ત્યજતિ બ્રાહ્મણઃ શિષ્યાન્ દેવયાન્યા પ્રચોદિતઃ યં સા કામયતે કામં સ કાર્યો ઽત્ર ત્વયાનઘે દાસીત્વમ્ અભિજાતાસિ દેવયાન્યાઃ સુશોભને
બ્રાહ્મણે, દેવયાનીના આદેશે, પોતાના શિષ્યોને છોડ્યા છે; એ જે ઈચ્છા કરે છે, એ તારે પૂરી કરવી પડશે, નિર્દોષે. હવે તું દેવયાનીની દાસી બની ગઈ છે, સુંદર.
યં ચ કામયતે કામં કરવાણ્યહમદ્ય તમ્ મા ગાન્મન્યુવશં શુક્રો દેવયાની ચ મત્કૃતે
એ જે ઈચ્છે છે, એ હું આજે કરીશ; મારા કારણે શુક્રાચાર્ય કે દેવયાની કોઈ ગુસ્સે ન થાય.
તતઃ કન્યાસહસ્રેણ વૃતા શિબિકયા તદા પિતુર્નિદેશાત્ત્વરિતા નિશ્ચક્રામ પુરોત્તમાત્
પછી, પિતાના આદેશે, હજાર કન્યાઓ સાથે પસંદ કરાયેલી એ શર્મિષ્ઠા પલકીમાં બેસી મહેલમાંથી ઝડપથી નીકળી.
અહં કન્યાસહસ્રેણ દાશી તે પરિચારિકા ધ્રુવં ત્વાં તત્ર યાસ્યામિ યત્ર દાસ્યતિ તે પિતા
હું હજાર કન્યાઓ સાથે તારી દાસી અને સેવિકા છું; નિશ્ચિતપણે, જ્યાં તારા પિતા તને આપશે, ત્યાં હું પણ જઈશ.
સ્તુવતો દુહિતા ચાહં યાચતઃ પ્રતિગૃહ્ણતઃ સ્તૂયમાનસ્ય દુહિતા કથં દાસી ભવિષ્યસિ
હું એ વ્યક્તિની દીકરી છું જેને બધા વખાણે છે, જે માગે છે અને મેળવે છે; તો વખાણપાત્ર પિતાની દીકરી કેવી રીતે દાસી બની શકે?
યેન કેનચિદાર્તાનાં જ્ઞાતીનાં સુખમાવહેત્ અનુયાસ્યામ્યહં તત્ર યત્ર દાસ્યતિ તે પિતા
કોઈ પણ રીતે પોતાના દુઃખી સગાંઓને સુખ આપવું જોઈએ; હું પણ તારા સાથે ત્યાં જઈશ, જ્યાં તારા પિતા તને આપશે.
પ્રતિશ્રુતે દાસભાવે દુહિત્રા વૃષપર્વણઃ દેવયાની નૃપશ્રેષ્ઠ પિતરં વાક્યમબ્રવીત્
જ્યારે વૃષપરવાના દીકરીએ દાસી બનવાનું સ્વીકારી લીધું, ત્યારે દેવયાની, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એણે પિતાને આ શબ્દો કહ્યા.
પ્રવિશામિ પુરં તાત તુષ્ટાસ્મિ દ્વિજસત્તમ અમોઘં તવ વિજ્ઞાનમ્ અસ્તિ વિદ્યાબલં ચ તે
હું શહેરમાં પ્રવેશીશ, પિતા; હું ખુશ છું, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ. તમારું જ્ઞાન નિષ્ફળ જતું નથી અને તમારી પાસે વિદ્યા અને શક્તિ છે.
એવમુક્તો દ્વિજશ્રેષ્ઠો દુહિત્રા સુમહાયશાઃ પ્રવિવેશ પુરં હૃષ્ટઃ પૂજિતઃ સર્વદાનવૈઃ
આ રીતે પુત્રીના વચનોથી પ્રેરિત, મહાન યશસ્વી અને શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આનંદિત થઈને, દાનવો દ્વારા સન્માન પામતો, શહેરમાં પ્રવેશ્યો.
અથ દીર્ઘેણ કાલેન દેવયાની નૃપોત્તમ વનં તદૈવ નિર્યાતા ક્રીડાર્થં વરવર્ણિની
પછી લાંબા સમય પછી, સૌંદર્યમાં શ્રેષ્ઠ એવી દેવયાની રમવા માટે વનમાં ગઈ, હે રાજાશ્રેષ્ઠ.
તેન દાસીસહસ્રેણ સાર્ધં શર્મિષ્ઠયા તદા તમેવ દેશં સમ્પ્રાપ્તા યથાકામં ચચાર સા
એ સમયે, શર્મિષ્ઠા અને હજારો દાસીઓ સાથે દેવયાની એ જ જગ્યાએ પહોંચી અને પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે ફરવા લાગી.
તાભિઃ સખીભિઃ સહિતા સર્વાભિર્મુદિતા ભૃશમ્ ક્રીડન્ત્યો ઽભિરતાઃ સર્વાઃ પિબન્ત્યો મધુ માધવમ્
સૌ સખીઓ સાથે ખૂબ આનંદિત થઈ, બધાએ મીઠું વસંતનું મધ પીતા રમતમાં મગ્ન થઈ.
ખાદન્ત્યો વિવિધાન્ભક્ષ્યાન્ ફલાનિ વિવિધાનિ ચ પુનશ્ચ નાહુષો રાજા મૃગલિપ્સુર્યદૃચ્છયા
વિવિધ પ્રકારના ભોજન અને અનેક ફળો ખાતા, એ સમયે મૃગ શિકારની ઈચ્છાથી રાજા નાહુષ પણ ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
તમેવ દેશં સમ્પ્રાપ્તો જલલિપ્સુઃ પ્રતર્ષિતઃ દદર્શ દેવયાનીં ચ શર્મિષ્ઠાં તાશ્ચ યોષિતઃ
પાણીની તરસથી પીડાતા, એ જ સ્થળે પહોંચીને, રાજાએ દેવયાની, શર્મિષ્ઠા અને બાકીની સ્ત્રીઓને જોયા.
પિબન્ત્યો લલનાસ્તાશ્ચ દિવ્યાભરણભૂષિતાઃ ઉપવિષ્ટાં ચ દદૃશે દેવયાનીં શુચિસ્મિતામ્
દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ સ્ત્રીઓ મધ પી રહી હતી અને દેવયાની શુદ્ધ સ્મિત સાથે વચ્ચે બેઠેલી હતી, એ બધું તેણે જોયું.
રૂપેણાપ્રતિમાં તાસાં સ્ત્રીણાં મધ્યે વરાઙ્ગનામ્ શર્મિષ્ઠયા સેવ્યમાનાં પાદસંવાહનાદિભિઃ
એ સ્ત્રીઓમાં દેવયાની સૌંદર્યમાં અનન્ય હતી, શ્રેષ્ઠ નારી, જેને શર્મિષ્ઠા પગ દબાવીને વગેરે સેવા કરતી હતી.
દ્વાભ્યાં કન્યાસહસ્રાભ્યાં દ્વે કન્યે પરિવારિતે ગોત્રે ચ નામની ચૈવ દ્વયોઃ પૃચ્છામ્યતો હ્ય્ અહમ્
બે હજાર કન્યાઓ અને બે યુવતીઓથી ઘેરાયેલા, હું તારા પાસેથી એમનો વંશ અને નામ પૂછું છું.
આખ્યાસ્યામ્યહમ્ આદત્સ્વ વચનં મે નરાધિપ શુકો નામાસુરગુરુઃ સુતાં જાનીહિ તસ્ય મામ્
હું તને બધું કહું છું, મારા વચન સ્વીકાર, હે રાજા. મને અસુરગુરુ શુક્રની પુત્રી જાણ.
ઇયં ચ મે સખી દાસી યત્રાહં તત્ર ગામિની દુહિતા દાનવેન્દ્રસ્ય શર્મિષ્ઠા વૃષપર્વણઃ
આ મારી સખી દાસી છે, હું જ્યાં જાઉં ત્યાં એ પણ જાય છે. એ છે દાનવરાજ વૃષપર્વાની પુત્રી શર્મિષ્ઠા.
કથં તુ તે સખી દાસી કન્યેયં વરવર્ણિની અસુરેન્દ્રસુતા સુભૂઃ પરં કૌતૂહલં હિ મે
પણ, તારી આ સખી દાસી કેમ છે? એ તો સુંદર કન્યા અને અસુરરાજાની પુત્રી છે. મને ખૂબ જ આશ્ચર્ય થાય છે.
સર્વમેવ નરવ્યાઘ્ર વિધાનમનુવર્તતે વિધિના વિહિતં જ્ઞાત્વા મા વિચિત્રં મનઃ કૃથાઃ
હે પુરુષશાર্দૂલ, બધું ભાગ્ય પ્રમાણે જ બને છે. જે વિધિએ નિર્ધારિત છે, એ જાણીને તું મનમાં આશ્ચર્ય ન કર.
રાજવદ્રૂપવેષૌ તે બ્રાહ્મીં વાચં બિભર્ષિ ચ કિંનામા ત્વં કુતશ્ચાસિ કસ્ય પુત્રશ્ચ શંસ મે
તું તો રાજાવત દેખાય છે અને વેશ પણ એવો છે, પણ બોલ તું બ્રાહ્મણ જેવી છે. તું કોણ છે, ક્યાંથી આવ્યો છે અને કોના પુત્ર છે, એ મને કહો.
બ્રહ્મચર્યેણ વેદો મે કૃત્સ્નઃ શ્રુતિપથં ગતઃ રાજાહં રાજપુત્રશ્ચ યયાતિરિતિ વિશ્રુતઃ
બ્રહ્મચર્યથી મેં આખો વેદ શીખી લીધો છે. હું રાજા અને રાજપુત્ર છું, યયાતિ નામે પ્રસિદ્ધ છું.
કેન ચાર્થેન નૃપતે હ્ય્ એનં દેશં સમાગતઃ જિઘૃક્ષુર્વારિ યત્કિંચિદ્ અથવા મૃગલિપ્સયા
હે રાજા, કયા હેતુથી તું અહીં આવ્યો છે? પાણી લેવા કે મૃગશિકાર માટે?
મૃગલિપ્સુરહં ભદ્રે પાનીયાર્થમ્ ઇહાગતઃ બહુધાપ્યનુયુક્તો ઽસ્મિ ત્વમ્ અનુજ્ઞાતુમર્હસિ
હે સુમુખી, હું મૃગશિકાર માટે અને પાણી પીવા અહીં આવ્યો છું. તું મને અનેક રીતે પૂછ્યું છે, હવે મને જવા દે.
દ્વાભ્યાં કન્યાસહસ્રાભ્યાં દાસ્યા શર્મિષ્ઠયા સહ ત્વદધીનાસ્મિ ભદ્રં તે સખે ભર્તા ચ મે ભવ
બે હજાર કન્યાઓ અને દાસી શર્મિષ્ઠા સાથે હું તારા અધિકારમાં છું. તને શુભકામનાઓ, હે મિત્ર—મારા પતિ બન.
વિદ્ધ્યૌશનસિ ભદ્રં તે ન ત્વદર્હો ઽસ્મિ ભામિનિ અવિવાહ્યાઃ સ્મ રાજાનો દેવયાનિ પિતુસ્તવ
હે શુભે, જાણ કે હું તારો યોગ્ય નથી, સુંદરિ. તારા પિતા રાજાઓને કન્યા આપતા નથી, દેવયાની.
સંસૃષ્ટં બ્રહ્મણા ક્ષત્રં ક્ષત્રં બ્રહ્મણિ સંશ્રિતમ્ ઋષિશ્ચ ઋષિપુત્રશ્ચ નાહુષાદ્ય ભજસ્વ મામ્
બ્રહ્માએ ક્ષત્રિય અને બ્રાહ્મણ બંનેને જોડ્યા છે; ક્ષત્રિય બ્રાહ્મણમાં અને બ્રાહ્મણ ક્ષત્રિયામાં સ્થિર છે. હે નાહુષપુત્ર, ન તો ઋષિ કે ઋષિપુત્ર તું મને પસંદ કર.
એકદેહોદ્ભવા વર્ણાશ્ ચત્વારો ઽપિ વરાનને પૃથગ્ધર્માઃ પૃથક્છૌચાસ્ તેષાં વૈ બ્રાહ્મણો વરઃ
હે સુંદર મુખવાળી, ચારેય વર્ણો એક જ શરીરમાંથી ઉત્પન્ન છે, દરેકના પોતાના ધર્મ અને પવિત્રતા છે; તેમાં બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ છે.
પાણિગ્રહો નાહુષાયં ન પુંભિઃ સેવિતઃ પુરા ત્વં પાણિમગ્રહીદગ્રે વૃણોમિ ત્વામહં તતઃ
નાહુષના પુત્ર દ્વારા હાથ પકડવાનો રિવાજ પહેલાં પુરુષોએ ક્યારેય કર્યો નહોતો; તું પહેલું મારા હાથ પકડ્યો, તેથી હું તને પસંદ કરું છું.