સ તેનાપૃષ્ટો વિદ્યયા ચોપહૂતઃ શનૈર્વાચં જઠરે વ્યાજહાર તમબ્રવીત્કેન ચેહોપનીતો મમોદરે તિષ્ઠસિ બ્રૂહિ વત્સ
પછી, પૂછ્યા વિના જ અને જ્ઞાન દ્વારા બોલાવવામાં આવી, તેણે ધીમે ધીમે પેટમાંથી બોલ્યા; અને તેણે પૂછ્યું: 'કોણે તને દીક્ષા આપી છે અને તું મારા પેટમાં કેમ છે? કહે, બાલક.'
ભવત્પ્રસાદાન્ન જહાતિ માં સ્મૃતિઃ સર્વં સ્મરેયં યચ્ચ યથા ચ વૃત્તમ્ ન ત્વ્ એવં સ્યાત્તપસઃ ક્ષયો મે તત ક્લેશં ઘોરતરં સ્મરામિ
તમારી કૃપાથી મારી સ્મૃતિ કદી છૂટતી નથી; જે કંઈ બન્યું, બધું મને યાદ છે. પણ આવું કરીને મારા તપનો ક્ષય ન થાય—એટલે હું વધારે ભયાનક દુઃખ યાદ કરું છું.
અસુરૈઃ સુરાયાં ભવતો ઽસ્મિ દત્તો હત્વા દગ્ધ્વા ચૂર્ણયિત્વા ચ કાવ્ય બ્રાહ્મીં માયાં ત્વ્ આસુરી ત્વ્ અત્ર માયા ત્વયિ સ્થિતે કથમ્ એવાભિબાધતે
અસુરોએ મને દારૂમાં આપ્યો હતો, મારીને, સળગાવીને અને પીસીને, હે કાવ્ય. બ્રાહ્મણની માયા તારા અંદર છે, પણ અહીં અસુરોની માયા ચાલે છે—તુ હોવા છતાં એ તને કેવી રીતે હરાવી શકે?
કિં તે પ્રિયં કરવાણ્યદ્ય વત્સે વિનૈવ મે જીવિતં સ્યાત્કચસ્ય નાન્યત્ર કુક્ષેર્મમ ભેદનાચ્ચ દૃશ્યેત્ કચો મદ્ગતો દેવયાનિ
મારા બાલક, આજે તારા માટે હું શું પ્રિય કામ કરું? તારા વિના મારું જીવન રહી શકે નહીં; કચને માત્ર મારા પેટ ફાડી જ જોઈ શકાય, કારણ કે તે મારામાં છે, હે દેવયાની.
દ્વૌ માં શોકાવ્ અગ્નિકલ્પૌ દહેતાં કચસ્ય નાશસ્તવ ચૈવોપઘાતઃ કચસ્ય નાશે મમ નાસ્તિ શર્મ તવોપઘાતે જીવિતું નાસ્મિ શક્તા
બે દુઃખો, અગ્નિ જેવાં, મને દહાવી નાખે—કચનો નાશ અને તારો અવમાન. કચના વિનાશે મને શાંતિ નથી; અને તારા દુઃખે હું જીવતો રહી શકતો નથી.
સંસિદ્ધરૂપો ઽસિ બૃહસ્પતેઃ સુત યત્ત્વાં ભક્તં ભજતે દેવયાની વિદ્યામિમાં પ્રાપ્નુહિ જીવનીં ત્વં ન ચેદિન્દ્રઃ કચરૂપી ત્વમદ્ય
તુ બૃહસ્પતિનો પુત્ર છે અને પૂર્ણ થયો છે, કારણ કે દેવયાની તને ભક્તિપૂર્વક પ્રેમ કરે છે. આ જીવંત રાખતી વિદ્યા પ્રાપ્ત કર, નહિંતર આજે તું કચના રૂપે ઇન્દ્ર બની જશ.
ન નિવર્તેત્પુનર્જીવન્ કશ્ચિદન્યો મમોદરાત્ બ્રાહ્મણં વર્જયિત્વૈકં તસ્માદ્વિદ્યામ્ અવાપ્નુહિ
મારા પેટમાંથી કોઈ બીજું જીવતું પાછું આવી શકે નહીં, સિવાય એક બ્રાહ્મણના; એટલે આ વિદ્યા પ્રાપ્ત કર.
પુત્રો ભૂત્વા નિષ્ક્રમસ્વોદરાન્મે ભિત્ત્વા કુક્ષિં જીવય માં ચ તાત અવેક્ષેથા ધર્મવતીમવેક્ષાં ગુરોઃ સકાશાત્પ્રાપ્ય વિદ્યાં સવિદ્યઃ
મારો પુત્ર બની, મારા પેટમાંથી બહાર નીકળી, પેટ ફાડી, મને પણ જીવતો કર, બાલક. ગુરુ પાસેથી વિદ્યા મેળવી, ધર્મનું પાલન કર અને વિદ્વાન બન.
ગુરોઃ સકાશાત્સમવાપ્ય વિદ્યાં ભિત્ત્વા કુક્ષિં નિર્વિચક્રામ વિપ્રઃ પ્રાલેયાદ્રેઃ શુક્લમુદ્ભિદ્ય શૃઙ્ગં રાત્ર્યાગમે પૌર્ણમાસ્યામિવેન્દુઃ
ગુરુ પાસેથી સંપૂર્ણ વિદ્યા મેળવી, બ્રાહ્મણએ પેટ ફાડી બહાર આવ્યાં, જેમ પૂર્ણિમાની રાત્રે હિમાલયના શિખર પરથી ચાંદ્રમા બહાર આવે છે.
દૃષ્ટ્વા ચ તં પતિતં વેદરાશિમ્ ઉત્થાપયામાસ તતઃ કચો ઽપિ વિદ્યાં સિદ્ધાં તામવાપ્યાભિવાદ્ય તતઃ કચસ્તં ગુરુમિત્યુવાચ
જ્યારે તેણે તેને પડેલો જોયો, ત્યારે વેદનો ઢગલો ઊભો થયો; પછી કચે તે સિદ્ધ વિદ્યા મેળવી, ગુરુને વંદન કરીને કહ્યું.
નિધિં નિધીનાં વરદં વરાણાં યે નાદ્રિયન્તે ગુરુમર્ચનીયમ્ પ્રાલેયાદ્રિપ્રોજ્જ્વલદ્ભાલસંસ્થં પાપાંલ્લોકાંસ્તે વ્રજન્ત્યપ્રતિષ્ઠાઃ
જે લોકો ગુરુની પૂજા કરવાનું મહત્વ નથી આપતા, જે ગુરુ સર્વ શ્રેષ્ઠ ખજાનો અને વરદાન જેવો છે, જેમનું કપાળ હિમાલયના તેજસ્વી શિખર જેવું પ્રકાશમાન છે, એવા લોકો અસ્થિર બની પાપી લોકોએ જાય છે.
સુરાપાનાદ્ વઞ્ચનાત્ પ્રાપયિત્વા સંજ્ઞાનાશં ચેતસશ્ચાપિ ઘોરમ્ દૃષ્ટ્વા કચં ચાપિ તથાભિરૂપં પીતં તથા સુરયા મોહિતેન
જ્યારે કોઈને દારૂ પીવડાવવામાં આવે, છેતરપિંડીથી તેની સમજણ ગુમાવી દેવામાં આવે, અને મન પણ ભયાનક રીતે ભટકી જાય, ત્યારે આકર્ષક ગ્લાસ જોઈને, દારૂના મોહમાં પડીને તે પી લે છે.
સમન્યુરુત્થાય મહાનુભાવસ્ તદોશના વિપ્રહિતં ચિકીર્ષુઃ કાવ્યઃ સ્વયં વાક્યમિદં જગાદ સુરાપાનં પ્રત્યસૌ જાતશઙ્કઃ
પછી મહાન શક્તિ ધરાવતા કાવ્ય ગુસ્સામાં ઊભા થયા, ઉશનાસ સાથે થયેલા અન્યાયને સુધારવા ઇચ્છી, દારૂ પીવાની શંકા રાખીને પોતે જ આ શબ્દો બોલ્યા.
યો બ્રાહ્મણો ઽદ્યપ્રભૃતીહ કશ્ચિન્ મોહાત્સુરાં પાસ્યતિ મન્દબુદ્ધિઃ અપેતધર્મા બ્રહ્મહા ચૈવ સ સ્યાદસ્મિંલ્લોકે ગર્હિતઃ સ્યાત્પરે ચ
આજે પછી જો કોઈ બ્રાહ્મણ મૂર્ખતાથી દારૂ પીશે, ધર્મથી વિમુખ અને બુદ્ધિહીન બની જશે, તો એ બ્રાહ્મણહંતાની જેમ ગણાશે અને આ લોકમાં તથા પરલોકમાં નિંદનીય રહેશે.
મયા ચેમાં વિપ્રધર્મોક્તસીમાં મર્યાદાં વૈ સ્થાપિતાં સર્વલોકે સન્તો વિપ્રાઃ શુશ્રુવાંસો ગુરૂણાં દેવા દૈત્યાશ્ચોપશૃણ્વન્તુ સર્વે
મારે બધા લોકોએ બ્રાહ્મણના આ આચરણની મર્યાદા નક્કી કરી છે; બધા સારા બ્રાહ્મણો, ગુરુની સેવા કરતા, અને બધા દેવો તથા દૈત્યો, આ સાંભળે.
ઇતીદમુક્ત્વા સ મહાપ્રભાવસ્ તપોનિધીનાં નિધિર્ અપ્રમેયઃ તાન્દાનવાંશ્ચૈવ નિગૂઢબુદ્ધીન્ ઇદં સમાહૂય વચો ઽભ્યુવાચ
આ રીતે કહ્યા પછી, જે અપરિમિત તેજવાળા અને તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, એણે ગુપ્ત મનવાળા દાનવોને બોલાવીને એમને આ શબ્દો સંભળાવ્યા.
આચક્ષે વો દાનવા બાલિશાઃ સ્થ શિષ્યઃ કચો વત્સ્યતિ મત્સમીપે સંજીવનીં પ્રાપ્ય વિદ્યાં મયાયં તુલ્યપ્રભાવો બ્રાહ્મણો બ્રહ્મભૂતઃ
હું તમને કહું છું, દાનવો, તમે તો બાળસ્વભાવના છો; કચ શિષ્ય મારા પાસે રહેશે. મારા પાસેથી સંજીવની વિદ્યા મેળવી, આ બ્રાહ્મણ મારી સમાન શક્તિ ધરાવનાર અને બ્રહ્મા જેવો બની જશે.
ગુરોરુષ્ય સકાશે ચ દશ વર્ષશતાનિ સઃ અનુજ્ઞાતઃ કચો ગન્તુમ્ ઇયેષ ત્રિદશાલયમ્
કચે પોતાના ગુરુ પાસે સો વર્ષ વિતાવ્યા પછી, ગુરુની પરવાનગી લઈને, દેવલોક જવાનું ઇચ્છ્યું.
સમાપિતવ્રતં તં તુ વિસૃષ્ટં ગુરુણા તદા પ્રસ્થિતં ત્રિદશાવાસં દેવયાનીદમબ્રવીત્
જ્યારે કચે પોતાનું વ્રત પૂર્ણ કર્યું અને ગુરુએ તેને મુક્ત કર્યો, ત્યારે તે દેવલોક જવા નીકળ્યો, ત્યારે દેવયાનીએ તેને આ રીતે કહ્યું.
ઋષેર્ અઙ્ગિરસઃ પૌત્ર વૃત્તેનાભિજનેન ચ ભ્રાજસે વિદ્યયા ચૈવ તપસા ચ દમેન ચ
ઋષિ અંગિરસના પૌત્ર, તું વૃત્તિથી, કુળથી, વિદ્યા, તપ અને દમથી તેજસ્વી દેખાય છે.
ઋષિર્ યથાઙ્ગિરા માન્યઃ પિતુર્મમ મહાયશાઃ તથા માન્યશ્ચ પૂજ્યશ્ચ મમ ભૂયો બૃહસ્પતિઃ
જેમ મારા પિતા બૃહસ્પતિ માન્ય અને પૂજ્ય છે, તેમ મારા પૂર્વજ ઋષિ અંગિરાસ પણ મહાન માન્ય છે.
એવં જ્ઞાત્વા વિજાનીહિ યદ્બ્રવીમિ તપોધન વ્રતસ્થે નિયમોપેતે યથા વર્તામ્યહં ત્વયિ
આ રીતે જાણીને, તું જે તપસ્વી છે, વ્રત અને નિયમમાં સ્થિર છે, હું તારા પ્રત્યે જે રીતે વર્તું છું, એ સમજજે.
સ સમાપિતવિદ્યો માં ભક્તાં ન ત્યક્તુમર્હસિ ગૃહાણ પાણિં વિધિવન્ મમ મન્ત્રપુરસ્કૃતમ્
તમે તમારી વિદ્યા પૂર્ણ કરી છે, તેથી મને, તમારી ભક્તને, છોડવી નહીં; વિધિપૂર્વક મંત્રોચ્ચાર સાથે મારું હાથ પકડી લે.
પૂજ્યો માન્યશ્ચ ભગવાન્ યથા મમ પિતા તવ તથા ત્વમનવદ્યાઙ્ગિ પૂજનીયતમા મતા
જેમ મારા પિતા મારા માટે માન્ય અને પૂજ્ય છે, તેમ તું પણ, નિર્દોષ અંગવાળી, મારા માટે સર્વોપરી પૂજ્ય ગણાય છે.
આત્મપ્રાણૈઃ પ્રિયતમા ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ ત્વં ભદ્રે ધર્મતઃ પૂજ્યા ગુરુપુત્રી સદા મમ
મારા જીવન અને શ્વાસથી પણ વધુ તું મહાત્મા ભાર્ગવ માટે પ્રિય છે; ભદ્રે, ધર્મથી તું ગુરુપુત્રી તરીકે હંમેશા મારી પૂજ્ય છે.
યથા મમ ગુરુર્નિત્યં માન્યઃ શુક્રઃ પિતા તવ દેવયાનિ તથૈવ ત્વં નૈવં માં વક્તુમર્હસિ
જેમ મારા ગુરુ શુક્ર, જે તારા પિતા છે, હંમેશા મારા માટે માન્ય છે, તેમ તું પણ છે, દેવયાની; તારે મને બીજું કંઈ કહેવું યોગ્ય નથી.
ગુરુપુત્રસ્ય પુત્રો મે ન તુ ત્વમસિ મે પિતુઃ તસ્માન્માન્યશ્ચ પૂજ્યશ્ચ મમાપિ ત્વં દ્વિજોત્તમ
તું મારા માટે ગુરુપુત્રી છે, પિતાની પુત્રી નથી; તેથી, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તું પણ મારા માટે માન્ય અને પૂજ્ય છે.
અસુરૈર્હન્યમાને તુ કચે ત્વયિ પુનઃ પુનઃ તદાપ્રભૃતિ યા પ્રીતિસ્ તાં ત્વમેવ સ્મરસ્વ મે
જ્યારે તને, કચને, અસુરોએ વારંવાર મારી નાખ્યો હતો, તે સમયથી જે પ્રેમ હું તારા માટે રાખ્યો હતો, એ તું યાદ રાખજે.
સૌહાર્દે ચાનુરાગે ચ વેત્થ મે ભક્તિમુત્તમામ્ ન મામર્હસિ ધર્મજ્ઞ ત્યક્તું ભક્તામનાગસમ્
તમે મારા પર જે પ્રેમ અને લાગણીથી શ્રેષ્ઠ ભક્તિ રાખો છો, એ તમે જાણો છો. ધર્મને જાણનારા, નિર્દોષ ભક્તને તમે છોડશો નહીં.
અનિયોજ્યે નિયોગે માં નિયુનક્ષિ શુભવ્રતે પ્રસીદ સુભ્રૂર્મહ્યં ત્વં ગુરોર્ ગુરુતરા શુભે
શુભવ્રતા સ્ત્રી, તમે મને એ કામ માટે લગાડો છો જ્યાં મને ન લગાડવું જોઈએ. સુશીલ સ્ત્રી, કૃપા કરો, કેમ કે તમે તો ગુરુ કરતાં પણ વધારે પૂજનીય છો.