તમાગતમભિપ્રેક્ષ્ય દેવાઃ સેન્દ્રપુરોગમાઃ બૃહસ્પતિં સભાજ્યેદં કચમાહુર્મુદાન્વિતાઃ
જ્યારે કચ આવ્યો, ત્યારે ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓએ આનંદપૂર્વક કચનું સન્માન કર્યું અને બૃહસ્પતિને કહ્યું.
ત્વં કચાસ્મદ્ધિતં કર્મ કૃતવાન્મહદદ્ભુતમ્ ન તે યશઃ પ્રણશિતા ભાગભાક્ચ ભવિષ્યસિ
કચ, તું અમારા હિત માટે મહાન અને આશ્ચર્યજનક કાર્ય કર્યું છે. તારો યશ કદી નાશ પામશે નહીં અને તને તારો ભાગ મળશે.
કૃતવિદ્યે કચે પ્રાપ્તે હૃષ્ટરૂપા દિવૌકસઃ કચાદવેત્ય તાં વિદ્યાં કૃતાર્થા ભરતર્ષભ
જ્યારે કચે વિદ્યા મેળવી અને પાછો આવ્યો, ત્યારે દેવતાઓ ખૂબ આનંદિત થયા; કચ પાસેથી જાણ્યું કે તેણે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કર્યું છે, હે ભરત શ્રેષ્ઠ.
સર્વ એવ સમાગમ્ય શતક્રતુમથાબ્રુવન્ કાલસ્ત્વદ્વિક્રમસ્યાદ્ય જહિ શત્રૂન્પુરંદર
બધા મળીને શતક્રતુને કહ્યું: 'હવે તારી પરાક્રમની ઘડી આવી છે, પુરંદર, તું દુશ્મનોનો નાશ કર.'
એવમુક્તસ્તુ સહ તૈસ્ ત્રિદશૈર્ મઘવાંસ્તદા તથેત્યુક્ત્વોપચક્રામ સો ઽપશ્યદ્વિપિને સ્ત્રિયઃ
દેવતાઓએ આમ કહ્યું ત્યારે મઘવાને સંમતિ આપી અને ચાલ્યો; તેણે વનમાં સ્ત્રીઓને જોયા.
ક્રીડન્તીનાં તુ કન્યાનાં વને ચૈત્રરથોપમે વાયુર્ભૂતઃ સ વસ્ત્રાણિ સર્વાણ્યેવ વ્યમિશ્રયત્
જ્યારે વનમાં ચૈત્રરથ સમાન સ્થળે કન્યાઓ રમતી હતી, ત્યારે પવન સ્વરૂપે આવીને તેમના બધા વસ્ત્રો ઉડાડી દીધા.
તતો જલાત્ સમુત્તીર્ય તાઃ કન્યાઃ સહિતાસ્તદા વસ્ત્રાણિ જગૃહુસ્તાનિ યથાસંસ્થાન્યનેકશઃ
પછી, બધાજ કન્યાઓ પાણીમાંથી બહાર આવીને, પોતપોતાના કપડાં જેમ જેમ મૂક્યાં હતાં એમ એમ લઈ લીધાં.
તત્ર વાસો દેવયાન્યાઃ શર્મિષ્ઠા જગૃહે તદા વ્યતિક્રમમજાનન્તી દુહિતા વૃષપર્વણઃ
ત્યાં વૃષપરવાના પુત્રી શર્મિષ્ઠાએ અજાણતાં દેવયાનીનું વસ્ત્ર લઈ લીધું, તેને પોતાની ભૂલ ખબર નહોતી.
તતસ્તયોર્ મિથસ્તત્ર વિરોધઃ સમજાયત દેવયાન્યાશ્ચ રાજેન્દ્ર શર્મિષ્ઠાયાશ્ચ તત્કૃતે
એ વાતને લઈને દેવયાની અને શર્મિષ્ઠા વચ્ચે ત્યાં ઝઘડો થયો, રાજા.
કસ્માદ્ગૃહ્ણાસિ મે વસ્ત્રં શિષ્યા ભૂત્વા મમાસુરિ સમુદાચારહીનાયા ન તે શ્રેયો ભવિષ્યતિ
તું મારી શિષ્યા બનીને પણ મારું વસ્ત્ર કેમ લે છે, અસુરી? સારું વર્તન ન રાખે તો કદી સારું નથી મળતું.
આસીનં ચ શયાનં ચ પિતા તે પિતરં મમ સ્તૌતિ પૃચ્છતિ ચાભીક્ષ્ણં નીચસ્થઃ સુવિનીતવત્
મારા પિતા બેઠા હોય કે સૂતા હોય, તારો પિતા વારંવાર તેમને વખાણે છે અને પૂછે છે, ખૂબ નમ્ર બનીને.
યાચતસ્ત્વં ચ દુહિતા સ્તુવતઃ પ્રતિગૃહ્ણતઃ સુતાહં સ્તૂયમાનસ્ય દદતો ન તુ ગૃહ્ણતઃ
તું એના પિતા છે જે માગે છે, વખાણે છે અને સ્વીકાર કરે છે; હું એના પુત્રી છું જે વખાણવામાં આવે છે અને આપે છે, પણ કદી લેતી નથી.
અનાયુધા સાયુધાયાઃ કિં ત્વં કુપ્યસિ ભિક્ષુકિ લપ્સ્યસે પ્રતિયોદ્ધારં ન ચ ત્વાં ગણયામ્યહમ્
હથિયાર વગર હોવા છતાં હથિયારવાળી સામે ગુસ્સો કેમ કરે છે? તું ભીખ માંગે છે, જવાબ પણ મળશે, પણ હું તને કંઈ ગણતી નથી.
સા વિસ્મયં દેવયાનીં ગતાં સક્તાં ચ વાસસિ શર્મિષ્ઠા પ્રાક્ષિપત્કૂપે તતઃ સ્વપુરમાવિશત્
શર્મિષ્ઠાએ આશ્ચર્યમાં પડી અને વસ્ત્ર પકડી રહેલી દેવયાનીને કૂવામાં ફેંકી દીધી અને પછી પોતાનાં શહેરમાં ચાલી ગઈ.
હતેયમિતિ વિજ્ઞાય શર્મિષ્ઠા પાપનિશ્ચયા અનવેક્ષ્ય યયૌ તસ્માત્ ક્રોધવેગપરાયણા
'હવે એ મરી ગઈ' એવું જાણીને, પાપમાં મગ્ન શર્મિષ્ઠા ગુસ્સામાં કોઈ તરફ જોયા વિના ત્યાંથી ચાલતી થઈ.
અથ તં દેશમભ્યાગાદ્ યયાતિર્નહુષાત્મજઃ શ્રાન્તયુગ્યઃ શ્રાન્તરૂપો મૃગલિપ્સુઃ પિપાસિતઃ
પછી નહુષપુત્ર યયાતિ ત્યાં આવ્યો, પોતે અને ઘોડા બંને થાકેલા, શિકારની ઈચ્છા અને તરસ સાથે.
નાહુષિઃ પ્રેક્ષમાણો હિ સ નિપાને ગતોદકે દદર્શ કન્યાં તાં તત્ર દીપ્તામગ્નિશિખામ્ ઇવ
નહુષનો પુત્ર પાણી ઓછું થયેલા તળાવ પાસે જોઈ રહ્યો હતો, ત્યાં તેણે એક કન્યાને જોયી, જે અગ્નિની જ્યોતિ જેવી તેજસ્વી હતી.
તામપૃચ્છત્સ દૃષ્ટ્વૈવ કન્યામમરવર્ણિનીમ્ સાન્ત્વયિત્વા નૃપશ્રેષ્ઠઃ સામ્ના પરમવલ્ગુના
તે સ્વર્ગસમાન રૂપાવતી કન્યાને જોઈને, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ યયાતિએ ખૂબ નમ્રતાથી પૂછ્યું અને ધીરજ આપી.
કા ત્વં ચારુમુખી શ્યામા સુમૃષ્ટમણિકુણ્ડલા દીર્ઘં ધ્યાયસિ ચાત્યર્થં કસ્માચ્છ્વસિષિ ચાતુરા
કોણ છે તું, સુંદર ચહેરાવાળી, શ્યામવર્ણી, ચમકદાર રત્નના કાનના કુંડળ પહેરેલી? તું એટલી ઊંડી વિચારશીલ કેમ છે અને શ્વાસ કેમ લઈ રહી છે?
કથં ચ પતિતા હ્ય્ અસ્મિન્ કૂપે વીરુત્તૃણાવૃતે દુહિતા ચૈવ કસ્ય ત્વં વદ સર્વં સુમધ્યમે
તૂં ઘાસ અને વેલીઓથી ઢંકાયેલા આ કૂવામાં કેવી રીતે પડી ગઈ? તું કોની દીકરી છે? બધું મને કહો, સુમધ્યમા.
યો ઽસૌ દેવૈર્હતાન્ દૈત્યાન્ ઉત્થાપયતિ વિદ્યયા તસ્ય શુક્રસ્ય કન્યાહં ત્વં માં નૂનં ન બુધ્યસે
જે શુક્ર પોતાના જ્ઞાનથી દેવો દ્વારા મારવામાં આવેલા દૈત્યોને જીવિત કરે છે, હું એ શુક્રની દીકરી છું; તને ખબર નથી પડી.
એષ મે દક્ષિણો રાજન્ પાણિસ્ તામ્રનખાઙ્ગુલિઃ સમુદ્ધર ગૃહીત્વા માં કુલીનસ્ત્વં હિ મે મતઃ
મારો જમણો હાથ અહીં છે, રાજા, તાંબાના રંગના નખવાળો; મને પકડીને બહાર કાઢ, કેમ કે હું તને મહાન માનું છું.
જાનામિ ત્વાં ચ સંશાન્તં વીર્યવન્તં યશસ્વિનમ્ તસ્માન્માં પતિતાં કૂપાદ્ અસ્માદ્ ઉદ્ધર્તુમર્હસિ
હું જાણું છું કે તું શાંત, બળવાન અને પ્રસિદ્ધ છે; એટલે મને આ કૂવામાંથી બહાર કાઢવી તારી ફરજ છે.
તામથ બ્રાહ્મણીં સ્ત્રીં ચ વિજ્ઞાય નહુષાત્મજઃ ગૃહીત્વા દક્ષિણે પાણાવ્ ઉજ્જહાર તતો ઽવટાત્
પછી નહુષપુત્રે જાણ્યું કે એ બ્રાહ્મણ સ્ત્રી છે, તો જમણા હાથથી પકડીને તેને કૂવામાંથી બહાર કાઢી.
ઉદ્ધૃત્ય ચૈનાં તરસા તસ્માત્કૂપાન્નરાધિપઃ આમન્ત્રયિત્વા સુશ્રોણીં યયાતિઃ સ્વપુરં યયૌ
પછી રાજા યયાતિએ ઝડપથી તેને તે કૂવામાંથી બહાર કાઢી, સુંદર કટિવાળી સ્ત્રીને સંબોધીને પોતાના શહેર તરફ પાછો ફર્યો.
ગતે તુ નાહુષે તસ્મિન્ દેવયાન્યપિ નિન્દિતા ઉવાચ શોકસંતપ્તા ઘૂર્ણિકામાગતાં પુનઃ
જ્યારે નાહુષકુળના વંશજ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા, ત્યારે દુઃખથી વ્યાકુળ અને અપમાનિત દેવયાનીએ પાછી આવેલી ઘૂર્ણિકાને ફરી કહ્યું.
ત્વરિતં ઘૂર્ણિકે ગચ્છ સર્વમાચક્ષ્વ મે પિતુઃ નેદાનીં તુ પ્રવેક્ષ્યામિ નગરં વૃષપર્વણઃ
ઘૂર્ણિકા, તું જલદી જા અને મારા પિતાને બધું કહી દે; હું હવે વૃષપર્વનના શહેરમાં પ્રવેશીશ નહીં.
સા તુ વૈ ત્વરિતં ગત્વા ઘૂર્ણિકાસુરમન્દિરમ્ દૃષ્ટ્વા કાવ્યમુવાચેદં કમ્પમાના વિચેતના
પછી ઘૂર્ણિકા ઝડપથી અસુરોના મહેલમાં પહોંચી, કાવ્યને જોઈને, થરથરતા અને ગભરાયેલા મનથી આ શબ્દો બોલી.
આચખ્યૌ ચ મહાભાગા દેવયાની વને હતા શર્મિષ્ઠયા મહાપ્રાજ્ઞ દુહિત્રા વૃષપર્વણઃ
પવિત્ર ઘૂર્ણિકાએ કહ્યું: 'દેવયાનીને વનમાં વૃષપર્વનની બુદ્ધિશાળી દીકરી શર્મિષ્ઠાએ મારી નાખી છે.'
શ્રુત્વા દુહિતરં કાવ્યસ્ તદા શર્મિષ્ઠયા હતામ્ ત્વરયા નિર્યયૌ દુઃખાન્ માર્ગમાણઃ સુતાં વને
કાવ્યએ જ્યારે સાંભળ્યું કે તેની દીકરી શર્મિષ્ઠા દ્વારા મારી નાખાઈ છે, ત્યારે તે દુઃખથી તરત જ વનમાં દીકરીને શોધવા નીકળી પડ્યો.