ધર્મેણ ચ પ્રજાઃ સર્વા યથાવદ્ અનુરઞ્જયન્ યયાતિઃ પાલયામાસ સાક્ષાદિન્દ્ર ઇવાપરઃ
યયાતીએ ધર્મથી સર્વ પ્રજાને યોગ્ય રીતે પ્રસન્ન કરી, સ્વયં ઇન્દ્ર જેવો રાજ્ય સંભાળ્યું.
સ રાજા સિંહવિક્રાન્તો યુવા વિષયગોચરઃ અવિરોધેન ધર્મસ્ય ચચાર સુખમુત્તમમ્
એ રાજા, સિંહ જેવી ચાલવાળો, યુવાન અને ભોગોમાં તલીન, ધર્મને અડધો ન પાડીને સર્વોત્તમ સુખ ભોગવતો રહ્યો.
સ સમ્પ્રાપ્ય શુભાન્કામાંસ્ તૃપ્તઃ ખિન્નશ્ચ પાર્થિવઃ કાલં વર્ષસહસ્રાન્તં સસ્માર મનુજાધિપઃ
રાજાએ જ્યારે પોતાના શુભ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરી, ત્યારે તે સંતોષી પણ થાકેલો હતો અને મનુષ્યોના રાજાએ હજાર વર્ષ પૂરા થવાનો સમય યાદ કર્યો.
પરિચિન્ત્ય સ કાલજ્ઞઃ કલાકાષ્ઠાશ્ચ વીર્યવાન્ પૂર્ણમ્ મત્વા તતઃ કાલં પૂરું પુત્રમુવાચ હ
સમયની સમજ ધરાવતા અને બળવાન રાજાએ સમયના ભાગોનું વિચાર કરીને, સમય પૂરું થયો એવું માનીને પુત્ર પૂરુને કહ્યું.
ન જાતુ કામઃ કામાનામ્ ઉપભોગેન શામ્યતિ હવિષા કૃષ્ણવર્ત્મેવ ભૂય એવાભિવર્ધતે
ભોગથી ઇચ્છા ક્યારેય શમતી નથી; જેમ ઘી નાખવાથી અગ્નિ વધુ પ્રજ્વલિત થાય છે, તેમ ભોગથી ઇચ્છા વધુ વધે છે.
યત્પૃથિવ્યાં વ્રીહિયવં હિરણ્યં પશવઃ સ્ત્રિયઃ નાલમેકસ્ય તત્સર્વમ્ ઇતિ મત્વા શમં વ્રજેત્
પૃથ્વી પર જેટલું ધાન, જવાર, સોનું, પશુઓ કે સ્ત્રીઓ હોય, એ બધું પણ એક માણસ માટે પૂરતું નથી; આ વિચાર કરીને મનુષ્યે સંતોષ રાખવો જોઈએ.
યથાસુખં યથોત્સાહં યથાકામમરિંદમ સેવિતા વિષયાઃ પુત્ર યૌવનેન મયા તવ
હે શત્રુવિજયી પુત્ર, મેં યુવાનીના આનંદ તારા સાથે, આનંદથી, ઉત્સાહથી અને મનની ઇચ્છાથી માણ્યા છે.
પૂરો પ્રીતો ઽસ્મિ ભદ્રં તે ગૃહાણેદં સ્વયૌવનમ્ રાજ્યં ચૈવ ગૃહાણેદં ત્વં હિ મે પ્રિયકૃત્સુતઃ
પૂરુ, હું ખુશ છું, તને આશીર્વાદ મળે! તું આ તારી યુવાની અને આ રાજ્ય સ્વીકાર, કેમ કે તું મારું પ્રિય પુત્ર છે.
પ્રતિપેદે જરાં રાજા યયાતિર્નાહુષસ્તદા યૌવનં પ્રતિપેદે સ પૂરુઃ સ્વં પુનરાત્મનઃ
ત્યારે નાહુષપુત્ર યયાતીએ વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારી અને પૂરુએ પોતાની યુવાની પાછી મેળવી.
અભિષેક્તુકામં ચ નૃપં પૂરું પુત્રં કનીયસમ્ બ્રાહ્મણપ્રમુખા વર્ણા ઇદં વચનમબ્રુવન્
જ્યારે રાજાએ પોતાના નાના પુત્ર પૂરુને રાજસિંહાસન પર બેસાડવાનો ઇચ્છ્યો, ત્યારે બ્રાહ્મણો સહિત બધા વર્ણોએ આ શબ્દો કહ્યા.
કથં શુક્રસ્ય દૌહિત્રં દેવયાન્યાઃ સુતં પ્રભો જ્યેષ્ઠં યદુમતિક્રમ્ય રાજ્યં પૂરોઃ પ્રદાસ્યસિ
હે પ્રભુ, તમે શુક્રના દોહિત્ર અને દેવયાનીના પુત્ર પૂરુને, મોટા પુત્ર યદુને છોડીને, રાજ્ય કેમ આપશો?
જ્યેષ્ઠો યદુસ્તવ સુતસ્ તુર્વસુસ્તદનન્તરમ્ શર્મિષ્ઠાયાઃ સુતો દ્રુહ્યુસ્ તથાનુઃ પૂરુરેવ ચ
તમારો મોટો પુત્ર યદુ છે, પછી તુર્વસુ આવે છે; શર્મિષ્ઠાનો પુત્ર દુહ્યુ છે, પછી અનુ અને પછી પૂરુ છે.
કથં જ્યેષ્ઠમતિક્રમ્ય કનીયાન્ રાજ્યમર્હતિ એતત્સંબોધયામસ્ત્વાં સ્વધર્મમનુપાલય
મોટા પુત્રને છોડીને નાના પુત્રને રાજ્ય આપવું યોગ્ય નથી; અમે તમને સ્પષ્ટ કહીએ છીએ—તમારો ધર્મ પાળો.
બ્રાહ્મણપ્રમુખા વર્ણાઃ સર્વે શૃણ્વન્તુ મે વચઃ જ્યેષ્ઠં પ્રતિ યતો રાજ્યં ન દેયં મે કથંચન
બ્રાહ્મણો સહિત બધા વર્ણો મારા વચન સાંભળે—મારે ક્યારેય મોટા પુત્રને રાજ્ય આપવું નથી.
મમ જ્યેષ્ઠેન યદુના નિયોગો નાનુપાલિતઃ પ્રતિકૂલઃ પિતુર્યશ્ચ ન સ પુત્રઃ સતાં મતઃ
મારો મોટો પુત્ર યદુએ મારી આજ્ઞા ન માની અને પિતાની વિરુદ્ધ વર્ત્યો; એવો પુત્ર સારા લોકોમાં સાચો પુત્ર માનાતો નથી.
માતાપિત્રોર્વચનકૃદ્ ધિતઃ પથ્યશ્ચ યઃ સુતઃ સ પુત્રઃ પુત્રવદ્યશ્ચ વર્તતે પિતૃમાતૃષુ
જે પુત્ર માતા-પિતાની વાત માને, હિતકારક અને યોગ્ય માર્ગે ચાલે, એ સાચો પુત્ર કહેવાય છે અને માતા-પિતાની સેવા કરે છે.
યદુનાહમવજ્ઞાતસ્ તથા તુર્વસુનાપિ વા દ્રુહ્યુણા ચાનુના ચૈવમ્ અપ્યવજ્ઞા કૃતા ભૃશમ્
યદુએ મને અવગણ્યો, એ જ રીતે તુર્વસુ, દુહ્યુ અને અનુએ પણ મને બહુ અપમાન આપ્યું.
પૂરુણા મે કૃતં વાક્યં માનિતં ચ વિશેષતઃ કનીયાન્મમ દાયાદો જરા યેન ધૃતા મમ
પૂરુએ મારી આજ્ઞા પાળી અને ખાસ કરીને મને માન આપ્યો; એ નાના હોવા છતાં, મારા વૃદ્ધાવસ્થાને સહન કરીને એ જ વારસદાર છે.
મમ કામઃ સ ચ કૃતઃ પૂરુણા પુત્રરૂપિણા શુક્રેણ ચ વરો દત્તઃ કાવ્યેનોશનસા સ્વયમ્
મારી ઇચ્છા પૂરુએ, પુત્રરૂપે, પૂર્ણ કરી; અને કાવ્ય ઉશનાસ શુક્રે પણ મને વરદાન આપ્યું હતું.
પુત્રો યસ્ત્વાનુવર્તેત સ રાજા પૃથિવીપતિઃ ભવન્તઃ પ્રતિજાનન્તુ પૂરૂ રાજ્યે ઽભિષિચ્યતામ્
જે પુત્ર પિતાની આજ્ઞા પાળે, એ જ પૃથ્વીનો રાજા બનવા યોગ્ય છે; તમે બધા સહમતિ આપો—પૂરુને રાજા બનાવો.
યઃ પુત્રો ગુણસમ્પન્નો માતાપિત્રોર્હિતઃ સદા સર્વં સો ઽર્હતિ કલ્યાણં કનીયાનપિ સ પ્રભુઃ
જે પુત્ર ગુણોથી ભરપૂર છે અને હંમેશા માતા-પિતાનું ભલું વિચારે છે, એ બધાં શુભ ફળોનો હકદાર બને છે; ભલે એ સૌથી નાનો હોય, છતાં એ જ મુખ્ય ગણાય છે.
અર્હં પૂરોરિદં રાજ્યં યઃ પ્રિયઃ પ્રિયકૃત્ તવ વરદાનેન શુક્રસ્ય ન શક્યં વક્તુમુત્તરમ્
આ રાજ્ય તો યોગ્ય મોટા પુત્રનું છે, જે તને પ્રિય છે અને તારી ઈચ્છા પ્રમાણે વર્તે છે. શુક્રને વરદાન આપ્યા પછી, હવે બીજું કંઈ બોલી શકાય તેમ નથી.
પૌરજાનપદૈસ્ તુષ્ટૈર્ ઇત્યુક્તો નાહુષસ્તદા અભિષિચ્ય તતઃ પૂરું રાજ્યે સ્વસુતમાત્મજમ્
પૌરજન અને પ્રજાજનો ખુશ થઈને એવું કહ્યાના પછી, નાહુષે પોતાનો પુત્ર પૂરુને રાજ્યાભિષેક કરીને રાજા બનાવ્યો.
દત્ત્વા ચ પૂરવે રાજ્યં વનવાસાય દીક્ષિતઃ પુરાત્સ નિર્યયૌ રાજા બ્રાહ્મણૈસ્તાપસૈઃ સહ
પૂરુને રાજ્ય આપી, રાજાએ વનવાસનું વ્રત ધારણ કર્યું અને બ્રાહ્મણો તથા તપસ્વીઓ સાથે શહેર છોડીને વનમાં ગયો.
યદોસ્તુ યાદવા જાતાસ્ તુર્વસોર્યવનાઃ સુતાઃ દ્રુહ્યોશ્ચૈવ સુતા ભોજા અનોસ્તુ મ્લેચ્છજાતયઃ
યદુમાંથી યાદવો, તુર્વસુમાંથી યવનો, દ્રુહ્યુમાંથી ભોજો અને અનુમાંથી મ્લેચ્છ જાતિઓ ઉત્પન્ન થઈ.
પૂરોસ્તુ પૌરવો વંશો યત્ર જાતો ઽસિ પાર્થિવ ઇદં વર્ષસહસ્રાત્તુ રાજ્યં કુરુકુલાગતમ્
પૂરુમાંથી પૌરવ વંશ થયો, જેમાં તું જન્મ્યો છે, રાજા. હજાર વર્ષ પછી આ રાજ્ય કુરુ વંશમાં આવ્યું.
એવં સ નાહુષો રાજા યયાતિઃ પુત્રમીપ્સિતમ્ રાજ્યે ઽભિષિચ્ય મુદિતો વાનપ્રસ્થો ઽભવન્મુનિઃ
આ રીતે નાહુષ રાજાએ પોતાની ઈચ્છિત પુત્ર યયાતિને આનંદપૂર્વક રાજ્ય પર બેસાડ્યો અને પછી વનવાસી મુનિ બન્યો.
ઉષિત્વા વનવાસં સ બ્રાહ્મણૈઃ સહ સંશ્રિતઃ ફલમૂલાશનો દાન્તો યથા સ્વર્ગમિતો ગતઃ
એ રાજાએ બ્રાહ્મણો સાથે વનમાં રહી, ફળ અને મૂળ ખાઈને, ઇન્દ્રિયજિત બની જીવન વિતાવ્યું અને અંતે સ્વર્ગે ગયો.
સ ગતઃ સ્વર્ગવાસં તુ ન્યવસન્મુદિતઃ સુખી કાલસ્ય નાતિમહતઃ પુનઃ શક્રેણ પાતિતઃ
એ સ્વર્ગમાં આનંદ અને સુખથી રહ્યો; પણ થોડા સમય પછી શક્રે તેને ફરી નીચે પાડી દીધો.
વિવશઃ પ્રચ્યુતઃ સ્વર્ગાદ્ અપ્રાપ્તો મેદિનીતલમ્ સ્થિતશ્ચાસીદ્ અન્તરિક્ષે સ તદેતિ શ્રુતં મયા
એ બેચારો સ્વર્ગમાંથી પડી ગયો, પણ પૃથ્વી સુધી પહોંચી શક્યો નહીં અને વચ્ચેના આકાશમાં અટવાઈ ગયો; એવું મેં સાંભળ્યું છે.