં ભાન્તિ ધર્મેણાવૃત્ય રોદસી
હે રાજા, બધા રાજાઓ રથ પર ચડીને ચાલ્યા ગયા; તેઓ ધર્મથી પૃથ્વી અને આકાશને આવરીને સ્વર્ગ તરફ તેજથી ઝગમગતા દેખાય છે.
અહં મન્યે પૂર્વમેકો ઽભિગન્તા સખા ચેન્દ્રઃ સર્વથા મે મહાત્મા કસ્માદેવં શિબિરૌશીનરો ઽયમ્ એકો ઽત્યયાત્ સર્વં વેગેન વાહાન્
મને લાગે છે કે હું પહેલો જઇશ, અને મારા મિત્ર ઇન્દ્ર, મહાન આત્માવાળા, ચોક્કસપણે મારી સાથે આવશે; પણ આ ઉશીનરનો રાજા શિબી એકલો જ એટલી ઝડપથી કેમ આગળ ગયો?
અદદાદ્દેવયાનાય યાવદ્વિત્તમનિન્દિતઃ ઉશીનરસ્ય પુત્રો ઽયં તસ્માચ્છ્રેષ્ઠો હિ વઃ શિબિઃ
આ નિર્દોષ ઉશીનરપુત્રે દેવયાનાને પોતાનું બધું ધન આપી દીધું; એટલે શિબી તમે સૌમાં શ્રેષ્ઠ છે.
દાનં શૌચં સત્યમથો હ્ય્ અહિંસા હ્રીઃ શ્રીસ્તિતિક્ષા સમતાનૃશંસ્યમ્ રાજન્ત્યેતાન્યથ સર્વાણિ રાજ્ઞિ શિબૌ સ્થિતાન્યપ્રતિમે સુબુદ્ધ્યા એવં વૃત્તં હ્રીનિષેવી બિભર્તિ તસ્માચ્છિબિર્ અભિગન્તા રથેન
દાન, પવિત્રતા, સત્ય, અહિંસા, લાજ, વૈભવ, સહનશક્તિ, સમતા અને દયાળુપણું—આ બધા ગુણો, હે રાજા, અનન્ય બુદ્ધિ ધરાવતા શિબીમાં સ્થિર છે; જે લાજ અને સારા વર્તનને પાળે છે, એમાં આ ગુણો રહે છે, તેથી શિબી રથ પર ચડીને આગળ જશે.
અથાષ્ટકઃ પુનરેવાન્વપૃચ્છન્ માતામહં કૌતુકાદિન્દ્રકલ્પમ્ પૃચ્છામિ ત્વાં નૃપતે બ્રૂહિ સત્યં કુતશ્ચ કશ્ચાસિ કથં ત્વમાગાઃ કૃતં ત્વયા યદ્ધિ ન તસ્ય કર્તા લોકે ત્વદન્યો બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વા
પછી અષ્ટકાએ ફરી ઉત્સુકતાથી પોતાના નાનાસમાન ઇન્દ્ર જેવા રાજાને પૂછ્યું: 'હું તમને સાચું પૂછું છું, હે રાજા, કહો—તમે કોણ છો, ક્યાંથી આવ્યા, અને અહીં કેમ આવ્યા? તમે જે કર્યું, એવું તો દુનિયામાં બીજો કોઈ બ્રાહ્મણ કે ક્ષત્રિય કરી શકે નહીં.'
યયાતિરસ્મિ નહુષસ્ય પુત્રઃ પૂરોઃ પિતા સાર્વભૌમસ્ત્વિહાસમ્ ગુહ્યં મન્ત્રં મામકેભ્યો બ્રવીમિ માતામહો ભવતાં સુપ્રકાશઃ
હું યયાતિ છું, નહુષનો પુત્ર અને પુરુનો પિતા, પૃથ્વીનો રાજા; હે મારા નાતિઓ, હું તમને આ ગુપ્ત ઉપદેશ કહું છું, જે તમારી વચ્ચે જાણીતા છે.
સર્વામ્ ઇમાં પૃથિવીં નિર્જિગાય ઋદ્ધાં મહીમદદાં બ્રાહ્મણેભ્યઃ મેધ્યાનશ્વાન્નૈકશસ્ તાન્સુરૂપાંસ્ તદા દેવાઃ પુણ્યભાજો ભવન્તિ
મેં આખી પૃથ્વી જીતીને, ધન-સંપત્તિથી ભરપૂર બનાવી, બ્રાહ્મણોને આપી; શુદ્ધ ઘોડા અને અનેક સુંદર વસ્તુઓ પણ આપી, ત્યારે દેવો પુણ્યના ભાગીદાર બન્યા.
અદામહં પૃથિવીં બ્રાહ્મણેભ્યઃ પૂર્ણામિમામખિલાન્નૈઃ પ્રશસ્તામ્ ગોભિઃ સુવર્ણૈશ્ચ ધનૈશ્ચ મુખ્યૈર્ અશ્વાઃ સનાગાઃ શતશસ્ત્વર્બુદાનિ
મેં પૃથ્વી બ્રાહ્મણોને આપી, જેમાં સર્વપ્રકારના ઉત્તમ ભોજન, પ્રસિદ્ધ ગાયો, સોનાં અને મુખ્ય ધન, તેમજ હજારો ઘોડા અને હાથીઓ હતા.
સત્યેન મે દ્યૌશ્ચ વસુંધરા ચ તથૈવાગ્નિર્જ્વલતે માનુષેષુ ન મે વૃથા વ્યાહૃતમેવ વાક્યં સત્યં હિ સન્તઃ પ્રતિપૂજયન્તિ
મારા સત્યના બળે આકાશ અને પૃથ્વી, અને અગ્નિ પણ માનવોમાં તેજથી પ્રગટે છે; મારા મોઢેથી ક્યારેય ખોટું બોલાતું નથી, કારણ કે સારા લોકો તો સત્યને જ માન આપે છે.
યો નઃ સર્વજિતં સર્વં યથાવૃત્તં નિવેદયેત્ અનસૂયુર્ દ્વિજાગ્ન્યેભ્યઃ સ ભજેન્નઃ સલોકતામ્
જે કોઈ અમારી બધાય કરેલ વાતો, જેમ છે એમ, દ્વિજ અને અગ્નિ પાસે નિષ્કપટપણે કહેશે, એ અમારો લોક પ્રાપ્ત કરશે.
એવં રાજન્સ મહાત્મા યયાતિઃ સ્વદૌહિત્રૈસ્તારિતો મિત્રવર્યૈઃ ત્યક્ત્વા મહીં પરમોદારકર્મા સ્વર્ગં ગતઃ કર્મભિર્વ્યાપ્ય પૃથ્વીમ્
હે રાજા, એ રીતે મહાન યયાતિ પોતાના દોહિત્રો, શ્રેષ્ઠ મિત્રોની મદદથી પાર ઉતર્યા; પૃથ્વી છોડી, ઉત્તમ કર્મો કરીને, તેમણે પોતાના કાર્યો પૃથ્વી પર ફેલાવી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો.
એવં સર્વં વિસ્તરતો યથાવદ્ આખ્યાતં તે ચરિતં નાહુષસ્ય વંશો યસ્ય પ્રથિતં પૌરવેયો યસ્મિઞ્જાતસ્ત્વં મનુજેન્દ્રકલ્પઃ
આ રીતે, જે બન્યું તે બધું વિગતે અને યોગ્ય રીતે તમને કહ્યું—નહુષના વંશની કથા, જે પૌરૂવ વંશમાં પ્રસિદ્ધ છે, જેમાં તમે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ તરીકે જન્મ્યા છો.
ઇત્યેતચ્છૌનકાદ્રાજા શતાનીકો નિશમ્ય તુ વિસ્મિતઃ પરયા પ્રીત્યા પૂર્ણચન્દ્ર ઇવાબભૌ
શૌનક પાસેથી આ સાંભળીને રાજા શતાનિક ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત અને આનંદથી ભરાઈ ગયા, અને પૂર્ણચંદ્ર જેવો તેજસ્વી દેખાયા.
પૂજયામાસ નૃપતિર્ વિધિવચ્ચાથ શૌનકમ્ રત્નૈર્ગોભિઃ સુવર્ણૈશ્ચ વાસોભિર્વિવિધૈસ્તથા
પછી રાજાએ વિધિપૂર્વક શૌનકનું રત્નો, ગાયો, સોનાં અને વિવિધ પ્રકારના વસ્ત્રો આપી સન્માન કર્યું.
પ્રતિગૃહ્ય તતઃ સર્વં યદ્રાજ્ઞા પ્રહિતં ધનમ્ દત્ત્વા ચ બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ શૌનકો ઽન્તરધીયત
પછી શૌનકે રાજાએ આપેલું બધું ધન સ્વીકારીને તે બ્રાહ્મણોને આપી દીધું અને પછી તે અદૃશ્ય થઈ ગયા.
યયાતેર્વંશમિચ્છામઃ શ્રોતું વિસ્તરતો વદ યદુપ્રભૃતિભિઃ પુત્રૈર્ યદા લોકે પ્રતિષ્ઠિતમ્
અમે યયાતિના વંશ વિશે વિગતે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ—યદુથી શરૂ કરીને તેના પુત્રો દ્વારા દુનિયામાં તે કેવી રીતે સ્થાપિત થયો તે કહો.
યદોર્વંશં પ્રવક્ષ્યામિ જ્યેષ્ઠસ્યોત્તમતેજસઃ વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ ગદતો મે નિબોધત
હું યદુના વંશનું વર્ણન કરીશ, જે સૌથી મોટો અને શક્તિશાળી હતો; તમે ધ્યાનથી ક્રમવાર અને વિગતે સાંભળો.
યદોઃ પુત્રા બભૂવુર્હિ પઞ્ચ દેવસુતોપમાઃ મહારથા મહેષ્વાસા નામતસ્તાન્નિબોધત
યદુને પાંચ પુત્રો હતા, જે દેવપુત્રો સમાન, મહાન રથીઓ અને શક્તિશાળી ધનુર્ધરો હતા—હવે તેમના નામો સાંભળો.
સહસ્રજિર્ અથો જ્યેષ્ઠઃ ક્રોષ્ટુર્નીલો ઽન્તિકો લઘુઃ સહસ્રજેસ્તુ દાયાદઃ શતજિર્નામ પાર્થિવઃ
સહસ્રજિત મોટો હતો, પછી ક્રોષ્ટુ, નીલ, અંતિક અને લઘુ; સહસ્રજિતનો વારસદાર શતજિત નામનો રાજા હતો.
શતજેરપિ દાયાદાસ્ ત્રયઃ પરમકીર્તયઃ હૈહયશ્ચ હયશ્ચૈવ તથા વેણુહયશ્ચ યઃ
શતજિતને પણ ત્રણ પ્રસિદ્ધ વારસદારો હતા: હૈહય, હય અને વેણુહય.
હૈહયસ્ય તુ દાયાદો ધર્મનેત્રઃ પ્રતિશ્રુતઃ ધર્મનેત્રસ્ય કુન્તિસ્તુ સંહતસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
હૈહયનો વારસદાર ધર્મનેત્ર નામે પ્રસિદ્ધ થયો; ધર્મનેત્રનો પુત્ર કુંતિ અને તેનો પુત્ર સંહત હતો.
સંહતસ્ય તુ દાયાદો મહિષ્માન્નામ પાર્થિવઃ આસીન્મહિષ્મતઃ પુત્રો રુદ્રશ્રેણ્યઃ પ્રતાપવાન્
સંહતનો વારસદાર મહિષ્માન નામનો રાજા થયો; મહિષ્માનનો પુત્ર પરાક્રમી રુદ્રશ્રેણ્ય હતો.
વારાણસ્યામ્ અભૂદ્રાજા કથિતં પૂર્વમેવ તુ રુદ્રશ્રેણ્યસ્ય પુત્રો ઽભૂદ્ દુર્દમો નામ પાર્થિવઃ
તે વારાણસીમાં રાજા બન્યો, જેમ પહેલાં જણાવાયું છે; રુદ્રશ્રેણ્યનો પુત્ર દુર્દમ નામનો રાજા થયો.
દુર્દમસ્ય સુતો ધીમાન્ કનકો નામ વીર્યવાન્ કનકસ્ય તુ દાયાદાશ્ ચત્વારો લોકવિશ્રુતાઃ
દુર્દમનો પુત્ર બુદ્ધિશાળી અને પરાક્રમી કનક હતો; કનકના ચાર પુત્રો હતા, જે દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ થયા.
કૃતવીર્યઃ કૃતાગ્નિશ્ચ કૃતવર્મા તથૈવ ચ કૃતૌજાશ્ચ ચતુર્થો ઽભૂત્ કૃતવીર્યાત્તતો ઽર્જુનઃ
તેમાં કૃતવીર્ય, કૃતાગ્નિ, કૃતવર્મા અને ચોથો કૃતૌજસ હતા; કૃતવીર્યથી અર્જુન જન્મ્યો.
જાતઃ કરસહસ્રેણ સપ્તદ્વીપેશ્વરો નૃપઃ વર્ષાયુતં તપસ્તેપે દુશ્ચરં પૃથિવીપતિઃ
આ રાજા અર્જુન હજાર હાથો સાથે જન્મ્યો હતો, સાત દ્વીપોના સ્વામી અને તેણે દસ હજાર વર્ષ સુધી કઠિન તપ કર્યું હતું.
દત્તમારાધયામાસ કાર્તવીર્યો ઽત્રિસમ્ભવમ્ તસ્મૈ દત્તા વરાસ્તેન ચત્વારઃ પુરુષોત્તમ
કાર્તવીર્યે અત્રિના પુત્ર દત્તાત્રેયની આરાધના કરી; દત્તાત્રેયે તેને ચાર શ્રેષ્ઠ વરદાન આપ્યા.
પૂર્વં બાહુસહસ્રં તુ સ વવ્રે રાજસત્તમઃ અધર્મં ચરમાણસ્ય સદ્ભિશ્ચાપિ નિવારણમ્
પહેલા તો શ્રેષ્ઠ રાજાએ હજાર હાથો માગ્યા; પછી દુષ્ટોને રોકવાની અને સજ્જનો દ્વારા અધર્મ થતો અટકાવવાની શક્તિ માગી.
યુદ્ધેન પૃથિવીં જિત્વા ધર્મેણૈવાનુપાલનમ્ સંગ્રામે વર્તમાનસ્ય વધશ્ચૈવાધિકાદ્ભવેત્
યુદ્ધ દ્વારા ધરતી જીતવી, ધર્મપૂર્વક શાસન કરવું અને યુદ્ધમાં મર્યાદા લંગન કરનારને દંડ આપવાનો અધિકાર માગ્યો.
તેનેયં પૃથિવી સર્વા સપ્તદ્વીપા સપર્વતા સપ્તોદધિપરિક્ષિપ્તા ક્ષાત્ત્રેણ વિધિના જિતા
તેના દ્વારા આખી ધરતી, સાત દ્વીપો, પર્વતો અને સાત મહાસાગરોની ઘેરી ધરતી ક્ષત્રિય ધર્મ પ્રમાણે જીતાઈ.