દૃષ્ટ્વા તેષાં તુ બાલાનાં પ્રણયં પાર્થિવં પ્રતિ બુદ્ધ્વા ચ તત્ત્વતો દેવી શર્મિષ્ઠામિદમબ્રવીત્
છોકરાઓનો રાજા માટેનો પ્રેમ જોઈને અને સાચી વાત સમજીને, રાણી શર્મિષ્ઠાએ કહ્યું:
મદધીના સતી કસ્માદ્ અકાર્ષીર્વિપ્રિયં મમ તમેવાસુરધર્મં ત્વમ્ આસ્થિતા ન બિભેષિ કિમ્
મારા અધિકાર હેઠળ હોવા છતાં, તું કેમ મને દુઃખ આપ્યું? તું અસુરોની રીત પાળી છે—શું તને ડર નથી લાગતો?
યદુક્તમૃષિરિત્યેવ તત્સત્યં ચારુહાસિનિ ન્યાયતો ધર્મતશ્ચૈવ ચરન્તી ન બિભેમિ તે
મુનિએ જે કહ્યું એ સાચું છે, સુન્દર સ્મિતવાળી. હું યોગ્ય અને ધર્મથી વર્તું છું, એટલે તારો ડર નથી.
યદા ત્વયા વૃતો રાજા વૃત એવ તદા મયા સખીભર્તા હિ ધર્મેણ ભર્તા ભવતિ શોભને
જ્યારે તું રાજાને પસંદ કર્યો, ત્યારે મેં પણ પસંદ કર્યો; સખીની પતિ પણ ધર્મથી પોતાનો પતિ બને છે, સુંદરે.
પૂજ્યાસિ મમ માન્યા ચ શ્રેષ્ઠા જ્યેષ્ઠા ચ બ્રાહ્મણી ત્વત્તો હિ મે પૂજ્યતરો રાજર્ષિઃ કિં ન વેત્સિ તત્
તું મારા માટે માનનીય અને પૂજનીય છે, બ્રાહ્મણીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને મોટી પણ છે; પણ રાજર્ષિ મારા માટે તારા કરતાં વધારે પૂજનીય છે—શું તને ખબર નથી?
શ્રુત્વા તસ્યાસ્તતો વાક્યં દેવયાન્યબ્રવીદ્ ઇદમ્ રાજન્નાદ્યેહ વત્સ્યામિ વિપ્રિયં મે ત્વયા કૃતમ્
એના વચન સાંભળી દેવયાનીએ કહ્યું: 'રાજા, આજે હું અહીં નહીં રહું; તું મને દુઃખ આપ્યું છે.'
સહસોત્પતિતાં શ્યામાં દૃષ્ટ્વા તાં સાશ્રુલોચનામ્ તૂર્ણં સકાશં કાવ્યસ્ય પ્રસ્થિતાં વ્યથિતસ્તદા
કાળી અને આંખોમાં આંસુ સાથે ઊભી થયેલી દેવયાનીને જોઈ, તે તરત જ દુઃખી થઈ પિતાના ઘરે જવા નીકળી.
અનુવવ્રાજ સંભ્રાન્તઃ પૃષ્ઠતઃ સાન્ત્વયન્નૃપઃ ન્યવર્તત ન સા ચૈવ ક્રોધસંરક્તલોચના
રાજા ગભરાઈને પાછળથી મનાવવા ગયો, પણ ગુસ્સાથી લાલ આંખવાળી દેવયાની પાછી ફરી નહીં.
અવિબ્રુવન્તી કિંચિચ્ચ રાજાનં સાશ્રુલોચના અચિરાદેવ સમ્પ્રાપ્તા કાવ્યસ્યોશનસો ઽન્તિકમ્
આ રાણી, આંખોમાંથી આંસુઓ વહાવીને, રાજાને કંઈ પણ કહ્યા વિના, ઝડપથી કાવ્ય ઉશનસ પાસે પહોંચી ગઈ.
સા તુ દૃષ્ટ્વૈવ પિતરમ્ અભિવાદ્યાગ્રતઃ સ્થિતા અનન્તરં યયાતિસ્તુ પૂજયામાસ ભાર્ગવમ્
પિતાને જોઈને, તેણે પગરવ કરીને તેમના સામે ઊભી રહી; પછી યયાતીએ ભાર્ગવનું સન્માન કર્યું.
અધર્મેણ જિતો ધર્મઃ પ્રવૃત્તમધરોત્તરમ્ શર્મિષ્ઠા યાતિવૃત્તાસ્તિ દુહિતા વૃષપર્વણઃ
અધર્મે ધર્મને હરાવી દીધો છે અને અયોગ્યતા વધી ગઈ છે; વૃષપર્વાની દીકરી શર્મિષ્ઠાએ તપસ્વીની જેવું વર્તન કર્યું છે.
ત્રયો ઽસ્યાં જનિતાઃ પુત્રા રાજ્ઞાનેન યયાતિના દુર્ભગાયા મમ દ્વૌ તુ પુત્રૌ તાત બ્રવીમિ તે
રાજા યયાતિ દ્વારા તેના ત્રણ પુત્રો જન્મ્યા છે; હે પિતા, મારી દુર્ભાગ્યવાળી દીકરીના બે પુત્રોની વાત હું તમને કહું છું.
ધર્મજ્ઞ ઇતિ વિખ્યાત એષ રાજા ભૃગૂદ્વહ અતિક્રાન્તશ્ચ મર્યાદાં કાવ્યૈતત્કથયામિ તે
આ રાજા, જે ધર્મને જાણનારો તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, હે શ્રેષ્ઠ ભૃગુ, તેણે મર્યાદા લાંઘી છે; કાવ્ય, હું તમને આ વાત કહું છું.
ધર્મજ્ઞસ્ત્વં મહારાજ યો ઽધર્મમ્ અકૃથાઃ પ્રિયમ્ તસ્માજ્જરા ત્વામ્ અચિરાદ્ ધર્ષયિષ્યતિ દુર્જયા
હે મહારાજ, તમે ધર્મને જાણનારા તરીકે ઓળખાતા છો, છતાં તમે મનગમતું પણ અધર્મ કર્યું છે; તેથી, ટૂંક સમયમાં, અપરાજિત વૃદ્ધાવસ્થા તમને ઘેરી લેશે.
ઋતું યો યાચ્યમાનાયા ન દદાતિ પુમાન્વૃતઃ ભ્રૂણહેત્યુચ્યતે બ્રહ્મન્ સ ચેહ બ્રહ્મવાદિભિઃ
જે પુરુષ સ્ત્રીના ઋતુકાળે વિનંતી છતાં પણ સહમતિ આપતો નથી, તેને અહીં બ્રાહ્મણો દ્વારા ભ્રૂણહંતાનું નામ આપવામાં આવે છે.
ઋતુકામાં સ્ત્રિયં યસ્તુ ગમ્યાં રહસિ યાચિતઃ નોપૈતિ યો હિ ધર્મેણ બ્રહ્મહેત્યુચ્યતે બુધૈઃ
પરંતુ જે પુરુષ, એકાંતમાં ઋતુકાળની ઇચ્છા ધરાવતી સ્ત્રી પાસે આવે ત્યારે ધર્મથી તેની પાસે નથી જતો, તેને વિદ્વાનો બ્રહ્મહંતાનું નામ આપે છે.
ઇત્યેતાનિ સમીક્ષ્યાહં કારણાનિ ભૃગૂદ્વહ અધર્મભયસંવિગ્નઃ શર્મિષ્ઠામ્ ઉપજગ્મિવાન્
હે શ્રેષ્ઠ ભૃગુ, આ બધા કારણો વિચારીને અને અધર્મના ભયથી, મેં શર્મિષ્ઠાની પાસે જવાનું નક્કી કર્યું.
ન ત્વ્ અહં પ્રત્યવેક્ષ્યસ્તે મદધીનો ઽસિ પાર્થિવ મિથ્યાચરણધર્મેષુ ચૌર્યં ભવતિ નાહુષ
પણ હું તમારી today માટે કંઈ કર્યું નથી; તમે મારા અધિકારમાં નથી, હે રાજા. ખોટા વર્તનમાં ચોરી ગણાતી નથી, હે નાહુષપુત્ર.
ક્રોધેનોશનસા શપ્તો યયાતિર્નાહુષસ્તદા પૂર્વં વયઃ પરિત્યજ્ય જરાં સદ્યો ઽન્વપદ્યત
તે સમયે ઉશનસે ગુસ્સામાં યયાતિ, નાહુષના પુત્રને શાપ આપ્યો; તરત જ તેણે યુવાની ગુમાવી અને વૃદ્ધાવસ્થા આવી ગઈ.
અતૃપ્તો યૌવનસ્યાહં દેવયાન્યાં ભૃગૂદ્વહ પ્રસાદં કુરુ મે બ્રહ્મઞ્ જરેયં મા વિશેત મામ્
હે શ્રેષ્ઠ ભૃગુ, હું યુવાનીથી અતૃપ્ત છું, દેવયાનીમાં; હે બ્રાહ્મણ, કૃપા કરીને મને આશીર્વાદ આપો કે વૃદ્ધાવસ્થા મને ન સ્પર્શે.
નાહં મૃષા વદામ્યેતજ્ જરાં પ્રાપ્તો ઽસિ ભૂમિપ જરાં ત્વ્ એતાં ત્વમન્યસ્મિન્ સંક્રામય યદીચ્છસિ
હું આમાં ખોટું નથી બોલતો, હે રાજા, તમે વૃદ્ધાવસ્થા પામી છે; જો ઇચ્છો તો, આ વૃદ્ધાવસ્થા બીજાને આપી શકો છો.
રાજ્યભાક્ સ ભવેદ્બ્રહ્મન્ પુણ્યભાક્કીર્તિભાક્તથા યો દદ્યાન્મે વયઃ પુત્રસ્ તદ્ભવાનનુમન્યતામ્
જે પુત્ર મને પોતાની યુવાની આપશે, હે બ્રાહ્મણ, તે રાજ્ય, પુણ્ય અને કીર્તિ પામશે; મારા એ પુત્રને તમે મંજૂરી આપો.
સંક્રામયિષ્યસિ જરાં યથેષ્ટં નહુષાત્મજ મામનુધ્યાય તત્ત્વેન ન ચ પાપમવાપ્સ્યસિ
તમે તમારી ઇચ્છા મુજબ વૃદ્ધાવસ્થા બીજાને આપી શકો છો, હે નાહુષપુત્ર; સાચી રીતે કરો, તો તમારો કોઈ દોષ નહીં થાય.
વયો દાસ્યતિ તે પુત્રો યઃ સ રાજા ભવિષ્યતિ આયુષ્માન્કીર્તિમાંશ્ચૈવ બહ્વપત્યસ્ તથૈવ ચ
જે પુત્ર તને પોતાની યુવાની આપશે, એ રાજા બનશે, દીર્ઘાયુ, પ્રસિદ્ધ અને ઘણાં સંતાનોવાળો થશે.
જરાં પ્રાપ્ય યયાતિસ્તુ સ્વપુરં પ્રાપ્ય ચૈવ હિ પુત્રં જ્યેષ્ઠં વરિષ્ઠં ચ યદુમિત્યબ્રવીદ્દ્વિજઃ
યયાતિ વૃદ્ધાવસ્થા પામીને પોતાના શહેરમાં પાછા ફર્યા અને પોતાના મોટા અને શ્રેષ્ઠ પુત્ર યદુને કહ્યું.
જરા વલી ચ માં તાત પલિતાનિ ચ પર્યગુઃ કાવ્યસ્યોશનસઃ શાપાન્ ન ચ તૃપ્તો ઽસ્મિ યૌવને
હે પુત્ર, વૃદ્ધાવસ્થા, ચામડીની વાળીઓ અને ધોળા વાળ મને આવી ગયા છે, કાવ્ય ઉશનસના શાપથી; અને હું હજીયે યુવાનીથી તૃપ્ત થયો નથી.
ત્વં યદો પ્રતિપદ્યસ્વ પાપ્માનં જરયા સહ યૌવનેન ત્વદીયેન ચરેયં વિષયાનહમ્
યદુ, તું પાપ અને વૃદ્ધાવસ્થાને સ્વીકાર, અને તારા યુવાનીથી હું ઇન્દ્રિયસુખ ભોગવીશ.
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ ત્વદીયં યૌવનં ત્વ્ અહમ્ દત્ત્વા સમ્પ્રતિપત્સ્યામિ પાપ્માનં જરયા સહ
પણ જ્યારે હજાર વર્ષ પૂરા થશે, ત્યારે હું તારી યુવાની તને પાછી આપીશ અને ફરીથી પાપ અને વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારીશ.
સિતશ્મશ્રુધરો દીનો જરસા શિથિલીકૃતઃ વલીસંતતગાત્રશ્ચ દુર્દર્શો દુર્બલઃ કૃશઃ
જેના વાળ અને દાઢી સફેદ થઈ ગઈ છે, જે દુઃખી છે, વૃદ્ધાવસ્થાથી કમજોર થઈ ગયો છે, શરીર પર વળી પડી ગઈ છે, જોવામાં કઠણ છે, નબળો અને દુર્બળ છે—
અશક્તઃ કાર્યકરણે પરિભૂતઃ સ યૌવને સહોપજીવિભિશ્ચૈવ તજ્જરાં નાભિકામયે
જે કામકાજ કરવા અસમર્થ છે, સાથીઓ પણ યુવાનીમાં તેને અવગણે છે—એવી વૃદ્ધાવસ્થા મને ઇચ્છીતી નથી.