ન ત્વં વાચા હૃદયેનાપિ રાજન્ પરીપ્સમાનો માવમંસ્થા નરેન્દ્ર તેનાનન્તા દિવિ લોકાઃ સ્થિતા વૈ વિદ્યુદ્રૂપાઃ સ્વનવન્તો મહાન્તઃ
રાજા, તું એ લોકને શબ્દથી કે મનથી પણ ઇચ્છ્યા નહોતા, કે મને ઓછું ગણ્યું નહોતું, રાજન. તેથી સ્વર્ગમાં અનંત, વીજળી જેવાં, મહાન અને ધ્વનિથી ભરેલા લોક સ્થિર છે.
તાંસ્ ત્વં લોકાન્પ્રતિપદ્યસ્વ રાજન્ મયા દત્તાન્યદિ નેષ્ટઃ ક્રયસ્તે ન ચાહં તાન્પ્રતિપદ્ય દત્ત્વા યત્ર ત્વં તાત ગન્તાસિ લોકાન્
રાજા, જે લોક મેં તને આપ્યા છે, તું સ્વીકારજે; જો તારે ખરીદવા મન નથી, તો હું એ લોક પાછા નહીં લઉં. પ્રિય, તું એ લોકમાં જા, જ્યાં તારે જવું છે.
યથા ત્વમિન્દ્રપ્રતિમપ્રભાવસ્ તેચાપ્યનન્તા નરદેવ લોકાઃ તથાદ્ય લોકે ન રમે ઽન્યદત્તે તસ્માચ્છિબે નાભિનન્દામિ વાચમ્
જેમ તારી ઈન્દ્ર જેવી શક્તિ છે અને અનંત લોક છે, રાજા, તેમ આજે આ લોકમાં હું બીજાના આપેલા દાનમાં આનંદ પામતો નથી. તેથી, શિબી, હું તારા શબ્દોને સ્વીકારતો નથી.
ન ચેદેકૈકશો રાજંલ્ લોકાન્નઃ પ્રતિનન્દસિ સર્વે પ્રદાય તાંલ્લોકાન્ ગન્તારો નરકં વયમ્
રાજા, જો તું અમારો દરેક લોક સ્વીકારતો નથી, તો અમે બધા એ લોક તને આપી, પછી નરકમાં જઈશું.
યદર્હાસ્ તદ્વદધ્વં વઃ સન્તઃ સત્યાદિદર્શિનઃ અહં તુ નાભિગૃહ્ણામિ યત્કૃતં ન મયા પુરા
તમે સૌ સારા અને સત્યને ઓળખો છો, તેથી જે યોગ્ય લાગે તે કરો; પણ મેં જે કર્યું નથી, એ હું સ્વીકારતો નથી.
અલિપ્સમાનસ્ય તુ મે યદુક્તં ન તત્તથાસ્તીહ નરેન્દ્રસિંહ અસ્ય પ્રદાનસ્ય યદેવ યુક્તં તસ્યૈવ ચાનન્તફલં ભવિષ્યમ્
હું તો કશું લાગ્યું નથી, રાજાઓમાં સિંહ, એટલે જે વાત કહેવામાં આવી છે એ અહીં લાગુ પડતી નથી; જે દાન માટે યોગ્ય છે, એ જ અનંત ફળ આપશે.
કસ્યૈતે પ્રતિદૃશ્યન્તે રથાઃ પઞ્ચ હિરણ્મયાઃ ઉચ્ચૈઃ સન્તઃ પ્રકાશન્તે જ્વલન્તો ઽગ્નિશિખા ઇવ
આ ઊંચા ઊંચા ચમકતા પાંચ સોનાના રથો કોના છે, જે અગ્નિની જ્વાળાની જેમ તેજથી ઝગમગે છે?
ભવતાં મમ ચૈવૈતે રથા ભાન્તિ હિરણ્મયાઃ આરુહ્યૈતેષુ ગન્તવ્યં ભવદ્ભિશ્ચ મયા સહ
આ સોનાના રથો તમારો અને મારો તેજથી ઝગમગે છે; હવે તમારે અને મને એમાં ચડીને સાથે જવું છે.
આતિષ્ઠસ્વ રથં રાજન્ વિક્રમસ્વ વિહાયસા વયમપ્યનુયાસ્યામો યદા કાલો ભવિષ્યતિ
રાજા, તમે રથ પર બેસો અને આકાશમાં આગળ વધો; જ્યારે સમય આવશે, ત્યારે અમે પણ તમારી પાછળ આવશું.
સર્વૈરિદાનીં ગન્તવ્યં સહ સ્વર્ગો જિતો યતઃ એષ વો વિરજાઃ પન્થા દૃશ્યતે દેવસદ્મગઃ
હવે બધા સાથે જવું છે, કારણ કે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થયો છે; આ નિર્મળ માર્ગ છે, જે દેવોના ઘર તરફ જાય છે.
તે ઽભિરુહ્ય રથાન્સર્વે પ્રયાતા નૃપતે નૃપાઃ આક્રામન્તો દિવં ભાન્તિ ધર્મેણાવૃત્ય રોદસી
હે રાજા, બધા રાજાઓ રથ પર ચડીને ચાલ્યા ગયા; તેઓ ધર્મથી પૃથ્વી અને આકાશને આવરીને સ્વર્ગ તરફ તેજથી ઝગમગતા દેખાય છે.
અહં મન્યે પૂર્વમેકો ઽભિગન્તા સખા ચેન્દ્રઃ સર્વથા મે મહાત્મા કસ્માદેવં શિબિરૌશીનરો ઽયમ્ એકો ઽત્યયાત્ સર્વં વેગેન વાહાન્
મને લાગે છે કે હું પહેલો જઇશ, અને મારા મિત્ર ઇન્દ્ર, મહાન આત્માવાળા, ચોક્કસપણે મારી સાથે આવશે; પણ આ ઉશીનરનો રાજા શિબી એકલો જ એટલી ઝડપથી કેમ આગળ ગયો?
અદદાદ્દેવયાનાય યાવદ્વિત્તમનિન્દિતઃ ઉશીનરસ્ય પુત્રો ઽયં તસ્માચ્છ્રેષ્ઠો હિ વઃ શિબિઃ
આ નિર્દોષ ઉશીનરપુત્રે દેવયાનાને પોતાનું બધું ધન આપી દીધું; એટલે શિબી તમે સૌમાં શ્રેષ્ઠ છે.
દાનં શૌચં સત્યમથો હ્ય્ અહિંસા હ્રીઃ શ્રીસ્તિતિક્ષા સમતાનૃશંસ્યમ્ રાજન્ત્યેતાન્યથ સર્વાણિ રાજ્ઞિ શિબૌ સ્થિતાન્યપ્રતિમે સુબુદ્ધ્યા એવં વૃત્તં હ્રીનિષેવી બિભર્તિ તસ્માચ્છિબિર્ અભિગન્તા રથેન
દાન, પવિત્રતા, સત્ય, અહિંસા, લાજ, વૈભવ, સહનશક્તિ, સમતા અને દયાળુપણું—આ બધા ગુણો, હે રાજા, અનન્ય બુદ્ધિ ધરાવતા શિબીમાં સ્થિર છે; જે લાજ અને સારા વર્તનને પાળે છે, એમાં આ ગુણો રહે છે, તેથી શિબી રથ પર ચડીને આગળ જશે.
અથાષ્ટકઃ પુનરેવાન્વપૃચ્છન્ માતામહં કૌતુકાદિન્દ્રકલ્પમ્ પૃચ્છામિ ત્વાં નૃપતે બ્રૂહિ સત્યં કુતશ્ચ કશ્ચાસિ કથં ત્વમાગાઃ કૃતં ત્વયા યદ્ધિ ન તસ્ય કર્તા લોકે ત્વદન્યો બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વા
પછી અષ્ટકાએ ફરી ઉત્સુકતાથી પોતાના નાનાસમાન ઇન્દ્ર જેવા રાજાને પૂછ્યું: 'હું તમને સાચું પૂછું છું, હે રાજા, કહો—તમે કોણ છો, ક્યાંથી આવ્યા, અને અહીં કેમ આવ્યા? તમે જે કર્યું, એવું તો દુનિયામાં બીજો કોઈ બ્રાહ્મણ કે ક્ષત્રિય કરી શકે નહીં.'
યયાતિરસ્મિ નહુષસ્ય પુત્રઃ પૂરોઃ પિતા સાર્વભૌમસ્ત્વિહાસમ્ ગુહ્યં મન્ત્રં મામકેભ્યો બ્રવીમિ માતામહો ભવતાં સુપ્રકાશઃ
હું યયાતિ છું, નહુષનો પુત્ર અને પુરુનો પિતા, પૃથ્વીનો રાજા; હે મારા નાતિઓ, હું તમને આ ગુપ્ત ઉપદેશ કહું છું, જે તમારી વચ્ચે જાણીતા છે.
સર્વામ્ ઇમાં પૃથિવીં નિર્જિગાય ઋદ્ધાં મહીમદદાં બ્રાહ્મણેભ્યઃ મેધ્યાનશ્વાન્નૈકશસ્ તાન્સુરૂપાંસ્ તદા દેવાઃ પુણ્યભાજો ભવન્તિ
મેં આખી પૃથ્વી જીતીને, ધન-સંપત્તિથી ભરપૂર બનાવી, બ્રાહ્મણોને આપી; શુદ્ધ ઘોડા અને અનેક સુંદર વસ્તુઓ પણ આપી, ત્યારે દેવો પુણ્યના ભાગીદાર બન્યા.
અદામહં પૃથિવીં બ્રાહ્મણેભ્યઃ પૂર્ણામિમામખિલાન્નૈઃ પ્રશસ્તામ્ ગોભિઃ સુવર્ણૈશ્ચ ધનૈશ્ચ મુખ્યૈર્ અશ્વાઃ સનાગાઃ શતશસ્ત્વર્બુદાનિ
મેં પૃથ્વી બ્રાહ્મણોને આપી, જેમાં સર્વપ્રકારના ઉત્તમ ભોજન, પ્રસિદ્ધ ગાયો, સોનાં અને મુખ્ય ધન, તેમજ હજારો ઘોડા અને હાથીઓ હતા.
સત્યેન મે દ્યૌશ્ચ વસુંધરા ચ તથૈવાગ્નિર્જ્વલતે માનુષેષુ ન મે વૃથા વ્યાહૃતમેવ વાક્યં સત્યં હિ સન્તઃ પ્રતિપૂજયન્તિ
મારા સત્યના બળે આકાશ અને પૃથ્વી, અને અગ્નિ પણ માનવોમાં તેજથી પ્રગટે છે; મારા મોઢેથી ક્યારેય ખોટું બોલાતું નથી, કારણ કે સારા લોકો તો સત્યને જ માન આપે છે.
યો નઃ સર્વજિતં સર્વં યથાવૃત્તં નિવેદયેત્ અનસૂયુર્ દ્વિજાગ્ન્યેભ્યઃ સ ભજેન્નઃ સલોકતામ્
જે કોઈ અમારી બધાય કરેલ વાતો, જેમ છે એમ, દ્વિજ અને અગ્નિ પાસે નિષ્કપટપણે કહેશે, એ અમારો લોક પ્રાપ્ત કરશે.
એવં રાજન્સ મહાત્મા યયાતિઃ સ્વદૌહિત્રૈસ્તારિતો મિત્રવર્યૈઃ ત્યક્ત્વા મહીં પરમોદારકર્મા સ્વર્ગં ગતઃ કર્મભિર્વ્યાપ્ય પૃથ્વીમ્
હે રાજા, એ રીતે મહાન યયાતિ પોતાના દોહિત્રો, શ્રેષ્ઠ મિત્રોની મદદથી પાર ઉતર્યા; પૃથ્વી છોડી, ઉત્તમ કર્મો કરીને, તેમણે પોતાના કાર્યો પૃથ્વી પર ફેલાવી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો.
એવં સર્વં વિસ્તરતો યથાવદ્ આખ્યાતં તે ચરિતં નાહુષસ્ય વંશો યસ્ય પ્રથિતં પૌરવેયો યસ્મિઞ્જાતસ્ત્વં મનુજેન્દ્રકલ્પઃ
આ રીતે, જે બન્યું તે બધું વિગતે અને યોગ્ય રીતે તમને કહ્યું—નહુષના વંશની કથા, જે પૌરૂવ વંશમાં પ્રસિદ્ધ છે, જેમાં તમે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ તરીકે જન્મ્યા છો.
ઇત્યેતચ્છૌનકાદ્રાજા શતાનીકો નિશમ્ય તુ વિસ્મિતઃ પરયા પ્રીત્યા પૂર્ણચન્દ્ર ઇવાબભૌ
શૌનક પાસેથી આ સાંભળીને રાજા શતાનિક ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત અને આનંદથી ભરાઈ ગયા, અને પૂર્ણચંદ્ર જેવો તેજસ્વી દેખાયા.
પૂજયામાસ નૃપતિર્ વિધિવચ્ચાથ શૌનકમ્ રત્નૈર્ગોભિઃ સુવર્ણૈશ્ચ વાસોભિર્વિવિધૈસ્તથા
પછી રાજાએ વિધિપૂર્વક શૌનકનું રત્નો, ગાયો, સોનાં અને વિવિધ પ્રકારના વસ્ત્રો આપી સન્માન કર્યું.
પ્રતિગૃહ્ય તતઃ સર્વં યદ્રાજ્ઞા પ્રહિતં ધનમ્ દત્ત્વા ચ બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ શૌનકો ઽન્તરધીયત
પછી શૌનકે રાજાએ આપેલું બધું ધન સ્વીકારીને તે બ્રાહ્મણોને આપી દીધું અને પછી તે અદૃશ્ય થઈ ગયા.
યયાતેર્વંશમિચ્છામઃ શ્રોતું વિસ્તરતો વદ યદુપ્રભૃતિભિઃ પુત્રૈર્ યદા લોકે પ્રતિષ્ઠિતમ્
અમે યયાતિના વંશ વિશે વિગતે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ—યદુથી શરૂ કરીને તેના પુત્રો દ્વારા દુનિયામાં તે કેવી રીતે સ્થાપિત થયો તે કહો.
યદોર્વંશં પ્રવક્ષ્યામિ જ્યેષ્ઠસ્યોત્તમતેજસઃ વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ ગદતો મે નિબોધત
હું યદુના વંશનું વર્ણન કરીશ, જે સૌથી મોટો અને શક્તિશાળી હતો; તમે ધ્યાનથી ક્રમવાર અને વિગતે સાંભળો.
યદોઃ પુત્રા બભૂવુર્હિ પઞ્ચ દેવસુતોપમાઃ મહારથા મહેષ્વાસા નામતસ્તાન્નિબોધત
યદુને પાંચ પુત્રો હતા, જે દેવપુત્રો સમાન, મહાન રથીઓ અને શક્તિશાળી ધનુર્ધરો હતા—હવે તેમના નામો સાંભળો.
સહસ્રજિર્ અથો જ્યેષ્ઠઃ ક્રોષ્ટુર્નીલો ઽન્તિકો લઘુઃ સહસ્રજેસ્તુ દાયાદઃ શતજિર્નામ પાર્થિવઃ
સહસ્રજિત મોટો હતો, પછી ક્રોષ્ટુ, નીલ, અંતિક અને લઘુ; સહસ્રજિતનો વારસદાર શતજિત નામનો રાજા હતો.
શતજેરપિ દાયાદાસ્ ત્રયઃ પરમકીર્તયઃ હૈહયશ્ચ હયશ્ચૈવ તથા વેણુહયશ્ચ યઃ
શતજિતને પણ ત્રણ પ્રસિદ્ધ વારસદારો હતા: હૈહય, હય અને વેણુહય.