તાંસ્તે દદામિ પતમાનસ્ય રાજન્ યે મે લોકાસ્તવ તે વૈ ભવન્તુ યદ્યન્તરિક્ષે યદિ વા દિવિ શ્રિતાસ્ તાનાક્રમ ક્ષિપ્રમપેતમોહઃ
રાજા, જ્યારે તું પતન કરે છે ત્યારે એ બધા લોક હું તને આપું છું; મારા લોક હવે તારા થાય. એ લોક આકાશમાં હોય કે સ્વર્ગમાં, તું તરત જ એમાં જા, તારો મોહ દૂર થઈ ગયો છે.
નુ તુલ્યતેજાઃ સુકૃતં હિ કામયે યોગક્ષેમં પાર્થિવાત્પાર્થિવઃ સન્ દૈવાદેશાદાપદં પ્રાપ્ય વિદ્વાંશ્ ચરેન્નૃશંસં હિ ન જાતુ રાજા
હું પણ તારા જેટલું જ સદકર્મ ઈચ્છું છું, કારણ કે રાજાને સુરક્ષા બીજાં રાજાથી મળે છે. દેવની ઇચ્છાથી આપત્તિ આવે ત્યારે બુદ્ધિશાળી રાજાએ ક્યારેય નિષ્ઠુરતા ન કરવી.
ધર્મ્યં માર્ગં ચિન્તયાનો યશસ્યં કુર્યાત્તપો ધર્મમવેક્ષમાણઃ ન મદ્વિધો ધર્મબુદ્ધિર્હિ રાજા હ્ય્ એવં કુર્યાત્કૃપણં માં યથાત્થ
ધર્મના માર્ગ પર વિચાર કરીને, માન માટે તપ કરવું જોઈએ અને ધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ. મારી જેમ ધર્મની સમજ ધરાવતો રાજા ક્યારેય મારી સાથે દુઃખદાઈ વર્તન ન કરે, જેમ તું કહું છે.
કુર્યામપૂર્વં ન કૃતં યદન્યૈર્ વિવિત્સમાનઃ કિમ્ ઉ તત્ર સાધુઃ બ્રુવાણમેવં નૃપતિં યયાતિં નૃપોત્તમો વસુમાનબ્રવીત્ તમ્
જો હું કંઈક એવું કરું જે બીજાએ ક્યારેય કર્યું નથી, માત્ર જાણવા માટે, તો એમાં શું સદગુણ છે? આમ કહીને રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ વસુમાન યયાતિને બોલ્યા.
પૃચ્છામ્યહં વસુમાનૌષદશ્વિર્ યદ્યસ્તિ લોકો દિવિ મહ્યં નરેન્દ્ર યદ્યન્તરિક્ષે પ્રથિતો મહાત્મન્ ક્ષેત્રજ્ઞં ત્વાં તસ્ય ધર્મસ્ય મન્યે
હું તને પૂછું છું, વસુમાન, ઘોડા વશ કરનાર, જો મને સ્વર્ગમાં કોઈ લોક છે, રાજા, કે આકાશમાં પ્રસિદ્ધ છે, મહાત્મા, તો એના ધર્મનો તું જ જાણકાર છે એવું હું માનું છું.
યદન્તરિક્ષં પૃથિવી દિશશ્ચ યત્તેજસા તપતે ભાનુમાંશ્ચ લોકાસ્ તાવન્તો દિવિ સંસ્થિતા વૈ તે ત્વાં ભવન્તં પ્રતિપાલયન્તિ
જેમ તારા તેજથી સૂર્ય આકાશ, ધરતી અને દિશાઓ પર પ્રકાશ ફેલાવે છે, એમ સ્વર્ગમાં એટલાં બધાં લોક સ્થિર છે; એ બધા તારી રાહ જોઈ રહ્યા છે.
તાંસ્ તે દદામિ પત માં પ્રપાતં યે મે લોકાસ્તવ તે વૈ ભવન્તુ ક્રીણીષ્વૈનાંસ્ તૃણકેનાપિ રાજન્ પ્રતિગ્રહસ્તે યદિ સમ્યક્પ્રદુષ્ટઃ
રાજા, જ્યારે તું પતન કરે છે ત્યારે એ બધા લોક હું તને આપું છું; મારા લોક હવે તારા થાય. તું ઘાસના એક તણાથી પણ એ લોક ખરીદી લે, જો તારો સ્વીકાર શુદ્ધ હોય.
ન મિથ્યાહં વિક્રયં વૈ સ્મરામિ મયા કૃતં શિશુભાવે ઽપિ રાજન્ કુર્યાં ન ચૈવાકૃતપૂર્વમન્યૈર્ વિવિત્સમાનો વસુમન્ન સાધુ
હું ક્યારેય ખોટો વ્યવહાર કર્યો નથી, બાળપણમાં પણ નહીં, રાજા. અને હું ક્યારેય એવું નહીં કરું જે બીજાએ ક્યારેય કર્યું નથી, માત્ર જાણવા માટે, વસુમાન; એ યોગ્ય નથી.
તાંસ્ ત્વં લોકાન્પ્રતિપદ્યસ્વ રાજન્ મયા દત્તાન્યદિ નેષ્ટઃ ક્રયસ્તે નાહં તાન્વૈ પ્રતિગન્તા નરેન્દ્ર સર્વે લોકાસ્તાવકા વૈ ભવન્તુ
રાજા, જે લોક મેં તને આપ્યા છે, તું સ્વીકારજે; જો તારે ખરીદવા મન નથી, તો હું એ પાછા નહીં લઉં, રાજા. એ બધા લોક ખરેખર તારા થાય.
પૃચ્છામિ ત્વાં શિબિરૌશીનરો ઽહં મમાપિ લોકા યદિ સન્તિ તાત યદ્યન્તરિક્ષે યદિ વા દિવિ શ્રિતાઃ ક્ષેત્રજ્ઞં ત્વાં તસ્ય ધર્મસ્ય મન્યે
હું તને પૂછું છું, ઉશીનરપુત્ર શિબી, જો મને પણ કોઈ લોક છે, પ્રિય, એ આકાશમાં કે સ્વર્ગમાં સ્થિત હોય, તો એના ધર્મનો તું જ જાણકાર છે એવું હું માનું છું.
ન ત્વં વાચા હૃદયેનાપિ રાજન્ પરીપ્સમાનો માવમંસ્થા નરેન્દ્ર તેનાનન્તા દિવિ લોકાઃ સ્થિતા વૈ વિદ્યુદ્રૂપાઃ સ્વનવન્તો મહાન્તઃ
રાજા, તું એ લોકને શબ્દથી કે મનથી પણ ઇચ્છ્યા નહોતા, કે મને ઓછું ગણ્યું નહોતું, રાજન. તેથી સ્વર્ગમાં અનંત, વીજળી જેવાં, મહાન અને ધ્વનિથી ભરેલા લોક સ્થિર છે.
તાંસ્ ત્વં લોકાન્પ્રતિપદ્યસ્વ રાજન્ મયા દત્તાન્યદિ નેષ્ટઃ ક્રયસ્તે ન ચાહં તાન્પ્રતિપદ્ય દત્ત્વા યત્ર ત્વં તાત ગન્તાસિ લોકાન્
રાજા, જે લોક મેં તને આપ્યા છે, તું સ્વીકારજે; જો તારે ખરીદવા મન નથી, તો હું એ લોક પાછા નહીં લઉં. પ્રિય, તું એ લોકમાં જા, જ્યાં તારે જવું છે.
યથા ત્વમિન્દ્રપ્રતિમપ્રભાવસ્ તેચાપ્યનન્તા નરદેવ લોકાઃ તથાદ્ય લોકે ન રમે ઽન્યદત્તે તસ્માચ્છિબે નાભિનન્દામિ વાચમ્
જેમ તારી ઈન્દ્ર જેવી શક્તિ છે અને અનંત લોક છે, રાજા, તેમ આજે આ લોકમાં હું બીજાના આપેલા દાનમાં આનંદ પામતો નથી. તેથી, શિબી, હું તારા શબ્દોને સ્વીકારતો નથી.
ન ચેદેકૈકશો રાજંલ્ લોકાન્નઃ પ્રતિનન્દસિ સર્વે પ્રદાય તાંલ્લોકાન્ ગન્તારો નરકં વયમ્
રાજા, જો તું અમારો દરેક લોક સ્વીકારતો નથી, તો અમે બધા એ લોક તને આપી, પછી નરકમાં જઈશું.
યદર્હાસ્ તદ્વદધ્વં વઃ સન્તઃ સત્યાદિદર્શિનઃ અહં તુ નાભિગૃહ્ણામિ યત્કૃતં ન મયા પુરા
તમે સૌ સારા અને સત્યને ઓળખો છો, તેથી જે યોગ્ય લાગે તે કરો; પણ મેં જે કર્યું નથી, એ હું સ્વીકારતો નથી.
અલિપ્સમાનસ્ય તુ મે યદુક્તં ન તત્તથાસ્તીહ નરેન્દ્રસિંહ અસ્ય પ્રદાનસ્ય યદેવ યુક્તં તસ્યૈવ ચાનન્તફલં ભવિષ્યમ્
હું તો કશું લાગ્યું નથી, રાજાઓમાં સિંહ, એટલે જે વાત કહેવામાં આવી છે એ અહીં લાગુ પડતી નથી; જે દાન માટે યોગ્ય છે, એ જ અનંત ફળ આપશે.
કસ્યૈતે પ્રતિદૃશ્યન્તે રથાઃ પઞ્ચ હિરણ્મયાઃ ઉચ્ચૈઃ સન્તઃ પ્રકાશન્તે જ્વલન્તો ઽગ્નિશિખા ઇવ
આ ઊંચા ઊંચા ચમકતા પાંચ સોનાના રથો કોના છે, જે અગ્નિની જ્વાળાની જેમ તેજથી ઝગમગે છે?
ભવતાં મમ ચૈવૈતે રથા ભાન્તિ હિરણ્મયાઃ આરુહ્યૈતેષુ ગન્તવ્યં ભવદ્ભિશ્ચ મયા સહ
આ સોનાના રથો તમારો અને મારો તેજથી ઝગમગે છે; હવે તમારે અને મને એમાં ચડીને સાથે જવું છે.
આતિષ્ઠસ્વ રથં રાજન્ વિક્રમસ્વ વિહાયસા વયમપ્યનુયાસ્યામો યદા કાલો ભવિષ્યતિ
રાજા, તમે રથ પર બેસો અને આકાશમાં આગળ વધો; જ્યારે સમય આવશે, ત્યારે અમે પણ તમારી પાછળ આવશું.
સર્વૈરિદાનીં ગન્તવ્યં સહ સ્વર્ગો જિતો યતઃ એષ વો વિરજાઃ પન્થા દૃશ્યતે દેવસદ્મગઃ
હવે બધા સાથે જવું છે, કારણ કે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થયો છે; આ નિર્મળ માર્ગ છે, જે દેવોના ઘર તરફ જાય છે.
તે ઽભિરુહ્ય રથાન્સર્વે પ્રયાતા નૃપતે નૃપાઃ આક્રામન્તો દિવં ભાન્તિ ધર્મેણાવૃત્ય રોદસી
હે રાજા, બધા રાજાઓ રથ પર ચડીને ચાલ્યા ગયા; તેઓ ધર્મથી પૃથ્વી અને આકાશને આવરીને સ્વર્ગ તરફ તેજથી ઝગમગતા દેખાય છે.
અહં મન્યે પૂર્વમેકો ઽભિગન્તા સખા ચેન્દ્રઃ સર્વથા મે મહાત્મા કસ્માદેવં શિબિરૌશીનરો ઽયમ્ એકો ઽત્યયાત્ સર્વં વેગેન વાહાન્
મને લાગે છે કે હું પહેલો જઇશ, અને મારા મિત્ર ઇન્દ્ર, મહાન આત્માવાળા, ચોક્કસપણે મારી સાથે આવશે; પણ આ ઉશીનરનો રાજા શિબી એકલો જ એટલી ઝડપથી કેમ આગળ ગયો?
અદદાદ્દેવયાનાય યાવદ્વિત્તમનિન્દિતઃ ઉશીનરસ્ય પુત્રો ઽયં તસ્માચ્છ્રેષ્ઠો હિ વઃ શિબિઃ
આ નિર્દોષ ઉશીનરપુત્રે દેવયાનાને પોતાનું બધું ધન આપી દીધું; એટલે શિબી તમે સૌમાં શ્રેષ્ઠ છે.
દાનં શૌચં સત્યમથો હ્ય્ અહિંસા હ્રીઃ શ્રીસ્તિતિક્ષા સમતાનૃશંસ્યમ્ રાજન્ત્યેતાન્યથ સર્વાણિ રાજ્ઞિ શિબૌ સ્થિતાન્યપ્રતિમે સુબુદ્ધ્યા એવં વૃત્તં હ્રીનિષેવી બિભર્તિ તસ્માચ્છિબિર્ અભિગન્તા રથેન
દાન, પવિત્રતા, સત્ય, અહિંસા, લાજ, વૈભવ, સહનશક્તિ, સમતા અને દયાળુપણું—આ બધા ગુણો, હે રાજા, અનન્ય બુદ્ધિ ધરાવતા શિબીમાં સ્થિર છે; જે લાજ અને સારા વર્તનને પાળે છે, એમાં આ ગુણો રહે છે, તેથી શિબી રથ પર ચડીને આગળ જશે.
અથાષ્ટકઃ પુનરેવાન્વપૃચ્છન્ માતામહં કૌતુકાદિન્દ્રકલ્પમ્ પૃચ્છામિ ત્વાં નૃપતે બ્રૂહિ સત્યં કુતશ્ચ કશ્ચાસિ કથં ત્વમાગાઃ કૃતં ત્વયા યદ્ધિ ન તસ્ય કર્તા લોકે ત્વદન્યો બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વા
પછી અષ્ટકાએ ફરી ઉત્સુકતાથી પોતાના નાનાસમાન ઇન્દ્ર જેવા રાજાને પૂછ્યું: 'હું તમને સાચું પૂછું છું, હે રાજા, કહો—તમે કોણ છો, ક્યાંથી આવ્યા, અને અહીં કેમ આવ્યા? તમે જે કર્યું, એવું તો દુનિયામાં બીજો કોઈ બ્રાહ્મણ કે ક્ષત્રિય કરી શકે નહીં.'
યયાતિરસ્મિ નહુષસ્ય પુત્રઃ પૂરોઃ પિતા સાર્વભૌમસ્ત્વિહાસમ્ ગુહ્યં મન્ત્રં મામકેભ્યો બ્રવીમિ માતામહો ભવતાં સુપ્રકાશઃ
હું યયાતિ છું, નહુષનો પુત્ર અને પુરુનો પિતા, પૃથ્વીનો રાજા; હે મારા નાતિઓ, હું તમને આ ગુપ્ત ઉપદેશ કહું છું, જે તમારી વચ્ચે જાણીતા છે.
સર્વામ્ ઇમાં પૃથિવીં નિર્જિગાય ઋદ્ધાં મહીમદદાં બ્રાહ્મણેભ્યઃ મેધ્યાનશ્વાન્નૈકશસ્ તાન્સુરૂપાંસ્ તદા દેવાઃ પુણ્યભાજો ભવન્તિ
મેં આખી પૃથ્વી જીતીને, ધન-સંપત્તિથી ભરપૂર બનાવી, બ્રાહ્મણોને આપી; શુદ્ધ ઘોડા અને અનેક સુંદર વસ્તુઓ પણ આપી, ત્યારે દેવો પુણ્યના ભાગીદાર બન્યા.
અદામહં પૃથિવીં બ્રાહ્મણેભ્યઃ પૂર્ણામિમામખિલાન્નૈઃ પ્રશસ્તામ્ ગોભિઃ સુવર્ણૈશ્ચ ધનૈશ્ચ મુખ્યૈર્ અશ્વાઃ સનાગાઃ શતશસ્ત્વર્બુદાનિ
મેં પૃથ્વી બ્રાહ્મણોને આપી, જેમાં સર્વપ્રકારના ઉત્તમ ભોજન, પ્રસિદ્ધ ગાયો, સોનાં અને મુખ્ય ધન, તેમજ હજારો ઘોડા અને હાથીઓ હતા.
સત્યેન મે દ્યૌશ્ચ વસુંધરા ચ તથૈવાગ્નિર્જ્વલતે માનુષેષુ ન મે વૃથા વ્યાહૃતમેવ વાક્યં સત્યં હિ સન્તઃ પ્રતિપૂજયન્તિ
મારા સત્યના બળે આકાશ અને પૃથ્વી, અને અગ્નિ પણ માનવોમાં તેજથી પ્રગટે છે; મારા મોઢેથી ક્યારેય ખોટું બોલાતું નથી, કારણ કે સારા લોકો તો સત્યને જ માન આપે છે.
યો નઃ સર્વજિતં સર્વં યથાવૃત્તં નિવેદયેત્ અનસૂયુર્ દ્વિજાગ્ન્યેભ્યઃ સ ભજેન્નઃ સલોકતામ્
જે કોઈ અમારી બધાય કરેલ વાતો, જેમ છે એમ, દ્વિજ અને અગ્નિ પાસે નિષ્કપટપણે કહેશે, એ અમારો લોક પ્રાપ્ત કરશે.