તેન દાસીસહસ્રેણ સાર્ધં શર્મિષ્ઠયા તદા તમેવ દેશં સમ્પ્રાપ્તા યથાકામં ચચાર સા
એ સમયે, શર્મિષ્ઠા અને હજારો દાસીઓ સાથે દેવયાની એ જ જગ્યાએ પહોંચી અને પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે ફરવા લાગી.
તાભિઃ સખીભિઃ સહિતા સર્વાભિર્મુદિતા ભૃશમ્ ક્રીડન્ત્યો ઽભિરતાઃ સર્વાઃ પિબન્ત્યો મધુ માધવમ્
સૌ સખીઓ સાથે ખૂબ આનંદિત થઈ, બધાએ મીઠું વસંતનું મધ પીતા રમતમાં મગ્ન થઈ.
ખાદન્ત્યો વિવિધાન્ભક્ષ્યાન્ ફલાનિ વિવિધાનિ ચ પુનશ્ચ નાહુષો રાજા મૃગલિપ્સુર્યદૃચ્છયા
વિવિધ પ્રકારના ભોજન અને અનેક ફળો ખાતા, એ સમયે મૃગ શિકારની ઈચ્છાથી રાજા નાહુષ પણ ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
તમેવ દેશં સમ્પ્રાપ્તો જલલિપ્સુઃ પ્રતર્ષિતઃ દદર્શ દેવયાનીં ચ શર્મિષ્ઠાં તાશ્ચ યોષિતઃ
પાણીની તરસથી પીડાતા, એ જ સ્થળે પહોંચીને, રાજાએ દેવયાની, શર્મિષ્ઠા અને બાકીની સ્ત્રીઓને જોયા.
પિબન્ત્યો લલનાસ્તાશ્ચ દિવ્યાભરણભૂષિતાઃ ઉપવિષ્ટાં ચ દદૃશે દેવયાનીં શુચિસ્મિતામ્
દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ સ્ત્રીઓ મધ પી રહી હતી અને દેવયાની શુદ્ધ સ્મિત સાથે વચ્ચે બેઠેલી હતી, એ બધું તેણે જોયું.
રૂપેણાપ્રતિમાં તાસાં સ્ત્રીણાં મધ્યે વરાઙ્ગનામ્ શર્મિષ્ઠયા સેવ્યમાનાં પાદસંવાહનાદિભિઃ
એ સ્ત્રીઓમાં દેવયાની સૌંદર્યમાં અનન્ય હતી, શ્રેષ્ઠ નારી, જેને શર્મિષ્ઠા પગ દબાવીને વગેરે સેવા કરતી હતી.
દ્વાભ્યાં કન્યાસહસ્રાભ્યાં દ્વે કન્યે પરિવારિતે ગોત્રે ચ નામની ચૈવ દ્વયોઃ પૃચ્છામ્યતો હ્ય્ અહમ્
બે હજાર કન્યાઓ અને બે યુવતીઓથી ઘેરાયેલા, હું તારા પાસેથી એમનો વંશ અને નામ પૂછું છું.
આખ્યાસ્યામ્યહમ્ આદત્સ્વ વચનં મે નરાધિપ શુકો નામાસુરગુરુઃ સુતાં જાનીહિ તસ્ય મામ્
હું તને બધું કહું છું, મારા વચન સ્વીકાર, હે રાજા. મને અસુરગુરુ શુક્રની પુત્રી જાણ.
ઇયં ચ મે સખી દાસી યત્રાહં તત્ર ગામિની દુહિતા દાનવેન્દ્રસ્ય શર્મિષ્ઠા વૃષપર્વણઃ
આ મારી સખી દાસી છે, હું જ્યાં જાઉં ત્યાં એ પણ જાય છે. એ છે દાનવરાજ વૃષપર્વાની પુત્રી શર્મિષ્ઠા.
કથં તુ તે સખી દાસી કન્યેયં વરવર્ણિની અસુરેન્દ્રસુતા સુભૂઃ પરં કૌતૂહલં હિ મે
પણ, તારી આ સખી દાસી કેમ છે? એ તો સુંદર કન્યા અને અસુરરાજાની પુત્રી છે. મને ખૂબ જ આશ્ચર્ય થાય છે.
સર્વમેવ નરવ્યાઘ્ર વિધાનમનુવર્તતે વિધિના વિહિતં જ્ઞાત્વા મા વિચિત્રં મનઃ કૃથાઃ
હે પુરુષશાર্দૂલ, બધું ભાગ્ય પ્રમાણે જ બને છે. જે વિધિએ નિર્ધારિત છે, એ જાણીને તું મનમાં આશ્ચર્ય ન કર.
રાજવદ્રૂપવેષૌ તે બ્રાહ્મીં વાચં બિભર્ષિ ચ કિંનામા ત્વં કુતશ્ચાસિ કસ્ય પુત્રશ્ચ શંસ મે
તું તો રાજાવત દેખાય છે અને વેશ પણ એવો છે, પણ બોલ તું બ્રાહ્મણ જેવી છે. તું કોણ છે, ક્યાંથી આવ્યો છે અને કોના પુત્ર છે, એ મને કહો.
બ્રહ્મચર્યેણ વેદો મે કૃત્સ્નઃ શ્રુતિપથં ગતઃ રાજાહં રાજપુત્રશ્ચ યયાતિરિતિ વિશ્રુતઃ
બ્રહ્મચર્યથી મેં આખો વેદ શીખી લીધો છે. હું રાજા અને રાજપુત્ર છું, યયાતિ નામે પ્રસિદ્ધ છું.
કેન ચાર્થેન નૃપતે હ્ય્ એનં દેશં સમાગતઃ જિઘૃક્ષુર્વારિ યત્કિંચિદ્ અથવા મૃગલિપ્સયા
હે રાજા, કયા હેતુથી તું અહીં આવ્યો છે? પાણી લેવા કે મૃગશિકાર માટે?
મૃગલિપ્સુરહં ભદ્રે પાનીયાર્થમ્ ઇહાગતઃ બહુધાપ્યનુયુક્તો ઽસ્મિ ત્વમ્ અનુજ્ઞાતુમર્હસિ
હે સુમુખી, હું મૃગશિકાર માટે અને પાણી પીવા અહીં આવ્યો છું. તું મને અનેક રીતે પૂછ્યું છે, હવે મને જવા દે.
દ્વાભ્યાં કન્યાસહસ્રાભ્યાં દાસ્યા શર્મિષ્ઠયા સહ ત્વદધીનાસ્મિ ભદ્રં તે સખે ભર્તા ચ મે ભવ
બે હજાર કન્યાઓ અને દાસી શર્મિષ્ઠા સાથે હું તારા અધિકારમાં છું. તને શુભકામનાઓ, હે મિત્ર—મારા પતિ બન.
વિદ્ધ્યૌશનસિ ભદ્રં તે ન ત્વદર્હો ઽસ્મિ ભામિનિ અવિવાહ્યાઃ સ્મ રાજાનો દેવયાનિ પિતુસ્તવ
હે શુભે, જાણ કે હું તારો યોગ્ય નથી, સુંદરિ. તારા પિતા રાજાઓને કન્યા આપતા નથી, દેવયાની.
સંસૃષ્ટં બ્રહ્મણા ક્ષત્રં ક્ષત્રં બ્રહ્મણિ સંશ્રિતમ્ ઋષિશ્ચ ઋષિપુત્રશ્ચ નાહુષાદ્ય ભજસ્વ મામ્
બ્રહ્માએ ક્ષત્રિય અને બ્રાહ્મણ બંનેને જોડ્યા છે; ક્ષત્રિય બ્રાહ્મણમાં અને બ્રાહ્મણ ક્ષત્રિયામાં સ્થિર છે. હે નાહુષપુત્ર, ન તો ઋષિ કે ઋષિપુત્ર તું મને પસંદ કર.
એકદેહોદ્ભવા વર્ણાશ્ ચત્વારો ઽપિ વરાનને પૃથગ્ધર્માઃ પૃથક્છૌચાસ્ તેષાં વૈ બ્રાહ્મણો વરઃ
હે સુંદર મુખવાળી, ચારેય વર્ણો એક જ શરીરમાંથી ઉત્પન્ન છે, દરેકના પોતાના ધર્મ અને પવિત્રતા છે; તેમાં બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ છે.
પાણિગ્રહો નાહુષાયં ન પુંભિઃ સેવિતઃ પુરા ત્વં પાણિમગ્રહીદગ્રે વૃણોમિ ત્વામહં તતઃ
નાહુષના પુત્ર દ્વારા હાથ પકડવાનો રિવાજ પહેલાં પુરુષોએ ક્યારેય કર્યો નહોતો; તું પહેલું મારા હાથ પકડ્યો, તેથી હું તને પસંદ કરું છું.
કથં તુ મે મનસ્વિન્યાઃ પાણિમન્યઃ પુમાન્સ્પૃશેત્ ગૃહીતમૃષિપુત્રેણ સ્વયં વાપ્યૃષિણા ત્વયા
જે સ્ત્રીનું મન સ્થિર છે, તેનો હાથ જ્યારે ઋષિપુત્ર, ઋષિ કે તું પોતે પકડી ચૂક્યો હોય, ત્યારે બીજો પુરુષ તેને કેમ સ્પર્શી શકે?
ક્રુદ્ધાદાશીવિષાત્ સર્પાજ્ જ્વલનાત્સર્વતોમુખાત્ દુરાધર્ષતરો વિપ્રઃ પુરુષેણ વિજાનતા
ક્રોધિત બ્રાહ્મણ, ઝેરી સાપ કે ચારે બાજુથી બળતા અગ્નિ કરતાં પણ વધુ ભયાનક હોય છે, ખાસ કરીને સમજદાર માણસ માટે.
કથમાશીવિષાત્ સર્પાજ્ જ્વલનાત્ સર્વતોમુખાત્ દુરાધર્ષતરો વિપ્ર ઇત્યાત્થ પુરુષર્ષભ
સાપના ઝેરથી કે ચારે બાજુથી બળતા અગ્નિ કરતાં બ્રાહ્મણ કેમ વધુ ભયાનક છે? હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તું આમ પૂછે છે.
દશેદાશીવિષસ્ત્વેકં શસ્ત્રેણૈકશ્ચ વધ્યતે હન્તિ વિપ્રઃ સરાષ્ટ્રાણિ પુરાણ્યપિ હિ કોપિતઃ
ઝેરી સાપ ફક્ત એકને દંશે છે, શસ્ત્ર પણ એકને જ મારે છે; પણ ક્રોધિત બ્રાહ્મણ આખા રાજ્યને—even જૂના રાજ્યને પણ—નાશ કરી શકે છે.
દુરાધર્ષતરો વિપ્રસ્ તસ્માદ્ભીરુ મતો મમ અતો ઽદત્તાં ચ પિત્રા ત્વાં ભદ્રે ન વિવહામ્યહમ્
માટે, હું માનું છું કે બ્રાહ્મણ સૌથી વધુ ભયાનક છે, હે ભયભીતે; એથી જ તારા પિતાએ તને મને આપ્યા નહીં, અને તેથી હું તારો લગ્ન કરતો નથી.
દત્તાં વહસ્વ પિત્રા માં ત્વં હિ રાજન્વૃતો મયા અયાચતો ભયં નાસ્તિ દત્તાં ચ પ્રતિગૃહ્ણતઃ
મને તારા પિતાએ આપ્યો છે, એ રીતે સ્વીકાર. હે રાજા, મેં તને પસંદ કર્યો છે; જે કન્યા અપાય છે અને જે સ્વીકાર કરે છે, તેને કોઈ ભય નથી.
ત્વરિતં દેવયાન્યાથ પ્રેષિતા પિતુરાત્મનઃ સર્વં નિવેદયામાસ ધાત્રી તસ્મૈ યથાતથમ્
પછી, દેવયાનીના કહેવા પર, તેની ધાત્રી ઝડપથી પિતાજી પાસે ગઈ અને જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું સાચું-સાચું કહી દીધું.
શ્રુત્વૈવ ચ સ રાજાનં દર્શયામાસ ભાર્ગવઃ દૃષ્ટ્વૈવમ્ આગતં વિપ્રં યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ
આ સાંભળીને ભાર્ગવએ રાજાને બતાવ્યો; અને જયાતિએ, પૃથ્વીપતિએ, આવેલા બ્રાહ્મણને જોયા.
વવન્દે બ્રાહ્મણં કાવ્યં પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતઃ સ્થિતઃ તં ચાપ્યભ્યવદત્કાવ્યઃ સામ્ના પરમવલ્ગુના
જયાતિએ હાથ જોડીને, નમ્રતાથી, કાવ્ય બ્રાહ્મણને વંદન કર્યા; અને કાવ્યે મીઠા અને મનોહર શબ્દોમાં તેને સંબોધ્યા.
રાજાયં નાહુષસ્તાત દુર્ગમે પાણિમગ્રહીત્ નમસ્તે દેહિ મામસ્મૈ લોકે નાન્યં પતિં વૃણે
હે પિતા, આ નાહુષપુત્ર રાજાએ મુશ્કેલીમાં મારી દીકરીનો હાથ પકડી લીધો છે; હું તને વંદન કરું છું, મને તેને આપ, હું દુનિયામાં બીજો પતિ પસંદ કરતી નથી.