યતિર્યયાતિઃ સંયાતિર્ ઉદ્ભવઃ પાચિરેવ ચ શર્યાતિર્મેઘજાતિશ્ચ સપ્તૈતે વંશવર્ધનાઃ
યતિ, યયાતિ, સંયાતિ, ઉદ્ભવ, પુરુ, શર્યાતિ અને મેઘજાતિ—આ સાતે વંશને વધારનારા હતા.
યતિઃ કુમારભાવે ઽપિ યોગી વૈખાનસો ઽભવત્ યયાતિશ્ચાકરોદ્રાજ્યં ધર્મૈકશરણઃ સદા
યતિએ બાળપણમાં જ યોગી અને વનવાસી જીવન અપનાવ્યું; યયાતિ હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર રહીને રાજ્ય ચલાવતા.
શર્મિષ્ઠા તસ્ય ભાર્યાભૂદ્ દુહિતા વૃષપર્વણઃ ભાર્ગવસ્યાત્મજા તદ્વદ્ દેવયાની ચ સુવ્રતા
યયાતીની પત્ની શર્મિષ્ઠા, જે વૃષપર્વનાની પુત્રી હતી, અને એ જ રીતે સુવ્રતા દેવયાની, ભારગવની પુત્રી, પણ તેની પત્ની બની.
યયાતેઃ પઞ્ચ દાયાદાસ્ તાન્પ્રવક્ષ્યામિ નામતઃ દેવયાની યદું પુત્રં તુર્વસું ચાપ્યજીજનત્
યયાતિના પાંચ વારસદાર હતા; હવે હું તેમના નામ કહું છું: દેવયાનીએ યદુ અને તુર્વસુ નામના પુત્રોને જન્મ આપ્યો.
તથા દ્રુહ્યુમનું પૂરું શર્મિષ્ઠાજનયત્સુતાન્ યદુઃ પૂરુશ્ચાભવતાં તેષાં વંશવિવર્ધનૌ
એ જ રીતે શર્મિષ્ઠાએ દુહ્યુ, અનુ અને પુરુ નામના પુત્રોને જન્મ આપ્યા; એમાં યદુ અને પુરુ વંશને વધારનારા બન્યા.
યયાતિર્નાહુષશ્ચાસીદ્ રાજા સત્યપરાક્રમઃ પાલયામાસ સ મહીમ્ ઈજે ચ વિધિવન્મખૈઃ
યયાતિ, નહુષનો પુત્ર, સત્યપરાક્રમી રાજા હતો; તેણે ધરતીનું રક્ષણ કર્યું અને નિયમ પ્રમાણે યજ્ઞો કર્યા.
અતિભક્ત્યા પિતૄનર્ચ્ય દેવાંશ્ચ પ્રયતઃ સદા અથાજયત્પ્રજાઃ સર્વા યયાતિરપરાજિતઃ
તેણે અત્યંત ભક્તિથી પિતૃઓ અને દેવતાઓની હંમેશા શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરી; અને અપરાજિત યયાતીએ સર્વ પ્રજાને પોતાના વશમાં કરી લીધી.
સ શાશ્વતીઃ સમા રાજા પ્રજા ધર્મેણ પાલયન્ જરામ્ આર્છન્ મહાઘોરાં નાહુષો રૂપનાશિનીમ્
એ રાજાએ અનેક વર્ષો સુધી ધર્મથી પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું; પણ નહુષપુત્ર યયાતિને એક દિવસ ભયાનક, સૌંદર્યનો નાશ કરનાર વૃદ્ધાવસ્થા આવી.
જરાભિભૂતઃ પુત્રાન્ સ રાજા વચનમબ્રવીત્ યદું પૂરું તુર્વસું ચ દ્રુહ્યું ચાનું ચ પાર્થિવઃ
વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડાતા રાજાએ પોતાના પુત્રો યદુ, પુરુ, તુર્વસુ, દ્રુહ્યુ અને અનુને બોલાવ્યા.
યૌવનેન ચલાન્કામાન્ યુવા યુવતિભિઃ સહ વિહર્તુમ્ અહમિચ્છામિ સાહાય્યં કુરુતાત્મજાઃ
મારે યુવાન સ્ત્રીઓ સાથે યુવાનીની મજા માણવી છે, એ માટે હું તમારો સહયોગ ઈચ્છું છું, મારા પુત્રો.
તં પુત્રો દેવયાનેયઃ પૂર્વજો યદુરબ્રવીત્ સાહાય્યં ભવતઃ કાર્યમ્ અસ્માભિર્યૌવનેન કિમ્
ત્યારે દેવયાનીના પુત્ર અને મોટાભાઈ યદુએ કહ્યું: પિતાજી, અમારી યુવાની આપને કેમ આપીએ?
યયાતિરબ્રવીત્ પુત્રાઞ્ જરા મે પ્રતિગૃહ્યતામ્ યૌવનેનાથ ભવતાં ચરેયં વિષયાનહમ્
યયાતિએ પુત્રોને કહ્યું: મારા વૃદ્ધાપનને તમે સ્વીકારો, જેથી હું તમારી યુવાનીથી ઇન્દ્રિયસુખ ભોગવી શકું.
યજતો દીર્ઘસત્ત્રૈર્મે શાપાચ્ચોશનસો મુનેઃ કામાર્થઃ પરિહીનો મે ઽતૃપ્તો ઽહં તેન પુત્રકાઃ
લાંબા યજ્ઞો અને ઉશનાસ મુનિના શ્રાપથી મારા ભોગવિષયક ઇચ્છાઓ ઘટી ગઈ છે; હું સંતોષ પામ્યો નથી, મારા પુત્રો.
સ્વકીયેન શરીરેણ જરામેનાં પ્રશાસ્તુ વઃ અહં તન્વાભિનવયા યુવા કામાનવાપ્નુયામ્
તમામાંથી કોઈ એક પોતાનું શરીર આપી મારી વૃદ્ધાવસ્થા દૂર કરો, જેથી હું નવી તાજગી સાથે યુવાન બનીને સુખ ભોગવી શકું.
ન તે ઽસ્ય પ્રત્યગૃહ્ણન્ત યદુપ્રભૃતયો જરામ્ ચતુરસ્તાન્સ રાજર્ષિર્ અશપચ્ચેતિ નઃ શ્રુતમ્
યદુ સહિતના ચારેય પુત્રોએ તેમની વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારી નહોતી; તેથી રાજર્ષિએ એ ચારેયને શ્રાપ આપ્યો, જેમ આપણે સાંભળ્યું છે.
તમબ્રવીત્તતઃ પૂરુઃ કનીયાન્સત્યવિક્રમઃ જરાં મા દેહિ નવયા તન્વા મે યૌવનાત્સુખી
પછી સૌથી નાનો અને સત્યનિષ્ઠ પુરુ બોલ્યો: પિતાજી, કૃપા કરીને મને વૃદ્ધાવસ્થા ન આપો; હું નવી તાજગી અને યુવાનીથી સુખી રહીશ.
અહં જરાં તવાદાય રાજ્યે સ્થાસ્યામિ ચાજ્ઞયા એવમુક્તઃ સ રાજર્ષિસ્ તપોવીર્યસમાશ્રયાત્
હું તમારી વૃદ્ધાવસ્થા લઈ, તમારી આજ્ઞાથી રાજ્યમાં રહીશ; એમ કહી રાજર્ષિએ પોતાના તપ અને શક્તિથી આ નિર્ણય કર્યો.
સંસ્થાપયામાસ જરાં તદા પુત્રે મહાત્મનિ પૌરવેણાથ વયસા રાજા યૌવનમાસ્થિતઃ
પછી રાજાએ પોતાની વૃદ્ધાવસ્થા પુત્ર પુરુને આપી અને પુરુની યુવાનીથી પોતે ફરી યુવાન બન્યા.
યયાતેશ્ચાથ વયસા રાજ્યં પૂરુરકારયત્ તતો વર્ષસહસ્રાન્તે યયાતિરપરાજિતઃ
પછી પુરુની યુવાનીથી યયાતિએ રાજ્ય સંભાળ્યું; હજાર વર્ષ પછી પણ યયાતિ અજેય રહ્યા.
અતૃપ્ત ઇવ કામાનાં પૂરું પુત્રમુવાચ હ ત્વયા દાયાદવાન્ અસ્મિ ત્વં મે વંશકરઃ સુતઃ
હજી પણ ઇચ્છાઓથી અતૃપ્ત રહી, યયાતિએ પુત્ર પુરુને કહ્યું: તારા દ્વારા મને વારસદાર મળ્યો છે; તું મારા વંશને આગળ વધારનાર છે, પુત્ર.
પૌરવો વંશ ઇત્યેષ ખ્યાતિં લોકે ગમિષ્યતિ તતઃ સ નૃપશાર્દૂલઃ પૂરું રાજ્યે ઽભિષિચ્ય ચ
પુરુનો વંશ દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ થશે; પછી એ રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ યયાતિએ પુરુને રાજ્યાભિષેક કર્યો.
કાલેન મહતા પશ્ચાત્ કાલધર્મમ્ ઉપેયિવાન્ પૂરુવંશં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુધ્વમૃષિસત્તમાઃ યત્ર તે ભારતા જાતા ભરતાન્વયવર્ધનાઃ
લાંબા સમય પછી યયાતિએ કાળધર્મ પામ્યો; હવે હું પુરુના વંશની કથા કહું છું—શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, સાંભળો—જ્યાંથી ભારતવંશીઓ જન્મ્યા અને ભારતકુળનું મહિમા વધ્યો.
કિમર્થં પૌરવો વંશઃ શ્રેષ્ઠત્વં પ્રાપ ભૂતલે જ્યેષ્ઠસ્યાપિ યદોર્વંશઃ કિમર્થં હીયતે શ્રિયા
પુરુનો વંશ પૃથ્વી પર શ્રેષ્ઠ કેમ બન્યો અને મોટો હોવા છતાં યદુનો વંશ ધન-પ્રતિષ્ઠામાં કેમ ઘટ્યો?
અન્યદ્યયાતિચરિતં સૂત વિસ્તરતો વદ યસ્માત્તત્પુણ્યમાયુષ્યમ્ અભિનન્દ્યં સુરૈરપિ
હે સૂતજી, યયાતિના બીજા પુણ્યમય અને આયુષ્યવર્ધક કાર્યોની વિગતવાર કથા કહો, જેને દેવતાઓ પણ વખાણે છે.
એતદેવ પુરા પૃષ્ટઃ શતાનીકેન શૌનકઃ પુણ્યં પવિત્રમાયુષ્યં યયાતિચરિતં મહત્
આ જ પ્રશ્ન પહેલાં શતાનિકએ શૌનકને પૂછ્યો હતો—યયાતિનું મહાન, પવિત્ર અને આયુષ્યવર્ધક જીવનચરિત્ર.
યયાતિઃ પૂર્વજો ઽસ્માકં દશમો યઃ પ્રજાપતેઃ કથં સ શુક્રતનયાં લેભે પરમદુર્લભામ્
યયાતિ, જે પ્રજાપતિના દસમા વંશજ અને અમારા પૂર્વજ હતા, તેમણે શુક્રાચાર્યની દુર્લભ પુત્રી કેવી રીતે મેળવી?
એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું વિસ્તરેણ તપોધન આનુપૂર્વ્યાચ્ચ મે શંસ પૂરોર્વંશધરાન્નૃપાન્
હે તપસ્વી, હું તારી પાસેથી આ વાત વિગતે સાંભળવા ઇચ્છું છું. કૃપા કરીને પુરુરવા વંશના રાજાઓનું ક્રમવાર વર્ણન કર.
યયાતિરાસીદ્રાજર્ષિર્ દેવરાજસમદ્યુતિઃ તં શુક્રવૃષપર્વાણૌ વવ્રાતે વૈ યથા પુરા
યયાતિ નામે એક રાજર્ષિ હતા, જેમનું તેજ દેવરાજ સમાન હતું. પેહલા સમયમાં શુક્ર અને વૃષપર્વાને પોતાની દીકરીઓ તેને આપી હતી.
તત્તે ઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ પૃચ્છતો રાજસત્તમ દેવયાન્યાશ્ચ સંયોગં યયાતેર્નાહુષસ્ય ચ
હવે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, તું પૂછે છે એટલે હું તને નાહુષપુત્ર યયાતિ અને દેવયાનીના મિલન વિશે કહું છું.
સુરાણામસુરાણાં ચ સમજાયત વૈ મિથઃ ઐશ્વર્યં પ્રતિ સંઘર્ષસ્ ત્રૈલોક્યે સચરાચરે
દેવતાઓ અને અસુરો વચ્ચે ત્રણે લોકમાં, ચાલતા અને અચલ સર્વ જીવો સાથે, રાજસત્તા માટે મોટો ઝઘડો થયો.