યત્રોષિતં વિશાલાક્ષિ ત્વયા ચન્દ્રનિભાનને તત્રાહમુષિતો ભદ્રે કુક્ષૌ કાવ્યસ્ય ભામિનિ
વિશાળ નેત્રવાળી, ચાંદ્રમાની જેમ તેજસ્વી ચહેરાવાળી, જ્યાં તમે રહ્યા છો, ત્યાં હું પણ રહ્યો છું, ભદ્રે, કાવ્યના ગર્ભમાં, તેજવતી સ્ત્રી.
ભગિની ધર્મતો મે ત્વં મૈવં વોચઃ શુભાનને સુખેનાધ્યુષિતો ભદ્રે ન મન્યુર્વિદ્યતે મમ
શુભ ચહેરાવાળી, ધર્મ પ્રમાણે તમે મારી બહેન છો, આવું બોલશો નહીં. ભદ્રે, હું તમારી સાથે આનંદથી રહ્યો છું અને મને કોઈ રોષ નથી.
આપૃચ્છે ત્વાં ગમિષ્યામિ શિવમસ્ત્વથ મે પથિ અવિરોધેન ધર્મસ્ય સ્મર્તવ્યો ઽસ્મિ કથાન્તરે અપ્રમત્તોદ્યતા નિત્યમ્ આરાધય ગુરું મમ
હવે હું તમારો વિદાય લઈ રહ્યો છું, મારી યાત્રા શુભ રહે. ધર્મનું ઉલ્લંઘન કર્યા વિના, બીજી વાર કથા આવે ત્યારે મને યાદ કરજો. હંમેશા ચેતન અને તત્પર રહીને મારા ગુરુની ભક્તિ કરજો.
દૈત્યૈર્હતસ્ત્વં યદ્ભર્તૃબુદ્ધ્યા ત્વં રક્ષિતો મયા યદિ માં ધર્મકામાર્થં પ્રત્યાખ્યાસ્યસિ ધર્મતઃ
તમે દૈત્યો દ્વારા મારાઈ ગયા હતા, તો પણ પતિની ભાવનાથી મેં તમારી રક્ષા કરી. જો તમે ધર્મ, કામ અને અર્થ માટે મને ત્યજી દો, તો પણ ચાલે.
તતઃ કચ ન તે વિદ્યા સિદ્ધિમેષા ગમિષ્યતિ
ત્યારે, કચ, આ વિદ્યા તને પૂર્ણ ફળ આપશે નહીં.
ગુરુપુત્રીતિ કૃત્વાહં પ્રત્યાખ્યાસ્યે ન દોષતઃ ગુરુણા ચાભ્યનુજ્ઞાતઃ કામમેવ શપસ્વ મામ્
હું ગુરુપુત્ર છું એમ કહીને તને ત્યજીશ, પણ એમાં મારી કોઈ ખોટ નથી. ગુરુએ મંજૂરી આપી છે, તું ઈચ્છા હોય તો મને શાપ આપી દે.
આર્ષં ધર્મં બ્રુવાણો ઽહં દેવયાનિ યથા ત્વયા શપ્તું નાર્હો ઽસ્મિ કલ્યાણિ કામતો ઽદ્ય ચ ધર્મતઃ
દેવયાની, હું પણ તારી જેમ પ્રાચીન ધર્મની વાત કરું છું. શુભે, આજે ઈચ્છાથી કે ધર્મથી તું મને શાપ આપવા યોગ્ય નથી.
તસ્માદ્ભવત્યા યઃ કામો ન તથા સમ્ભવિષ્યતિ ઋષિપુત્રો ન તે કશ્ચિજ્ જાતુ પાણિં ગ્રહીષ્યતિ
એથી, તારી જે ઈચ્છા છે એ પૂર્ણ નહીં થાય. કોઈ ઋષિપુત્ર કદી તારો હાથ પકડીને લગ્ન નહીં કરે.
ફલિષ્યતિ ન મે વિદ્યા ત્વદ્વચશ્ચેતિ તત્તયા અધ્યાપયિષ્યામિ ચ યં તસ્ય વિદ્યા ફલિષ્યતિ
જેવી રીતે તું કહ્યું છે, એ પ્રમાણે મારી વિદ્યા ફળ આપશે નહીં. પણ હું એ બીજાને શીખવીશ અને એ માટે એ વિદ્યા ફળ આપશે.
એવમુક્ત્વા નૃપશ્રેષ્ઠ દેવયાનીં કચસ્તદા ત્રિદશેશાલયં શીઘ્રં જગામ દ્વિજસત્તમઃ
આવી રીતે કહીને, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, કચ પછી તરત જ દેવોના સ્વામીના ઘર તરફ ગયો.
તમાગતમભિપ્રેક્ષ્ય દેવાઃ સેન્દ્રપુરોગમાઃ બૃહસ્પતિં સભાજ્યેદં કચમાહુર્મુદાન્વિતાઃ
જ્યારે કચ આવ્યો, ત્યારે ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓએ આનંદપૂર્વક કચનું સન્માન કર્યું અને બૃહસ્પતિને કહ્યું.
ત્વં કચાસ્મદ્ધિતં કર્મ કૃતવાન્મહદદ્ભુતમ્ ન તે યશઃ પ્રણશિતા ભાગભાક્ચ ભવિષ્યસિ
કચ, તું અમારા હિત માટે મહાન અને આશ્ચર્યજનક કાર્ય કર્યું છે. તારો યશ કદી નાશ પામશે નહીં અને તને તારો ભાગ મળશે.
કૃતવિદ્યે કચે પ્રાપ્તે હૃષ્ટરૂપા દિવૌકસઃ કચાદવેત્ય તાં વિદ્યાં કૃતાર્થા ભરતર્ષભ
જ્યારે કચે વિદ્યા મેળવી અને પાછો આવ્યો, ત્યારે દેવતાઓ ખૂબ આનંદિત થયા; કચ પાસેથી જાણ્યું કે તેણે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કર્યું છે, હે ભરત શ્રેષ્ઠ.
સર્વ એવ સમાગમ્ય શતક્રતુમથાબ્રુવન્ કાલસ્ત્વદ્વિક્રમસ્યાદ્ય જહિ શત્રૂન્પુરંદર
બધા મળીને શતક્રતુને કહ્યું: 'હવે તારી પરાક્રમની ઘડી આવી છે, પુરંદર, તું દુશ્મનોનો નાશ કર.'
એવમુક્તસ્તુ સહ તૈસ્ ત્રિદશૈર્ મઘવાંસ્તદા તથેત્યુક્ત્વોપચક્રામ સો ઽપશ્યદ્વિપિને સ્ત્રિયઃ
દેવતાઓએ આમ કહ્યું ત્યારે મઘવાને સંમતિ આપી અને ચાલ્યો; તેણે વનમાં સ્ત્રીઓને જોયા.
ક્રીડન્તીનાં તુ કન્યાનાં વને ચૈત્રરથોપમે વાયુર્ભૂતઃ સ વસ્ત્રાણિ સર્વાણ્યેવ વ્યમિશ્રયત્
જ્યારે વનમાં ચૈત્રરથ સમાન સ્થળે કન્યાઓ રમતી હતી, ત્યારે પવન સ્વરૂપે આવીને તેમના બધા વસ્ત્રો ઉડાડી દીધા.
તતો જલાત્ સમુત્તીર્ય તાઃ કન્યાઃ સહિતાસ્તદા વસ્ત્રાણિ જગૃહુસ્તાનિ યથાસંસ્થાન્યનેકશઃ
પછી, બધાજ કન્યાઓ પાણીમાંથી બહાર આવીને, પોતપોતાના કપડાં જેમ જેમ મૂક્યાં હતાં એમ એમ લઈ લીધાં.
તત્ર વાસો દેવયાન્યાઃ શર્મિષ્ઠા જગૃહે તદા વ્યતિક્રમમજાનન્તી દુહિતા વૃષપર્વણઃ
ત્યાં વૃષપરવાના પુત્રી શર્મિષ્ઠાએ અજાણતાં દેવયાનીનું વસ્ત્ર લઈ લીધું, તેને પોતાની ભૂલ ખબર નહોતી.
તતસ્તયોર્ મિથસ્તત્ર વિરોધઃ સમજાયત દેવયાન્યાશ્ચ રાજેન્દ્ર શર્મિષ્ઠાયાશ્ચ તત્કૃતે
એ વાતને લઈને દેવયાની અને શર્મિષ્ઠા વચ્ચે ત્યાં ઝઘડો થયો, રાજા.
કસ્માદ્ગૃહ્ણાસિ મે વસ્ત્રં શિષ્યા ભૂત્વા મમાસુરિ સમુદાચારહીનાયા ન તે શ્રેયો ભવિષ્યતિ
તું મારી શિષ્યા બનીને પણ મારું વસ્ત્ર કેમ લે છે, અસુરી? સારું વર્તન ન રાખે તો કદી સારું નથી મળતું.
આસીનં ચ શયાનં ચ પિતા તે પિતરં મમ સ્તૌતિ પૃચ્છતિ ચાભીક્ષ્ણં નીચસ્થઃ સુવિનીતવત્
મારા પિતા બેઠા હોય કે સૂતા હોય, તારો પિતા વારંવાર તેમને વખાણે છે અને પૂછે છે, ખૂબ નમ્ર બનીને.
યાચતસ્ત્વં ચ દુહિતા સ્તુવતઃ પ્રતિગૃહ્ણતઃ સુતાહં સ્તૂયમાનસ્ય દદતો ન તુ ગૃહ્ણતઃ
તું એના પિતા છે જે માગે છે, વખાણે છે અને સ્વીકાર કરે છે; હું એના પુત્રી છું જે વખાણવામાં આવે છે અને આપે છે, પણ કદી લેતી નથી.
અનાયુધા સાયુધાયાઃ કિં ત્વં કુપ્યસિ ભિક્ષુકિ લપ્સ્યસે પ્રતિયોદ્ધારં ન ચ ત્વાં ગણયામ્યહમ્
હથિયાર વગર હોવા છતાં હથિયારવાળી સામે ગુસ્સો કેમ કરે છે? તું ભીખ માંગે છે, જવાબ પણ મળશે, પણ હું તને કંઈ ગણતી નથી.
સા વિસ્મયં દેવયાનીં ગતાં સક્તાં ચ વાસસિ શર્મિષ્ઠા પ્રાક્ષિપત્કૂપે તતઃ સ્વપુરમાવિશત્
શર્મિષ્ઠાએ આશ્ચર્યમાં પડી અને વસ્ત્ર પકડી રહેલી દેવયાનીને કૂવામાં ફેંકી દીધી અને પછી પોતાનાં શહેરમાં ચાલી ગઈ.
હતેયમિતિ વિજ્ઞાય શર્મિષ્ઠા પાપનિશ્ચયા અનવેક્ષ્ય યયૌ તસ્માત્ ક્રોધવેગપરાયણા
'હવે એ મરી ગઈ' એવું જાણીને, પાપમાં મગ્ન શર્મિષ્ઠા ગુસ્સામાં કોઈ તરફ જોયા વિના ત્યાંથી ચાલતી થઈ.
અથ તં દેશમભ્યાગાદ્ યયાતિર્નહુષાત્મજઃ શ્રાન્તયુગ્યઃ શ્રાન્તરૂપો મૃગલિપ્સુઃ પિપાસિતઃ
પછી નહુષપુત્ર યયાતિ ત્યાં આવ્યો, પોતે અને ઘોડા બંને થાકેલા, શિકારની ઈચ્છા અને તરસ સાથે.
નાહુષિઃ પ્રેક્ષમાણો હિ સ નિપાને ગતોદકે દદર્શ કન્યાં તાં તત્ર દીપ્તામગ્નિશિખામ્ ઇવ
નહુષનો પુત્ર પાણી ઓછું થયેલા તળાવ પાસે જોઈ રહ્યો હતો, ત્યાં તેણે એક કન્યાને જોયી, જે અગ્નિની જ્યોતિ જેવી તેજસ્વી હતી.
તામપૃચ્છત્સ દૃષ્ટ્વૈવ કન્યામમરવર્ણિનીમ્ સાન્ત્વયિત્વા નૃપશ્રેષ્ઠઃ સામ્ના પરમવલ્ગુના
તે સ્વર્ગસમાન રૂપાવતી કન્યાને જોઈને, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ યયાતિએ ખૂબ નમ્રતાથી પૂછ્યું અને ધીરજ આપી.
કા ત્વં ચારુમુખી શ્યામા સુમૃષ્ટમણિકુણ્ડલા દીર્ઘં ધ્યાયસિ ચાત્યર્થં કસ્માચ્છ્વસિષિ ચાતુરા
કોણ છે તું, સુંદર ચહેરાવાળી, શ્યામવર્ણી, ચમકદાર રત્નના કાનના કુંડળ પહેરેલી? તું એટલી ઊંડી વિચારશીલ કેમ છે અને શ્વાસ કેમ લઈ રહી છે?
કથં ચ પતિતા હ્ય્ અસ્મિન્ કૂપે વીરુત્તૃણાવૃતે દુહિતા ચૈવ કસ્ય ત્વં વદ સર્વં સુમધ્યમે
તૂં ઘાસ અને વેલીઓથી ઢંકાયેલા આ કૂવામાં કેવી રીતે પડી ગઈ? તું કોની દીકરી છે? બધું મને કહો, સુમધ્યમા.